|
|
| (۲۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{امامت}} | | {{مدخل مرتبط |
| | | موضوع مرتبط = |
| | | عنوان مدخل = مذحج |
| | | مداخل مرتبط = [[مذحج در تاریخ اسلامی]] |
| | | پرسش مرتبط = |
| | }} |
| | '''مذحج''' یکی از [[قبایل]] برزگ [[عرب]] قحطانی است که از آن قبایل مختلفی منشعب گردید. این [[قبیله]] دارای جنگاوران نیرومندی بود که در [[شجاعت]] و مهارت در [[نبرد]] شهره بودند. قبل از [[اسلام]] [[بت]] پرست بودند و با ظهور اسلام، در [[عام الوفود]] [[مسلمان]] شدند. [[قبیله مذحج]] در فتوحات نقش موثری داشتند و در زمان [[حضرت علی]] {{ع}} نیز همراه ان حضرت بودند. از این قبیله اعلام و رجال بزرگی همچون [[یاسر]]، [[عمار یاسر]]، [[مالک اشتر]]، [[کمیل بن زیاد]]، [[هانی بن عروه]] و... در [[تاریخ]] ثبت شده است. |
|
| |
|
| ==مقدمه== | | == مقدمه == |
| نسبشناسان [[نسب]] [[قبیله مذحج]] را چنین آوردهاند: [[مالک بن أُدد بن زید بن یشجب بن عریب زَید بن کهلان بن سبأ بن یشجب بن یعرب بن قحطان]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، الجزء الثالث، ص۳۰۷؛ ابنحزم، جمهرة انساب العرب، الجزء الثانی، ص۴۰۵.</ref>.
| | مذحج قبیلهای از [[قبایل عرب]] [[قحطانی]] و منتسب به مالک بن أُدد بن زید بن یشجب بن عریب زَید بن کهلان بن سبأ بن یشجب بن یعرب بن قحطان است<ref>ابنحزم، جمهرة انساب العرب، الجزء الثانی، ص۴۰۵.</ref>. مالک و برادرش را از آن جهت که مادر آنان پس از [[مرگ]] شوهرش، به [[ازدواج]] کسی در نیامد و تمام همّ خود را بر پروردن دو فرزند خود معطوف داشت، مذحج خواندهاند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۲۷۸.</ref>. اینان جنگاوران [[نیرومندی]] بودند که به [[ارتش]] [[پادشاهان]] [[حِمیَر]] و از جمله [[شَمَریُهَرعِش]] پیوستند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، الجزء الثانی، ص۵۵۲.</ref>. |
|
| |
|
| نام این قبیله در کتیبه [[ریگمانس]] به شماره ۵۰۸، که به [[روزگار]] [[یوسف اسار]] تدوین شده، [[مذحجم]] آمده است<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، الجزء الثانی، ص۵۵۲ و ۵۹۰.</ref>. اینان از جنگاوران نیرومند بودند که به [[ارتش]] [[پادشاهان]] [[حِمیَر]] و از جمله [[شَمَریُهَرعِش]] پیوستند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، الجزء الثانی، ص۵۵۲.</ref>. از درگیریهای آنان با وی و از تهدیدهای آنها علیه [[ایرانیان]]<ref>احمد بن عبدالله رازی، تاریخ مدینة صنعا، ص۳۷.</ref> معلوم میگردد این قبیله از [[قدرت سیاسی]] مهمی برخوردار بوده است. مَذحِج با [[فرزندان]] [[معد]] در [[تهامه]] در [[جنگ]] بود و از جمله: در [[پیکار]] «[[سُلان]]» که آغازگر جنگ بود، [[شکست]] خورد<ref>یعقوبی، تاریخ، جلد اول، ص۲۸۱.</ref>.
