سوره بلد در علوم قرآنی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = سوره بلد

| عنوان مدخل  = سوره بلد

| مداخل مرتبط = [[سوره بلد در علوم قرآنی]]

| پرسش مرتبط  =  

== مقدمه ==

[[سوره بلد]] به [[اتفاق]] [[مفسران]]، مکّی است<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۳؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التمهید، ج ۱، ص۱۵۶.</ref> و در ترتیب نزول پس از [[سوره ق]] و پیش از [[سوره طارق]] واقع شده <ref>البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱؛ الاتقان، ج ۱، ص۲۹؛ التمهید، ج ۱، ص۱۳۹.</ref> و [[روایات]] ترتیب نزول ردیف‌های ۳۲ تا ۳۵ را برای این [[سوره]] گزارش کرده‌‌اند،<ref>البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص۲۸۱؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۶۱۳؛ تاریخ قرآن، ص۶۸۰.</ref> هرچند برخی خاورشناسان ردیف‌های بسیار پراکنده‌‌ای را نیز برای این سوره حدس زده‌‌اند.<ref>تاریخ قرآن، ص۶۸۰.</ref> این‌‌ سوره ۲۰‌‌ آیه و ۸۲ کلمه دارد.<ref> المعجم الاحصائی، ج ۱،ص ۲۹۳؛ بصائر ذوی التمییز، ج ۱،ص ۵۲۰.</ref> نام این سوره بلد به معنای «سرزمین» و منظور از آن سرزمین [[مکّه]] <ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التفسیر الحدیث، ج ۲، ص۲۵۳؛ التمهید، ج ۱، ص۱۵۶.</ref> است که از نخستین [[آیه]] آن: {{متن قرآن|لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ}}<ref>«نه، سوگند می‌خورم به این شهر» سوره بلد، آیه ۱.</ref> گرفته شده است. سوره بلد افزون بر‌‌عنوان مشهور آن به سوره «العقبه» به معنای راه دشوار و گردنه صعب العبور <ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۷۴۶؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۲.</ref> که از یازدهمین آیه آن گرفته شده نام گرفته است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۱، ص۵۲۰.</ref>.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>

== محتوای سوره ==

این سوره با دو [[سوگند]] آغاز می‌‌شود: یکی به سرزمین مکّه، که بر اثر اقامت پیامبر‌‌اکرم {{صل}} در آن، [[شرافت]] و [[عظمت]] یافته است <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۷؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۹؛ التفسیر الحدیث، ج ۲، ص۲۵۳.</ref> و دیگری به {{متن قرآن|وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ}}<ref>«و سوگند به پدر، و فرزندی که آورده است» سوره بلد، آیه ۳.</ref> و این دو نام به [[ابراهیم]] و [[اسماعیل]] ({{ع}})، ابراهیم و همه [[اولاد]] [[عرب]] او، [[آدم]] و ذریّه [[صالح]] او و همه [[پدران]] و [[فرزندان]] [[تفسیر]] شده است؛<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۷۴۷؛ تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص۴۱؛ المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۰ ـ ۲۹۱.</ref> اما تناسب این دو اسم با کلمه «بلد» در [[آیه]] قبل ([[سرزمین]] [[مکه]]) موجب ترجیح نظر نخست می‌‌شود.<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۹۰.</ref>

در آیات {{متن قرآن| أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ عَلَيْهِمْ نَارٌ مُّؤْصَدَةٌ }}<ref>«آنان، خجستگانند؛ و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛ آنان را آتشی فرو پوشیده فرا خواهد گرفت» سوره بلد، آیه ۱۸-۲۰.</ref> از کسانی که از این گردنه صعب‌‌العبور بگذرند به [[اصحاب یمین]] یعنی کسانی‌‌که به نشانه پذیرفته شدن اعمالشان [[نامه عمل]] آنان به دست راستشان داده می‌‌شود یاد می‌‌کند و در مقابل، کسانی را که به [[آیات]] [[خداوند]] [[کافر]] شوند [[اصحاب]] مشئمه که [[نامه]] عملشان به دست چپشان داده می‌‌شود و بر آنها آتشی فراگیر و پوشنده است معرفی می‌‌کند.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>

== [[فضیلت]] [[تلاوت]] [[سوره]] ==

[[امام صادق]] {{ع}} فرموده‌‌اند: کسی که در [[نماز واجب]] خود [[سوره بلد]] را بخواند در [[دنیا]] او را به عنوان [[انسانی]] [[صالح]] و در [[آخرت]] او را به عنوان کسی که نزد [[خدا]] منزلتی دارد خواهند [[شناخت]] و در [[روز قیامت]] از [[دوستان]] [[پیامبران]]، [[شهدا]] و [[صالحان]] خواهد بود<ref>ثواب الاعمال، ص۲۶۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۵۷۸.</ref>.<ref>[[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>

== سوره بلد در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==

این سوره را «بلد» می‌نامند به این مناسبت که با [[سوگند]] به [[بلد]] = مکه آغاز می‌گردد: {{متن قرآن|لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ}}<ref>«نه، سوگند می‌خورم به این شهر،» سوره بلد، آیه ۱.</ref>. [[سوره بلد]] دارای ۲۰ [[آیه]]، ۸۲ کلمه و ۳۴۳ حرف است. به ترتیب [[مصحف]] نودمین و به ترتیب نزول سی و پنجمین سوره قرآن و در مکه نازل شده است. از نظر حجم از سوره‌های «مفصلات» و «اوساط» است.

# [[آیات]]: {{متن قرآن|لا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ وَأَنتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَدِ وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنسَانَ فِي كَبَدٍ }}<ref>«نه، سوگند می‌خورم به این شهر، که تو در این شهر ساکنی، و سوگند به پدر، و فرزندی که آورده است، که بی‌گمان انسان را در رنج آفریده‌ایم» سوره بلد، آیه ۱-۴.</ref>؛

# [[آیات]]: {{متن قرآن|أَيَحْسَبُ أَن لَّن يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالا لُّبَدًا أَيَحْسَبُ أَن لَّمْ يَرَهُ أَحَدٌ أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ }}<ref>«آیا گمان دارد که هرگز کسی بر او چیرگی نمی‌تواند داشت؟ می‌گوید: دارایی هنگفتی را تباه کردم، آیا می‌پندارد که هیچ کس او را ندیده است؟ آیا برای او دو چشم نیافریده‌ایم، و زبان و دو لب؟ و آیا به او دو راه (خیر و شرّ) را نشان ندادیم؟» سوره بلد، آیه ۵-۱۰.</ref>؛

# [[آیات]]: {{متن قرآن|فَلا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}}<ref>«اما او از گذرگاه سخت نگذشت،؛ و تو چه دانی که گذرگاه سخت چیست؟ آزاد کردن برده‌ای است، یا خوراک دادن در روز گرسنگی، به یتیمی خویشاوند، یا به بینوایی زمینگیر، آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۱-۱۷.</ref>؛

# [[آیات]]: {{متن قرآن| أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ عَلَيْهِمْ نَارٌ مُّؤْصَدَةٌ }}<ref>«آنان، خجستگانند؛ و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛ آنان را آتشی فرو پوشیده فرا خواهد گرفت» سوره بلد، آیه ۱۸-۲۰.</ref>.

== منابع ==

# [[پرونده:000057.jpg|22px]] [[علی اسعدی|اسعدی، علی]]، [[سوره بلد - اسعدی (مقاله)| مقاله «سوره بلد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۶''']]

== پانویس ==