شرایط حاکم اسلامی در عصر غیبت چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید سجاد ایزدهی]]''' در کتاب ''«[[فقه سیاسی امام خمینی (کتاب)|فقه سیاسی امام خمینی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

:::::*«'''[[علم به قوانین الهی]] ([[فقاهت]])''': پس از آن‌که دانستیم [[حکومت اسلامی]]، [[حکومتی]] مبتنی بر [[آموزه‌های اسلامی]] بوده، بلکه [[امام خمینی]] آن را [[حکومت]] [[قانون]] برشمرده است، لذا شکی نیست که از اولین و ضروری‌ترین اوصافی که [[حاکم اسلامی]] می‌بایست بدان متصف باشد [[علم]] به [[قوانین اسلام]] و [[شریعت]] است. چه آن‌که در غیر این صورت [[جامعه]] از مسیر اصلی خود باز مانده و به [[انحراف]] خواهد‌گرایید. بلکه امام خمینی این [[وصف]] را [[مورد اتفاق]] همه [[مسلمانان]] [[صدر اسلام]] دانسته است: پس از [[رسول اکرم]]{{صل}} وقتی در آن کس که باید عهده‌دار [[خلافت]] شود [[اختلاف]] پیدا شد، باز در این که [[مسئول]] امر خلافت باید [[فاضل]] باشد، هیچ گونه اختلاف نظری میان مسلمانان بروز نکرد. اختلاف فقط در موضوع بود<ref>ولایت فقیه، ص۴۷.</ref>.

:::::*'''[[عدالت]]''': از محوری‌ترین اوصافی است که در [[فقه شیعه]] و عبارات [[امام خمینی]] برای [[حاکم اسلامی]] فرض شده و در کنار [[فقاهت]] از ارکان شرایط [[ولایت فقیه]] برشمرده شده است. در حالی که وصف فقاهت موجب شناخت [[قوانین]] و [[مقررات الهی]] شده و [[هدایت]] جامعه به سوی اهداف عالیه [[نظام]] را تأمین می‌کند، وصف عدالت موجب تضمین [[سلامت]] نظام اسلامی و عدم [[انحراف]] آن به سوی [[فساد]]، [[بی‌عدالتی]] و [[ظلم]] گردیده و [[مساوات]]، [[برابری]] [[مردم]] در مقابل [[قانون]] و [[استبداد]] و [[دیکتاتوری]] را از بین برده، بلکه زمینه آن را محو می‌کند. امام خمینی ضمن ضروری دانستن [[وصف]] [[عدالت]] برای [[حاکم]]، برخی از مصادیق آن در عرصه [[حاکمیت]] را بدین گونه تبیین کرده است: این دو<ref>علم و عدالت.</ref> را [[خصلت]] ضروری “والی” قرار داده است... عدالت به معنای [[واقعی]] این است که در [[ارتباط]] با دول و [[معاشرت]] با [[مردم]] و معاملات با مردم و [[دادرسی]] و [[قضا]] و تقسیم درآمد عمومی، مانند [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[رفتار]] کند؛ و طبق برنامه‌ای که برای [[مالک اشتر]] و در [[حقیقت]] برای همه [[والیان]] و [[حکام]] [[تعیین]] فرموده است؛ چون بخشنامه‌ای است عمومی که [[فقها]] هم اگر [[والی]] شدند بایستی دستورالعمل خویش بدانند<ref>ولایت فقیه، ص۵۷.</ref>.

:::::*'''[[توانایی]] و [[تدبیر]]''': از شرایط اساسی که برای [[حاکم اسلامی]] به عنوان مدیر [[جامعه]] لازم محسوب می‌شود، توانایی تدبیر و [[مدیریت کلان جامعه]] است. [[امام خمینی]] در [[فقه]] استدلالی خویش ضمن این که این شرط را برای [[حاکم]] لازم دانسته است، آن را از مصادیق عام [[علم]] و [[دانش]] [[اداره جامعه]] دانسته و به عنوان سومین شرط اساسی برای حاکم تلقی کرده است: {{عربی|و مسألة الکتابة داخلة فی العلم بنطاقه الأوسع، و لا شبهة فی لزومها فی الحاکم أیضاً، و إن شئت قلت: هی شرط ثالث من أسس الشروط}}<ref>کتاب البیع، ج۲، ص۶۲۳.</ref>؛ مسأله کفایت و تدبیر داخل در مفهوم وسیع علم است و شکی نیست که این شرط نیز برای حاکم لازم است. و اگر خواستی بگو که این مسأله شرط سوم از اساسی‌ترین شروط (حاکم) است.