| | از این قبیله، شاخهها و [[قبایل]] بسیاری منشعب گردیدند که از جمله مهمترین آنها میتوان به [[سعدالعشیره|سَعدالعشیرة]]، [[بنیالحارث بن کعب]]، [[مراد|مُراد]]، [[نخع|نَخَع]]، [[صداء|صُداء]]، [[رهاء|رُهاء]]، [[جنب|جَنب]] و [[عنس|عَنس]]<ref>ابوعبید قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۱۴ - ۳۲۵؛ بعقوبی، تاریخ، جلد اول، ص۲۴۸؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۲۶۲.</ref> اشاره کرد. |
|
| |
|
| قبیله مَذحِجُ دارای شاخههای مختلفی بوده است که عبارتند از:
| | [[قبیله مذحج]] بر منطقه بزرگی از [[یمن]] حکمرانی داشت و سکونتگاه آنان سرزمین "سرومَذحج" که امروزه «[[بیضاء]]» نامیده میشود، بود و از [[تثلیث]] و [[نجران]] در شمال تا [[مأرب]] و [[فِدَثینه]] را در برمیگرفت<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۸۵ و ۱۷۵ و ۲۳۷.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص۷۱؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> |
| #[[سَعدالعشیرة]]،
| |
| #[[مُراد]]،
| |
| #[[بنیالحارث بن کعب]]،
| |
| #[[نَخَع]]،
| |
| #[[صُداء]]،
| |
| #[[رُهاء]]،
| |
| #[[جَنب]]
| |
| #[[عَنس]]<ref>ابوعبید قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۱۴ - ۳۲۵؛ بعقوبی، تاریخ، جلد اول، ص۲۴۸؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۲۶۲.</ref>.
| |
| این قبیله بر منطقه بزرگی از [[یمن]] [[حکمرانی]] داشت و [[سکونتگاه]] آنان [[سرزمین]] [[سرومَذحج]] که امروزه «[[بیضاء]]» نامیده میشود بود و از [[تثلیث]] و [[نجران]] در شمال تا [[مأرب]] و [[فِدَثینه]] را در برمیگرفت<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۸۵ و ۱۷۵ و ۲۳۷.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۱.</ref>
| |
|
| |
|
| ==قبایل مذحج== | | == شاخههای مذحج == |
| ===سَعدالعشیره===
| | {{مذحج}} |
| از شاخههای بزرگ مَذحِج بود و دارای شعباتی بود که مشهورترینِ آنها [[زُبَید]] و [[جُعفِی]]<ref>ابنحزم، جمهرة انساب العرب، الجزء الثانی، ص۴۰۹ و ۴۱۰.</ref> و [[أنَس الله]] هستند.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۱.</ref>
| | قبیله مَذحِج دارای شاخههای مختلفی بوده است که عبارتند از: |
| ====زُبَید====
| | # [[سعدالعشیره|سَعدالعشیرة]]، |
| [[زبید بن صعب بن سعد العشیرة بن مَذحِج]] از شاخههای سعدالعشیره است که جایگاه آنان در [[تهامه]] [[یمن]] بود و از شهرهای آنها [[حُصَیب]]<ref>یعقوبی، البلدان، ص۹۸.</ref> و [[جازان]]<ref>(بندری در کنار دریای سرخ روبهروی جزایر فرسان که جیزان نیز نامیده میشود) محمد بن علی الاکوع، الیمن الخضراء مهد الحضاره، ص۱۸۲.</ref> [[فَعن]]، [[فرغان]]، [[تَثلیث]]، [[سازه]] و [[مَربَع]] بود<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، الجزء الثانی، ص۴۶۵ (ذیل کلمه زبید).</ref> و در [[همسایگی]] [[حاشد]] از [[همدان]] سکونت داشتند<ref>عبدالرحمن عبدالواحد الشجاع، الیمن فی صدر الاسلام، ص۳۳.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۲.</ref> | | # [[مراد|مُراد]]، |
| =====[[اسلام]] زُبَید=====
| | # [[بنیالحارث بن کعب]]، |
| [[عمرو بن معدی کرب]] از بزرگان و [[شجاعان]] و [[شاعران]] زُبیدی بود که پیکارهایی با [[خَثعَم]] و [[حِمیر]] داشت<ref>حسن بن احمد همدانی، الاکلیل، الجزء العاشر، ص۱۴۳.</ref>. وی با گروهی از افراد [[قبیله]] خود به [[مدینه]] آمد و [[خدمت]] [[رسولالله]]{{صل}} رسید و اسلام آورد. اما در جریان [[ارتداد]] [[قبایل]] از اسلام خارج و دوباره به اسلام بازگشت<ref> ابنهشام، السیرة النبویه، القسم الثانی، ص۵۸۳.</ref>. وی در جنگهای [[یرموک]] و [[قادسیه]] و [[نهاوند]] شرکت داشت<ref>ابو علی اسماعیل بن القاسم القالی البغدادی، ذیل الامالی و النوادر، ص۱۴۴.</ref>.
