آزار در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{نبوت}}

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em؛">

برخی، از این آیه استفاده کرده‌اند که استقامت در برابر آزار و [[رنج]]، خود نوعی توکّل است؛ چنان‌که در آیه {{متن قرآن|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}}<ref>«و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸.</ref> درباره [[پیامبر اسلام]] آمده که [[صابران]] بر [[رنج]]، [[مقام]] متوکّلان را می‌یابند.<ref>کشف الاسرار، ج‌۵، ص‌۲۴۷.</ref> [[آیات]] {{متن قرآن|قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ}}<ref>«ما خوب می‌دانیم که آنچه می‌گویند تو را اندوهناک می‌گرداند؛ (امّا) به راستی آنان تو را دروغزن نمی‌شمارند بلکه این ستمگران آیات خداوند را انکار می‌کنند» سوره انعام، آیه ۳۳.</ref>، {{متن قرآن|وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَى مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«و به یقین پیش از تو (نیز) پیامبرانی دروغگو شمرده شدند پس، هر چه دروغگو شمرده شدند و آزار دیدند شکیبایی ورزیدند تا آنکه یاری ما به ایشان رسید؛ و برای کلمات خداوند هیچ دگرگون‌کننده‌ای نیست و بی‌گمان (برخی) از خبر (های) پیامبران به تو رسیده است» سوره انعام، آیه ۳۴.</ref>؛ {{متن قرآن|فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُوْلُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلا تَسْتَعْجِل لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ}}<ref>«بنابراین شکیبا باش همان‌گونه که پیامبران اولوا العزم  شکیبایی ورزیدند و برای آنان (عذاب را به) شتاب مخواه که آنان روزی که آنچه را وعده‌شان داده‌اند بنگرند، چنانند که گویی جز ساعتی از یک روز (در جهان) درنگ نکرده‌اند، این، پیام‌رسانی است؛ پس آیا جز بزهکار» سوره احقاف، آیه ۳۵.</ref> و {{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref> با [[یادآوری]] [[استقامت]] [[پیامبران پیشین]] و پیروانشان از [[پیامبر]] و [[مسلمانان]] می‌خواهند تا در برابر [[آزار]] [[مشرکان]] [[شکیبا]] باشند. آیه ‌{{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ وَلَئِنْ جَاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ}}<ref>«و برخی از مردم کسانی هستند که می‌گویند: به خداوند ایمان آورده‌ایم آنگاه چون در راه خداوند، آزاری ببینند گزند مردم را همچون عذاب خداوند می‌انگارند و اگر از سوی پروردگارت امدادی برسد می‌گویند: بی‌گمان ما با شما بوده‌ایم؛ آیا خداوند به آنچه جهانیان در دل دارند داناتر نیست؟» سوره عنکبوت، آیه ۱۰.</ref> [[منافقان]] و [[عافیت]] طلبان را که با اندک [[سختی]]، از [[دین]] برمی‌گردند، [[نکوهیده]] است. برخی، منظور از ایذا را در این [[آیه]]، [[مشقّت]] و سختی عباداتی چون [[جهاد]] دانسته‌اند که گروهی به بهانه مشقّت، از زیر آن شانه خالی می‌کنند.<ref>کشف الاسرار، ج‌۷، ص‌۳۶۶‌ـ‌۳۷۰.</ref> به‌طور کلّی شاید این آیه درباره کسانی باشد که [[ایمان واقعی]] ندارند و تا زمانی که آزار نشوند، [[اظهار ایمان]] می‌کنند و معتقدند که عقلا نباید خود را برای [[ایمان]]، به [[زحمت]] و [[عذاب]] انداخت؛ بدین جهت، با اندک سختی به [[شرک]] می‌گرایند.<ref>المیزان، ج ۱۶، ص‌۱۰۵.</ref> افزون بر این موارد، گاهی با [[نیکوکاری]] {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن؛ ما به آنچه وصف می‌کنند داناتریم» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref> و [[تألیف قلوب]] از راه‌های [[شرعی]] می‌توان از [[آزار دیگران]] کاست یا حتّی [[محبّت]] آنان را به‌دست آورد. گروهی، بعضی [[ازدواج‌های پیامبر]] را مانند [[ازدواج]] او با [[ام‌حبیبه]] از [[دختران]] [[خاندان]] [[ابی‌سفیان]] به این منظور دانسته‌اند.<ref>تفسیر ماوردی، ج۵، ص‌۵۱۹؛ الدرالمنثور، ج‌۸، ص‌۱۳۰؛ انساب‌الاشراف، ج۲، ص‌۷۳.</ref> در پاره‌ای موارد نیز [[خداوند]]، [[پیامبران]] و [[مؤمنان]] را از آزار مشرکان رهانیده یا بر [[یاری]] آنها [[وعده]] داده است؛ به‌طور مثال [[پیامبر اسلام]] دفع [[شرّ]] ریشخندگران را وعده داد {{متن قرآن|إِنَّا كَفَيْنَاكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ}}<ref>«ما تو را در برابر ریشخندکنندگان بسنده‌ایم» سوره حجر، آیه ۹۵.</ref> و بدین‌سان، [[ابولهب]] از سرسخت‌ترین [[دشمنان پیامبر]] به [[نفرین]] [[الهی]] گرفتار شد {{متن قرآن|تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ سَيَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِّن مَّسَدٍ }}<ref>«توش و توان ابو لهب  تباه و او نابود باد. دارایی و دستاوردش به او سودی نبخشید. زودا که در آتشی زبانه‌دار درآید. و (نیز) همسرش در حالی که هیزم‌کش (دوزخ) است، ریسمانی از پوست تافته درخت خرما بر گردن اوست» سوره مسد، آیه ۱-۵.