وفای به عهد: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

   

[[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: "اگر با [[دشمن]] پیمانی بستی یا او را [[امان]] دادی، پیمان را [[وفا]] کن و امان را ادا، و از [[دل]] و [[جان]] بر سر آن باش؛ زیرا [[مردم]] (با وجود گوناگونیِ خواست‌ها و اختلاف‌نظرهاشان) اتفاق نظری که در اهمیت وفای به عهد دارند، در هیچ یک از [[فرایض]] دیگر [[الهی]] ندارند. حتی [[مشرکان]] هم آن را رعایت می‌کنند؛ زیرا عواقب [[پیمان‌شکنی]] را می‌دانند"<ref>{{متن حدیث|وَإِنْ عَقَدْتَ بَيْنَکَ وَبَيْنَ عَدُوِّکَ عُقْدَةً، أَوْ أَلْبَسْتَهُ مِنْکَ ذِمَّةً، فَحُطْ عَهْدَکَ بِالْوَفَاءِ، وَارْعَ ذِمَّتَکَ بِالاَمَانَةِ، وَاجْعَلْ نَفْسَکَ جُنَّةً دُونَ مَا أَعْطَيْتَ، فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ فَرَائِضِ اللهِ شَيْءٌ النَّاسُ أَشَدُّ عَلَيْهِ اجْتِمَاعاً، مَعَ تَفَرُّقِ أَهْوَائِهِمْ، وَتَشَتُّتِ آرَائِهِمْ، مِنْ تَعْظِيمِ الْوَفَاءِ بِالْعُهُودِ. وَقَدْ لَزِمَ ذَلِکَ الْمُشْرِکُونَ فِيمَا بَيْنَهُمْ دُونَ الْمُسْلِمِينَ لِمَا اسْتَوْبَلُوا مِنْ عَوَاقِبِ الْغَدْرِ}}؛ نهج البلاغه، نامه ۵۳.</ref>.<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص۸۹۰ ـ ۸۹۱.</ref>

"وفای به عهد مترادف پیمان داری، [[صدق]] [[وعده]]، [[وفاداری]] و وفای به وعده است"<ref>فرهنگ اصطلاحات اخلاقی، ص۲۲۷.</ref>. یکی از بدیهی‌ترین ارزش‌های اجتماعی [[پایبندی]] به [[تعهد]] است که [[مقبولیت عمومی]] دارد و همه عقلا بر آن متفق‌اند تا آنجا که برخی از [[دانشمندان]] غربی ریشه همه ارزش‌های اجتماعی را در [[قراردادها]] و تعهدات، اعم از قراردادهای آگاهانه و رسمی یا قراردادهای ارتکازی و ضمنی خلاصه کرده‌اند<ref>محمدتقی مصباح یزدی، اخلاق در قرآن، ج۳، ص۱۶۷.</ref>.<ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۲۵۵ ـ ۲۵۹.</ref>

در [[قرآن کریم]] بر [[لزوم]] عمل به تعهدات فردی و [[اجتماعی]] تأکید شده است:

# وفای به عهد و [[پیمان‌ها]] از جمله ویژگی‌های [[خداوند]]: {{متن قرآن|وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ...}}<ref>«و وفادارتر از خداوند به پیمان خویش کیست؟» سوره توبه، آیه ۱۱۱.</ref>.

# [[نقض پیمان]] [[خداوند]] از جمله [[اعمال]] [[فاسقان]]: {{متن قرآن|...وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ * الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ...}}<ref>«...و جز نافرمانان را با آن بیراه نمی‌گرداند * همان کسان که پیمان با خداوند را پس از بستن آن می‌شکنند» سوره بقره، آیه ۲۶-۲۷.</ref>.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص۴۴۰.</ref>

[[پیشوایان معصوم]] بارزترین مصادیق عمل‌کنندگان به [[عهد]] و [[پیمان]] بودند و همواره [[پیروان]] خود را نیز در عمل به عهد و پیمان سفارش می‌کردند:

# [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تا اندازه‌ای بر این اصل تأکید می‌کرد و می‌فرمود: {{متن حدیث|لَا دِينَ‏ لِمَنْ‏ لَا عَهْدَ لَهُ‏}}<ref>«آنکه [[وفا]] ندارد [[دین]] ندارد». محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۵، ص۹۶.</ref>.

# هنگامی که [[صلح]] تحمیلی میان [[امام حسن]]{{ع}} و معاویه بسته شد، ایشان به طور کامل به این [[پیمان]] و قرارداد [[وفا]] کرد. [[امام حسین]]{{ع}} نیز تا زمانی که معاویه زنده بود، به این قرارداد [[احترام]] گذاشت.  

==مقابله با [[خیانت]] در [[عهد]]==

[[رسول خدا]]{{صل}} فرموده‌اند: "نشانه شخص صادق، چهار چیز است: به [[راستی]] [[سخن]] می‌گوید؛ به [[بیم]] و نوید [[الهی]] [[ایمان]] دارد؛ به عهد و پیمان خویش [[وفادار]] است و از [[حیله]] و خیانت [[پرهیز]] می‌کند<ref>{{متن حدیث|أَمَّا عَلَامَةُ الصَّادِقِ‌ فَأَرْبَعَةٌ يَصْدُقُ فِي قَوْلِهِ وَ يُصَدِّقُ وَعْدَ اللَّهِ وَ وَعِيدَهُ وَ يُوفِي بِالْعَهْدِ وَ يَجْتَنِبُ الْغَدْر}}؛ تحف العقول، ص۲۰ و بحار الانوار، ج ۱، ص۱۲۰.</ref>. همچنین می‌فرمود: "سه چیز است که در هر [[انسانی]] باشد، او [[دورو]] و دو چهره است؛ اگر چه [[روزه]] بدارد و [[نماز]] بخواند و [[حج]] و [[عمره]] به جا آورد و بگوید من مسلمانم؛ نخست، کسی که وقتی سخن گفت، [[دروغ]] بگوید و آن گاه که [[وعده]] داد، [[عهد]] خود را بشکند و زمانی که به وی [[اعتماد]] و امانتی به او سپرده شد، [[خیانت]] کند"<ref>کلینی، الکافی، ج ۲، ص۲۹۰ - ۲۹۱؛ مسند احمد، ج ۲، ص۵۳۶؛ المصنّف، ج ۶، ص۱۲۴ و جعفر بن محمد الفریابی، صفة المنافق، ص۵۱.</ref>. همچنین فرموده است: "بر شما باد که از دروغ بپرهیزید؛ زیرا دروغ، خواه جدی یا [[شوخی]]، کاری نادرست و ناسازگار با [[ایمان]] است. [[انسان]] نباید به [[کودک]] خویش وعده بدهد و آن گاه به آن [[وفا]] نکند. بی‌گمان، دروغ، انسان را به [[بدکاری]] و بدکاری انسان را به سوی [[آتش]] سوزان [[دوزخ]] می‌کشد و بی‌گمان، [[راستی]]، انسان را به [[نیکوکاری]] و نیکوکاری انسان را به سوی [[بهشت]] پر طراوات و زیبای [[خدا]] [[راهنمایی]] می‌کند"<ref>جلال الدین سیوطی، الجامع الصغیر، ج ۱، ص۳۹۹.</ref>.

===[[همسویی سخن و عمل]]===