| | # [[نخع|نَخَع]]، |
| | # [[صداء|صُداء]]، |
| | # [[رهاء|رُهاء]]، |
| | # [[جنب|جَنب]] |
| | # [[عنس|عَنس]]<ref>ابوعبید قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۱۴ - ۳۲۵؛ بعقوبی، تاریخ، جلد اول، ص۲۴۸؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۲۶۲.</ref>. |
| | این قبیله بر منطقه بزرگی از [[یمن]] [[حکمرانی]] داشت و [[سکونتگاه]] آنان [[سرزمین]] [[سرومَذحج]] که امروزه «[[بیضاء]]» نامیده میشود بود و از [[تثلیث]] و [[نجران]] در شمال تا [[مأرب]] و [[فِدَثینه]] را در برمیگرفت<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۸۵ و ۱۷۵ و ۲۳۷.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص۷۱.</ref> |
|
| |
|
| [[واقدی]] درباره اسلام زُبَید مینویسد: چون [[علی]]{{ع}} به [[سرزمین]] [[یمن]] وارد شد. و به نزدیک مَذحِج رسید، به گروهی از آنها برخورد. علی{{ع}} آنان را به اسلام [[دعوت]] کرد، ولی مذحجیان نپذیرفتند و به [[جنگ]] با او پرداختند. وی نیز به آنان [[حمله]] برد. بیست نفر از ایشان کشته شدند و بقیه گریختند. علی{{ع}} از تعقیب آنان دست برداشت و آنها را به اسلام دعوت کرد که بیدرنگ پذیرفتند و چند نفر از رؤسای مَذحِج نیز با علی{{ع}} [[بیعت]] کردند<ref>واقدی، المغازی، المجلد الثانی، ص۱۰۷۹.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۲.</ref> | | == [[دین]] [[مردم]] مذحج == |
| ====جُعفِی====
| | # [[ادیان]] [[جاهلی]] مذحج: [[اعتقادات]] مَذْحِج در [[جاهلیت]] چونان بسیاری دیگر از [[قبایل عرب]]، متعدد بود. آنان مدتی را به [[پرستش]] بتان سر کردند و سپس برخی از بطون آن ـ هر چند اندک ـ، به [[آیین]] [[یهودیت]] گرویدند. سپس [[آیین نصرانیت]] در آنها [[نفوذ]] کرد<ref>الموسوعة العربیه، مقاله مذحج.</ref>. |
| این قبیله از شاخههای سعدالعشیره بود که در [[مخلاف]] مستقلی به نام [[جُعفِی]] سکونت داشتند.
| | # [[اسلام]] [[قبیله]] مذحج: با [[ظهور اسلام]] در [[مکه]]، برخی از مذحجیان ساکن در این [[شهر]] به جرگه [[مسلمین]] پیوستند<ref>ر. ک. ابن عبد البر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۵۸۹.</ref>. [[نفوذ اسلام]] در این قبیله از سالهای بین هشتم [[هجری]] تا یازدهم هجری<ref>الموسوعة العربیه، مقاله مذحج.</ref> در پی ارسال [[سرایا]] از سوی [[نبی اکرم]] {{صل}} و [[وفود]] [[قبایل مذحجی]] به [[مدینه]] محقق گردید. در [[سال دهم هجرت]]، [[رسول خدا]] {{صل}}، سریهای را به [[فرماندهی]] [[علی بن ابیطالب]] {{ع}} به [[یمن]] فرستاد. علی {{ع}} به طائفهای از مذحجیان برخوردند و آنان را به [[اسلام]] فراخواندند، اما آنان نپذیرفتند و گریختند. حضرت با آنان جنگید و بیست نفرشان را کشت و بقیه [[تسلیم]] شدند. علی {{ع}} بار دیگر آنان را به اسلام [[دعوت]] کرد و آنان پذیرفتند و تعدادی از سرانشان با ایشان [[بیعت]] کردند<ref>واقدی، مغازی، ج۳، ص۱۰۷۷-۱۰۷۸؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۶، ص۲۳۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> |
|
| |
|
| سرزمین آنان دره بزرگ [[جُردان]] بود که روستاهای زیادی داشت و تا [[صنعا]] ۴۲ فرسخ فاصله داشت و تا نزدیک حضرموت امتداد داشت<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۵۱ و ۱۸۸؛ محمد بن علی الاکوع، الیمن الخضراء مهد الحضاره، ص۳۹۰.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۲.</ref>
| | == مذحج و نقش آنان در واقعه [[ادعای نبوت]] [[اسود عنسی]] == |
| =====اسلام جُعفِی=====