</ref> چنان‌که هریک از پیامبران پیشین را نیز پس از [[بردباری]]، به نوعی یاری کرد: {{متن قرآن|وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَى مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«و به یقین پیش از تو (نیز) پیامبرانی دروغگو شمرده شدند پس، هر چه دروغگو شمرده شدند و آزار دیدند شکیبایی ورزیدند تا آنکه یاری ما به ایشان رسید؛ و برای کلمات خداوند هیچ دگرگون‌کننده‌ای نیست و بی‌گمان (برخی) از خبر (های) پیامبران به تو رسیده است» سوره انعام، آیه ۳۴.</ref> [[ابراهیم]] را از [[آتش]] رهانید {{متن قرآن|فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا اقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنْجَاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«اما پاسخ قوم او جز این نبود که گفتند: او را بکشید یا بسوزانید! و خداوند او را از آتش رهانید؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که ایمان دارند» سوره عنکبوت، آیه ۲۴.</ref>، و [[موسی]] را از [[آزار]] [[افترا]] و [[تهمت]] تبرئه کرد. {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا}}<ref>«ای مؤمنان! همچون کسانی نباشید که موسی را آزردند و خداوند او را از آنچه (درباره او) گفتند برکنار داشت و او نزد خداوند آبرومند بود» سوره احزاب، آیه ۶۹.</ref>. هم‌چنین در [[سوره احزاب]] پس از بیان راه [[پیش‌گیری]] از دست یازی [[فاسقان]] به [[زنان]] [[مؤمن]]، [[پیامبر]] و [[مؤمنان]] را به تسلّط بر [[منافقان]]، در‌صورت ادامه آزار رسانی آنان [[وعده]] داده است. چنان‌که [[خداوند]]، پیامبر را هنگام [[قرائت قرآن]] و به پا داشتن [[نماز]]، از دید [[کافران]] پنهان نگه می‌داشت و بدین‌سان از آزار [[مشرکان]] از‌جمله [[ابوسفیان]]، نضربن [[حارث]]، [[ابوجهل]] و [[ام‌جمیل]] مصون می‌ماند: {{متن قرآن|وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا}}<ref>«و چون قرآن بخوانی میان تو و آنان که به جهان واپسین ایمان ندارند پرده‌ای فراپوشیده می‌نهیم» سوره اسراء، آیه ۴۵.</ref>.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۶، ص‌۶۴۵.</ref> برخی، مقصود از {{متن قرآن|حِجَابًا مَسْتُورًا}} را دوری کافران از [[قرآن]] و [[هدایت]] و شفای آن دانسته‌اند که در مقایسه با وجه پیشین بعید به نظر می‌رسد.<ref> مجمع‌البیان، ج‌۶، ص‌۶۴۵.</ref> [[آیات]] {{متن قرآن|كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ}}<ref>«شما بهترین گروهی بوده‌اید که (به عنوان سرمشق) برای مردم پدیدار شده‌اید؛ به کار پسندیده فرمان می‌دهید و از (کار) ناپسند باز می‌دارید و به خداوند ایمان دارید و اهل کتاب اگر ایمان می‌آوردند برای آنان بهتر بود؛ برخی از آنها مؤمن امّا بسیاری از آنان نافرمانن» سوره آل عمران، آیه ۱۱۰.</ref>، {{متن قرآن|لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذًى وَإِنْ يُقَاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنْصَرُونَ}}<ref>«هرگز جز آزاری (اندک) زیانی به شما نمی‌رسانند و اگر با شما به جنگ برخیزند پشت به شما خواهند کرد سپس یاری نخواهند شد» سوره آل عمران، آیه ۱۱۱.</ref> پس از آن‌که [[امّت اسلام]] را به جهت [[امر به معروف و نهی از منکر]] و‌... [[بهترین]] [[امّت]] معرّفی کرده، به مؤمنان وعده داده که از سوی کافران جز آزاری اندک، به آنان زیانی نخواهد رسید. این [[مصونیت]] به جهت [[یاری]] خداوند است که [[اهل‌کتاب]] بر زیان رسانی به مؤمنان [[قدرت]] نمی‌یابند و فقط به اذیّت زبانی آنان می‌پردازند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۸۱۳.</ref> در ادامه، چنین وعده داده که اگر اهل‌کتاب از حدّ آزار زبانی پا را فراتر گذارند و به [[جنگ]] بپردازند، [[شکست]] خواهند خورد. با توجّه به این [[آیه]] و استثنای [[حقیقی]] (متّصل) "أذی" از "ضرر"، چنین برداشت می‌شود که "ایذا" پایین‌ترین حدّ ضرر، یعنی گفتار آزاردهنده است؛<ref>التفسیرالکبیر، ج‌۸، ص‌۱۹۳‌ـ‌۱۹۴؛ کشف‌الاسرار، ج‌۲، ص‌۲۴۶.</ref> البتّه محقّقان، منقطع‌بودن این استثنا را که از سوی برخی ادّعا شده است، مردود دانسته‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۸، ص‌۱۹۴.</ref>.<ref>[[علی نصیری|نصیری]] و [[عبدالصمد مجدی|مجدی]]، [[اذیت - نصیری و مجدی (مقاله)|مقاله «اذیت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref>.

==منابع==

#[[پرونده:000053.jpg|22px]] [[علی نصیری|نصیری]] و [[عبدالصمد مجدی|مجدی]]، [[اذیت - نصیری و مجدی (مقاله)|مقاله «اذیت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]

{{پایان منابع}}

==پانویس==