قسط در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

“قسط” یکی از واژگان دیگر در این حوزه معنایی است که در لغت به معنای، [[میزان]]، سهم و نصیب می‌باشد. وقتی که به باب تفعیل می‌رود نیز این معنا [[حفظ]] می‌گردد، گفته می‌شود {{عربی|تقسطوا الشيء بينهم}} که به معنای تقسیم به [[عدل]] و [[برابری]] است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۵، ص۸۶.</ref>؛ همچنین [[قسط]] به معنای آن است که [[حق]] کسی را به دیگری ندهند و [[تبعیض]] روا ندارند<ref>ر.ک: جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.</ref>. در تفاوت میان [[عدل و قسط]]، آمده است که قسط به عدل آشکار و ظاهر گفته می‌شود، اما عدل، گاهی ممکن است که به صورت پنهانی نیز محقق گردد<ref>ابوهلال عسکری، معجم الفروق اللغویة، ص۴۲۸.</ref>. [[عدالت]] به آن است که [[انسان]]، حق هر کسی را بپردازد و نقطه مقابلش آن است که [[ستم]] کند و [[حقوق]] افراد را از آنان دریغ دارد، “قسط” مفهومش آن است که حق کسی را به دیگری ندهند و تبعیض روا ندارند و نقطه مقابلش آن است که حق کسی را به دیگری دهند<ref>جعفر شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات قرآن، ج۳، ص۱۲۰.</ref>. “قسط” از واژگان متضاد است، در لغت آمده که “قسط”، یعنی گرفتن سهم دیگری که به معنای ستم است، گفته می‌شود: {{عربی|قَسَط الرّجل}}، هنگامی که ستم می‌کند؛ اما اگر گفته شود: {{عربی|أقْسَطَ}}؛ هنگامی است که فرد، عدل ورزد؛ در [[قرآن کریم]] هر دو معنا به کار رفته است: {{متن قرآن|وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا}}<ref>«و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.</ref>.

و {{عربی|قسطاس}} برگرفته از “قسط”، به معنای میزان است و از آن به عدالت تعبیر می‌شود، آن‌گونه که از “میزان” چنین تعبیر می‌شود<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص۶۷۰.</ref>؛ لذا فرمود: {{متن قرآن|وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ}}<ref>«و با ترازوی درست وزن کنید» سوره اسراء، آیه ۳۵.</ref> که به معنای “ترازوی درست و عادلانه” است.

همچنین ارباب لغت ذکر کرده‌اند که {{عربی|مُقْسِطَ}} به معنای [[عادل]]، از [[اسماء]] [[خداوند]] است، اما “قاسط” به معنای [[ستمگر]] است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۷، ص۳۷۷.</ref>. اصل در لغت “قسط” به معنای رساندن چیزی به جایگاه خودش و برآوردن [[حق]] در محل اصلی آن می‌باشد و این معنا فقط در [[مقام]] [[اجرای عدل]] و [[اعمال]] آن در [[جامعه]]، معنادار می‌شود، مانند دادن [[نفقه]] و تقسیم آن میان [[خانواده]] یا تقسیم [[مال]] میان شرکا؛ این موارد هنگامی است که عمل عادلانه و [[حق‌مدار]] باشد، اما به هنگام [[انحراف]] و بازگشت از حق، از آن، تعبیر به “جور” می‌شود. {{عربی|قَسط}} مصدر است و {{عربی|قِسط}} اسم مصدر. در [[قرآن کریم]] آمده است: {{متن قرآن|قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ}}<ref>«بگو: پروردگارم به دادگری فرمان داده است» سوره اعراف، آیه ۲۹.</ref> و اینکه: {{متن قرآن|كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>.

در “اقساط”، [[برپایی عدل]] در نظر گرفته می‌شود و “تقسیط” جهت وقوع و تعلق فعل [[قسط]]، لحاظ می‌شود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۵۷.</ref>.<ref>[[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[عدالت سیاسی در قرآن کریم (کتاب)|عدالت سیاسی در قرآن کریم]]، ص ۵۰.</ref>