| | [[ادعای پیامبری]] فردی از [[قبیله مذحج]] به نام اسود عنسی را میتوان از مهمترین اتفاقات در [[یمن]] در [[زمان]] [[حیات]] [[نبوی]] {{صل}} دانست. وی کاهنی از [[قبیله]] «[[عنس]]» بود و در [[ذی حجه]] [[سال دهم هجری]]، دعوی خود را اظهار و مناطق بین [[نجران]] تا [[صنعاء]] (سکونتگاه [[قبیله نخع]]) را [[تصرف]] نمود. [[مردم]] [[نخع]] برای مقابله با [[اسود]] به میدان آمدند و در دفع وی کوشیدند<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴۹، ص۴۸۲-۴۵۹.</ref>.<ref>[[مریم سعیدیان جزی|سعیدیان جزی، مریم]]، [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبیله نخع در تاریخ اسلام در قرن نخست هجری (مقاله)|نقش قبیله نخع در تاریخ اسلام در قرن نخست هجری]]؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> |
| دو نفر از بزرگان آنها به نامهای [[قیس بن سَلَمة بن شراحیل]] و [[سَلَمة بن یزید]] به مدینه آمدند و به حضور رسولالله{{صل}} رسیدند و اسلام آوردند. [[رسول خدا]]{{صل}} برای قیس نامهای نوشت و او را بر [[قبایل]] [[مُران]] و [[حَریم]] و [[کُلاب]] و وابستگان آنان [[امیر]] کرد <ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۲۴.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۳.</ref>
| |
| ====أنس الله====
| |
| از دیگر شاخههای سعدالعشیره میباشد. مردی از آنها به نام [[زُباب]] «[[فراض]]» [[بُت]] [[قبیله]] خود را [[شکست]] و به حضور [[پیامبر]] آمد و [[اسلام]] آورد<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۴۲.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۳.</ref>
| |
| ===مراد===
| |
| «[[یَحابُر بن مَذحِج]]» شاخهای از مَذحِج است که دارای شُعَبی از جمله [[بنوقَرَن]] و [[بنوعَرثَبان]]<ref>ابوعبید قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۲۴؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۲۴۵.</ref> بود.
| |
|
| |
|
| بیشتر افراد مراد در «[[جوف]]» [[همدان]] [[سکونت]] داشتند و بازار [[تجاری]] آنها در [[أبین]] از [[سرزمین]] [[حِمیر]]<ref>عبدالرحمن عبدالواحد الشجاع، الیمن فی صدر الاسلام، ص۳۳.</ref> بود.
| | == حضور مذحجیان در فتوحات == |
| | در جریان فتح ایران در سال چهاردهم هجری، قبیله مذحج نیز در کنار سایر قبایل، به [[یاری]] دیگر [[مسلمانان]] در جریان فتوحات پیوستند. آنان در [[فتوحات اسلامی]] در [[شام]]، [[عراق]] و [[مصر]] نیز شرکت داشتند و سربازانشان در آن بسیار خوب درخشیدند<ref>الموسوعة العربیه، مقاله مذحج.</ref>. [[جنگ قادسیه]]، مهمترین واقعه در نخستین فتوح [[اسلامی]] در [[شرق]] و نقطه آغازین [[نبرد]] جدی با [[امپراتوری]] ساسانی و [[فروپاشی]] [[دفاعی]] آن [[دولت]] در مرزها به شمار میآمد. در این [[جنگ]]، [[زنان]] و مردان نخعی تحت [[فرماندهی]] [[سعد بن ابی وقاص زهری]] بودند<ref>محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۳، ص۶۵.</ref>. |
|
| |
|
| مراد در [[کشمکش]] و [[نزاع]] دائمی با [[همدان]] بود و بعضی از اوقات شاخههای دیگر [[مَذحِج]] را علیه همدان با خود همراه میکرد. تا آنجا که در فاصله [[بعثت]] [[پیامبر اسلام]] تا [[غزوه بدر]] در [[سال دوم هجری]]، شش [[جنگ]] بین مَذحِج و همدان روی داد که آخرین آنها [[پیکار]] «[[یوم الرّزم]]» بود که در هنگام [[جنگ بدر]] در محلی به نام [[الرّزم]] از بلاد مراد در وادی [[ملاحا]] در جوف همدان اتفاق افتاد و همدان به [[رهبری]] [[الاجدع بن مالک]] بر مراد به رهبری [[فَروَةَ بن مُسَیک]] [[پیروز]] شد و بسیاری از مردان مراد کشته و زخمی شدند <ref>حسن بن احمد همدانی، الاکلیل، الجزء العاشر، ص۸۶ و ۱۶۳ و ۱۸۶ و ۱۹۹؛ حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۲۱۶؛ ابنهشام، السیرة النبویه، القسم الثانی، ص۵۸۱.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۳.</ref>