:::::*'''[[زهد]] و [[بی‌توجهی به دنیا]]''': از ویژگی‌های اساسی که در [[فقه سیاسی شیعه]] و بیانات [[امام خمینی]] برای [[حاکم اسلامی]] لازم برشمرده شده است، بی‌توجهی به دنیاست که علاوه بر بیانات، در [[سیره عملی]] ایشان نیز نمود بسیار داشته بلکه از اساس در [[سیره]] و [[سنت]] [[ائمه هدی]] و کلمات آن ذوات مقدسه اخذ شده است. امام خمینی در بیانی، [[فقیهان]] را به عنوان افرادی که موصوف به صفات خاصی از قبیل زهد و [[اعراض]] از [[دنیا]] هستند، [[منصوب]] از جانب ائمه هدی{{عم}} دانسته و این گونه اظهار داشته است: تا ائمه هدی{{عم}} بودند، آنها بودند و بعد [[فقها]]؛ آنهایی که متعهدند، آنهایی که [[اسلام]] شناساند، آنهایی که زهد دارند؛ زاهدند، آنهایی که اعراض از دنیا دارند، آنهایی که توجه به زرق و برق دنیا ندارند، آنهایی که دلسوزند برای [[ملت]]، آنهایی که ملت را مثل فرزندهای خودشان می‌دانند؛ آنها را [[تعیین]] کردند برای [[پاسداری]] از این [[امت]]<ref>صحیفه امام، ج۱۱، ص۲۲.</ref>.

:::::*'''سایر شرایط''': [[امام خمینی]] علاوه بر شرایط و اوصاف سه‌گانه‌ای که برای [[حاکم]] ضروری برشمردند، در کتاب [[ولایت فقیه]] شرایط دیگری را نیز با [[عنایت]] به کلمات [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} برای حاکم فرض دانسته‌اند که گرچه قابل ارجاع به سه شرط پیشین نیز باشند، اما علاوه بر اهمیتی که این شروط و اوصاف برای اداره صحیح [[جامعه]] دارا می‌باشند، می‌توانند شروط مجزایی تلقی شده و موضوعیت یابند و [[حسن]] [[اداره جامعه]] با واجد بودن [[حاکم اسلامی]] نسبت به این شروط تأمین شود. اوصافی چون عدم [[بخل]]، عدم [[حرص]] نسبت به [[اموال مسلمین]]، عدم [[جهل]]، عدم جفاکاری و عدم [[ترس]] و [[رشوه]] نگرفتن از جمله ویژگی‌هایی است که ایشان با عنایت به عبارت [[امیرالمؤمنین]] برای حاکم اسلامی فرض دانسته‌اند: حاکمی که می‌خواهد به وسیله تشکیلات [[دولت]] و [[قدرت]] آمرانه‌ای که دارد، هدف‌های عالی [[اسلام]] را عملی کند، همان هدف‌هایی را که [[امام]]{{ع}} شرح داد، بایستی همان [[خصال]] ضروری را که سابقاً اشاره کردیم داشته باشد؛ یعنی عالم به [[قانون]] و [[عادل]] باشد. به همین جهت [[حضرت]] [[امیر المؤمنین]]{{ع}} به دنبال فرمایشات خود در [[تعیین]] [[هدف‌های حکومت]] به خصال لازم حاکم اشاره می‌فرماید: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ‏ إِنِّي‏ أَوَّلُ‏ مَنْ‏ أَنَابَ‏ وَ سَمِعَ‏ وَ أَجَابَ‏ لَمْ يَسْبِقْنِي إِلَّا رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} بِالصَّلَاةِ وَ قَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي أَنْ يَكُونَ الْوَالِي عَلَى الْفُرُوجِ وَ الدِّمَاءِ وَ الْمَغَانِمِ وَ الْأَحْكَامِ وَ إِمَامَةِ الْمُسْلِمِينَ الْبَخِيلُ فَتَكُونَ فِي أَمْوَالِهِمْ نَهْمَتُهُ‏}}؛ خدایا، من اولین کسی بودم که رو به تو آورد و (دینت را که بر زبان [[رسول الله]]{{صل}} جاری شد) شنید و پذیرفت. هیچ کس جز [[پیغمبر]] [[خدا]]{{صل}} در [[نماز]] گزاردن بر من [[سبقت]] نجست. و شما [[مردم]] خوب می‌دانید که [[شایسته]] نیست کسی که بر نوامیس و [[خون‌ها]] و درآمدها و [[احکام]] و [[قوانین]] و [[پیشوایی]] [[مسلمانان]] [[ولایت]] و [[حکومت]] پیدا می‌کند [[بخیل]] باشد، تا بر [[اموال مسلمانان]] [[حرص]] ورزد. {{متن حدیث|وَ لَا الْجَاهِلُ‏ فَيُضِلَّهُمْ‏ بِجَهْلِهِ‏}}؛ و باید که [[جاهل]] (و نا [[آگاه]] از قوانین) نباشد، تا از روی [[نادانی]] [[مردم]] را به [[گمراهی]] بکشاند.

== پرسش‌های وابسته ==