| | از میان مشاهیر مذحجی حاضر در این جنگها، نام [[مالک بن حارث نخعی]] به چشم میخورد. مالک در [[پیکار]] «[[یرموک]]» حضور داشت و از ناحیه چشم زخمی و از آن پس «اشتر» [[لقب]] گرفت<ref>دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود، الاخبار الطوال، ص۱۲۰؛ محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۳، ص۴۰۱. .</ref>.<ref>[[مریم سعیدیان جزی|سعیدیان جزی، مریم]]، [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبیله نخع در تاریخ اسلام در قرن نخست هجری (مقاله)|نقش قبیله نخع در تاریخ اسلام در قرن نخست هجری]]؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> |
| ====[[اسلام]] مراد====
| |
| [[فَروَة بن مُسَیک]] پس از شکست در [[جنگ]] رزم، به نزد [[کندیان]] رفت و چون شاهان کنده به او [[خیانت]] کردند از آنان ببرید و به [[دشمنی]] با آنها برخاست و سپس در [[سال نهم هجری]] به [[مدینه]] آمد و [[اسلام]] آورد و [[رسولالله]]{{صل}} او را بر [[قبیله]] مَذحِج و شاخههای آن (مُراد و زُبید) [[امیر]] کرد و [[خالد بن سعید بن عاص]] را برای جمعآوری [[زکات]] همراه او فرستاد<ref>ابنهشام، السیرة النبویه، القسم الثانی، ص۵۲۸؛ ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۲۷. هشام بن محمد مینویسد: عمر بن خَطاب فَروه را مأمور جمعآوری صدقات مذحج قرار داد (جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۳۵۱).</ref>.
| |
|
| |
|
| اما قول [[رازی]] که بیان داشته رسولالله{{صل}} [[فروه]] را بر [[صنعا]] و مخلافهای آن و حضرموت امیر گردانید<ref>احمد بن عبدالله رازی، تاریخ مدینة صنعا، ص۵۰۰ و ۱۴۲.</ref> صحیح به نظر نمیرسد؛ زیرا [[پیامبر]]{{صل}} [[وائل بن حجر حضرمی]] را بر [[فرمانروایان]] حضرموت [[ریاست]] داد و [[صنعا]] در [[اختیار]] [[ابناء]] بود.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۳-۷۴.</ref>
| | == [[مهاجرت]] قبایل مذحج به [[عراق]] == |
| | با آغاز [[فتوحات اسلامی]]، [[حیره]] و شهرهای اسلامی تازه تأسیس آن ـ [[کوفه]] و [[بصره]] ـ، [[شاهد]] مهاجرت تعداد زیادی از [[قبایل عرب]] بودند<ref>عمر کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۶۲.</ref>. پس از مهاجرت قبایل عرب به کوفه، این [[شهر]] تخطیط شد و هر قبیله، محلهای را به خود اختصاص داد. کوفه و بصره بعد از تخطیط به لحاظ موقعیت جغرافیایی، نیازمند میزبانی [[قبایل]] بیشتری بودند تا به [[تجهیز]] [[لشکر اسلام]] کمک کنند. در [[سال ۵۰ هجری]]، قبایل مذحج و [[اسد]] به [[تنهایی]] یک چهارم [[جمعیت]] کوفه را به خود اختصاص داده بودند<ref>نعمت الله صفری فروشانی، مردمشناسی کوفه، مشکوة، شماره ۵۳، زمستان ۵۷، ص۲۹-۳۰.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> |
|
| |
|
| ===بنیالحارث بن کعب=== | | == نقش [[قبیله مذحج]] در وقایع و حوادث صدر اسلام == |
| از شاخههای قدرتمند مَذحِج بنوالحارث بن کعب بود که در جنگجویی و [[شجاعت]] شهره بودند. [[دُرید بن صِمه جُشَمی]] درباره آنان گفته است: بنوالحارث گُل سرسبد شجاعتند<ref>ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، الجزء العاشر، ص۳۴.</ref>.
| | مذحجیان در [[سال دهم هجری]] و در پی ارسال سریهای به [[فرماندهی]] علی {{ع}} توسط [[پیامبر]] {{صل}}، با حضرت آشنا شدند و با [[مشاهده]] [[رفتار]] [[پسندیده]] و [[منطق]] والای علی {{ع}}، جملگی به [[اسلام]] گرویدند. آنان در دوران [[خلافت امیرالمؤمنین]] {{ع}} و در پی برپا شدن [[فتنه]] [[جمل]] و با فراخوان دادن [[مردم کوفه]] از سوی علی {{ع}} جهت مقابله با [[ناکثین]]، چونان [[قبایل]] دیگر [[کوفی]] به [[یاری امام]] شتافتند<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۵؛ محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۳، ص۵۱۳.</ref>. در [[جنگ صفین]] نیز مذحجیان، عمده [[یاران]] [[وفادار]] حضرت را تشکیل میدادند. |
|
| |
|
| در منابع، بزرگان آنان را [[پادشاه]] نامیدهاند به گونهای که در [[پیکار]] «کُلاب دوم» چهار نفر از [[پادشاهان]] آنان به [[رهبری]] [[عبدیغوث بن وقاص حارثی]] علیه [[بنیتمیم]] شرکت کردند، ولی [[قبایل]] [[یمنی]] [[شکست]] خوردند و عبدیغوث بن وقاص حارثی کشته شد <ref>ابوعبیده معمر بن المثنی، ایام العرب قبل الاسلام، تحقیق عادل جاسم البیانی، الجزء الثانی، ص۷۲.</ref>. جایگاه بنوالحارث دره [[نجران]] بود<ref>حسن بن أحمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۲۳۷؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، الجزء العاشر، ص۳۴.</ref> و با قبیله [[صداء]] همپیمان بودند<ref>ابنحزم، جمهرة انساب العرب، الجزء الثانی، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۴.</ref> | | مذحجیان در [[نهضت امام حسین]] {{ع}}، نقشهای متفاوتی از خود بروز دادند. چندان که برخی همچون [[هانی بن عروه]] تا پای [[جان]] بر [[بیعت]] خود با [[مسلم بن عقیل]] [[وفادار]] و [[استوار]] ماندند و بسیاری نیز تن به خواری و سستی دادند و از بیعت او پا پس کشیدند<ref>محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۵، ص۳۷۹؛ ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۵، ص۶۱.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> |
| ====[[اسلام]] بنوالحارث بن کعب====
| |
| [[رسولالله]]{{صل}} در ماه [[ربیع الاول]] [[سال دهم هجری]] [[خالد بن ولید]] را به همراه چهارصد نفر برای [[دعوت]] این قبیله فرستاد. بنوالحارث اسلام را پذیرفتند و هفت تن از بزرگان آنان همراه [[خالد]] به حضور [[پیامبر]]{{صل}} آمدند و [[رسولالله]]{{صل}} [[قَیس بن حُصین حارثی]] را بر این [[قبیله]] [[فرمانده]] ساخت<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۳۹.</ref> و [[عمرو بن حزم انصاری]] را برای [[تعلیم]] [[فقه]] و [[سنت]] و [[تعالیم اسلام]] و گرفتن [[صدقات]] ایشان به [[نجران]] فرستاد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، الجزء الثانی، ص۳۸۶ و ۵۳۲.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۴.</ref>
| |
|
| |
|
| ===نَخَع=== | | == اعلام و مشاهیر [[قبیله مذحج]] در [[جاهلیت]] و [[اسلام]] == |
| از شاخههای مَذحِج، [[جَسر بن عمرو بن عُلَة بن جَلد بن مالک بن أُدَد]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۲۸۸؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، الجزء الثالث، ص۳۱۱؛ یاقوت حموی، المقتضب، ص۲۷۹.</ref> میباشد. جایگاه نخع جنوب شرقی [[بیضاء]]<ref>محمد بن علی الاکوع، پاورقی صفة جزیرة العرب، ص۱۷۶.</ref> در درههای [[مران]]، [[کَبران]]، [[نزعه]]، [[حَجُومة]]، [[مَلاحة]]، [[التیبب]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۷۸.</ref> و [[صَحب]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۸۹.</ref> بود.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۴-۷۵.</ref> | | قبیله مذحج به عنوان یکی از بزرگترین و قدرتمندترین قبایل، به [[یقین]]، تعدادی بیشمار چهرههای برجسته و ممتاز داشت. وجود چنین شخصیتهای برجستهای، مذحج را از جایگاه بسیار والایی در [[سلسله]] مراتب [[اجتماعی]] دوران [[جاهلی]] برخوردار کرده بود. همچنان که [[پس از ظهور]] اسلام نیز، [[رجال]] و شخصیتهای متعدد این قبیله با خط مشیهای مختلف، نقش آفرین بسیاری از حوادث و وقایع [[صدر اسلام]] شدند و در [[سرنوشت]] بسیاری از [[مسلمانان]] تأثیری عمیق بر جای نهادند. |
| | برخی از رجال بزرگ مذحجیان در جاهلیت عبارتاند از: [[ابو ربیعه أفوه بن عمرو بن مالک أودی]]: [[حارث بن معاویة بن قیس]]؛ [[ذو الغُصّة أبو عُمَیْر]]؛ [[عبد یغوث حارثی]]؛ [[مرسوع بن حارث بن نار]] و [[أسماء بن دهر بن الحداء]]. |
|
| |
|
| ====[[اسلام]] نَخَع====
| | از اعلام و رجال مذحج در ابتدای [[اسلام]] میتوان از افرادی همچون: [[عمرو بن معدیکرب زبیدی مذحجی]]؛ [[یاسر بن عامر عنسی مذحجی]]؛ [[عمار بن یاسر]]؛ [[مالک اشتر نخعی]]؛ [[ابراهیم بن مالک]]؛ [[هانی بن عروه]]؛ [[اویس قرنی]]؛ [[کمیل بن زیاد]]؛ [[عبدالرحمن بن ملجم مرادی]]؛ [[عمرو بن حجاج زُبیدی]]؛ [[سنان بن أنس بن عمرو نخعی]]؛ [[شبث بن ربعی مذحجی]] و ... نام برد<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>. |
| برخی از بزرگان نخع همچون [[مالک بن حارث]] هنگامی که [[علی]]{{ع}} در قبیله مَذحِج بود اسلام آوردند و در [[اقدامات نظامی]] وی در مَذحِج او را [[همراهی]] کردند<ref>واقدی، فتوح شام، تصحیح عبداللطیف عبدالرحمان، الجزء الأول، ص۶۲.</ref>. پس از آن، [[نمایندگان]] نخع آخرین نمایندگانی بودند که در نیمه [[محرم]] [[سال یازدهم هجری]] به حضور رسولالله{{صل}} در [[مدینه]] رسیدند. آنان دویست نفر بودند که در [[یمن]] با «[[معاذ بن جبل]]» [[بیعت]] کرده و [[مسلمان]] شده بودند<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۴۶؛ شهابالدین احمد نویری، نهایة الأرب، ترجمه محمود مهدوی، جلد سوم، ص۹۷.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۵.</ref>
| |
|
| |
|
| ===صُدَاء===
| | == منابع == |
| از دیگر شاخههای مَذحج، [[صُداءِ بن یزید بن حرب بن عُلَة بن جَلد بن مالک بن أُدَد]] است. این قبیله همپیمان با [[جَنب]] و [[بنیالحارث بن کعب]] بود. صُداء در [[همسایگی]] بنوالحارث بن کعب در شمال [[نجران]] در درههای [[مَزخَة]]، [[البجباجة]]، [[حُزا]]، [[لجیة]]، [[العلوب]]، [[المدید]] و [[عَبَدان]] و منطقه [[عُبَرَة]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۸۷ و ۱۸۸.</ref>[[سکونت]] داشتند.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۵.</ref>
| |
| | |
| ====اسلام صُدَاء====
| |
| پس از بازگشت رسولالله{{صل}} از [[جعرانه]] در [[سال هشتم هجری]] [[قیس بن سعد بن عباده]] را با چهارصد نفر از [[مسلمانان]] به [[قبیله]] صداء گسیل کرد. پس از آن، پانزده نفر از [[نمایندگان]] صداء به حضور [[رسولالله]]{{صل}} آمدند و [[اسلام]] آوردند و در [[حجةالوداع]] نیز یکصد نفر از افراد آن قبیله شرکت کردند<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۲۶.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۵.</ref>
| |
| | |
| ===رُهاء===
| |
| از شاخههای مَذحِج، [[رُهاءِ بن منبه بن حرب بن عُلَة بن جَلد بن مالک بن أَدد]]<ref>ابنحزم، جمهرة انساب العرب، الجزء الثانی، ص۴۱۲. </ref> میباشد. آنان در سرو مَذحِج در درههای [[حُمَر]]، [[اسیل]]، [[قَصِص]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۸۷.</ref> و روستای [[بِهرور]] در جنوب شرقیِ [[رداع]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۸۲.</ref>[[سکونت]] داشتند.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۵-۷۶.</ref>
| |
| ====اسلام رُهاء====
| |
| در [[سال نهم هجری]]، [[مالک بن مراره رُهاوی]] به [[نمایندگی]] [[شاهان حِمیَر]] به [[مدینه]] آمد، ولی رُهاویها در [[سال دهم هجری]] اسلام آوردند. در این سال پانزده نفر از مردان رُهاوی به حضور [[پیامبر]] آمدند و [[مسلمان]] شدند و [[قرآن]] و [[فرایض دینی]] را آموختند و پیامبر نیز به آنان هدایایی داد. گروهی از رُهاویها نیز در حجةالوداع همراه [[رسول خدا]]{{صل}} بودند و تا هنگام [[رحلت]] ایشان در مدینه به سر میبردند<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۴۴.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۶.</ref>
| |
| | |
| ===جَنب===
| |
| از دیگر شاخههای مَذحِج، [[جَنب بن یزید بن حرب بن عُلَة بن جلد بن مالَک أُدَد]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، الجزء الثالث، ص۳۰۹.</ref> میباشد. جایگاه آنان به [[مخلاف جنبی]] شناخته میشد و در [[هران]]، [[ذَمار]] و روستای [[الکبیبة]] و [[سرزمین]] [[رَاحَة]] و [[محلاة]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۰ و ۲۲۷.</ref> بود. این قبیله با [[صُداء]] و [[سَعدالعشیره]] همپیمان بود<ref>ابوعبید قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۱۹.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۶.</ref>
| |
| | |
| ===عَنس===
| |
| از شاخههای مَذحِج، [[عَنس بن مالک بن أُدَد]]<ref>ابوعبید قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۲۵؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، الجزء الأول، ص۳۶۶.</ref> میباشد. [[سکونتگاه]] این قبیله در [[نجد]] [[یمن]] در دو فرسخی [[شرق]] [[ذَمار]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۱۷۹.</ref> در [[رداع]] و قریه بزرگ [[هَرُوج]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۵۸.</ref> بود. و به نام [[مخلاف عَنس]] خوانده میشد<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۲۰۶؛ یعقوبی، البلدان، ص۹۷.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۶.</ref>
| |
| | |
| ====[[اسلام]] عَنس====
| |
| [[عمار بن یاسر|عمار بن یاسر عَنسی]] با [[پدر]] و مادرش ([[سمیه]]) در [[مکه]] [[زندگی]] میکردند و با [[بنی مخزوم]] همپیمان بودند. [[عمار]] و خانوادهاش در دوران [[دعوت]] مخفی، [[اسلام]] آوردند <ref>محمد بن اسحاق، کتاب السیر و المغازی، تحقیق سهیل زکار، ص۱۴۴.</ref>. همچنین مردی از عَنس به حضور [[رسولالله]]{{صل}} در [[مدینه]] آمد و اسلام آورد و مدتی نیز در مدینه ماند<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، المجلد الأول، ص۳۴۲.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص:۷۶-۷۷.</ref>
| |
| | |
| ==منابع== | |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| #[[پرونده:1100763.jpg|22px]] [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|'''نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت''']] | | # [[پرونده:1100763.jpg|22px]] [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|'''نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت''']] |
| | # [[پرونده:13681302.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]] |
| | # [[پرونده:IM010278.jpg|22px]] [[مریم سعیدیان جزی|سعیدیان جزی، مریم]]، [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبیله نخع در تاریخ اسلام در قرن نخست هجری (مقاله)|'''نقش قبیله نخع در تاریخ اسلام در قرن نخست هجری''']] |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
| ==پانویس== | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| [[رده:مدخل]]
| |
| [[رده:قبیله مذحج]]
| |
| {{قبایل عرب}} | | {{قبایل عرب}} |
| | |
| | [[رده:قبیلههای عرب]] |
