غیب در لغت و اصطلاح به چه معناست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

:::::#غیب به معنای غایب بودن از حواس فرد. بسیاری از کاربردهای غیب به پنهان ماندن از دیدگان (حواس) اشاره دارد. مثلا ایمان به بهشت و جهنم از مصادیق ایمان به غیب است؛ زیرا این امور از دید انسان پنهان است؛ هر چند انسان از طریق قرآن یا روایات به آن علم داشته باشد. همچنین غیب در این آیه به معنای پنهان ماندن از دیدگان است: {{متن قرآن|وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ}}<ref>سوره نمل، آیه ۲۰.</ref>. چنان که از ابتدای آیه روشن است، [[حضرت سلیمان]]{{ع}} وقتی هدهد را در میان پرندگان ندید، احتمال داد که او غایب باشد. این تعبیر در کاربردهای روزانه ما نیز بسیار به کار می‌رود. اگر کسی را در وعده‌گاهش نیابیم، او را از غایبان به شمار می‌آوریم که معنای آن، پنهان ماندن از دیدگان ما است؛ هر چند بدانیم که در آن لحظه در کجا است.

:::::#غیب به معنای عدم علم. مانند این آیه شریفه {{متن قرآن|وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْمًا بِالْغَيْبِ...قُل رَّبِّي أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِم مَّا يَعْلَمُهُمْ إِلاَّ قَلِيلٌ}}<ref>«خواهند گفت: پنج تن بودند و ششمین آنها سگشان بود. تیر در تاریکی می‌اندازند... بگو: پروردگارم به شماره آنها آگاه‏تر است. جز اندکی کسی شماره‏ آنها را نمی‌‏داند»سوره نمل، آیه ۲۲.</ref>. مردم زمان پیامبر در تعداد اصحاب کهف اختلاف داشتند. آنان چون به منبع معتبری در این مورد دسترسی نداشتند، حدس می‌زدند. از محتوای آیه و اشارات انتهایی روشن می‌شود که مقصود از غیب در این آیه، عدم علم است و رجم به غیب که آن را به تیر در تاریکی افکندن ترجمه می‌کنیم، به معنای بیان احتمالات بدون داشتن علم است. بنابراین احتمال قوی‌تر در معنای غیب در این آیه، عدم علم است، نه عدم مشاهده. قابل توجه است که مردم زمان اصحاب کهف، تعداد آنان را می‌دانستند و این مسأله برای آنان دانشی غیر عادی و غیبی نبوده است؛ اما با گذشت زمان آنان، این امر مصداقی از علوم غیبی به شمار می‌آید. این مطلب نسبی بودن علم غیب را می‌رساند که در ادامه درباره آن سخن می‌گوییم.

:::::#اموری که با حواس ظاهری درک نمی‌شود.

:::::#مکان‌هایی که از دید ما پنهان است.

:::::#اموری که به آن علم نداریم و آن علوم نزد خداوند است.

:::::#معارفی که به آن دسترسی نداریم».<ref>پرچم‌داران هدایت، ص۱۴۱.</ref>.

:::::#برخی [[غیب]] را چیزی می‌دانند که امکان درک آن برای جمیع خلق وجود نداشته باشد.

:::::#برخی [[غیب]] را چیزی می‌دانند که امکان درک آن برای مخلوقات بجز انبیا واولیاء، وجود نداشته باشد.

:::::#دسته دیگر [[غیب]] را بر چیزی اطلاق می‌کنند که درک آن برای برخی انسان‌ها فعلیّت ندارد. هرچند امکان دارد.  

:::::#گروهی، [[غیب]] را شیء مخفی از حس ظاهری می‌دانند.  

:::::#گروهی دیگر [[غیب]] را شیء مخفی از حس ظاهری و باطنی مانند احساس گرسنگی می‌انگارند.  

:::::#جمعی دیگر آن را تنها از حواس خلق پنهان می‌دانند نه از عقل.

:::::#و عده‌ای [[غیب]] را شیء پنهان از حواس و عقل خلق محسوب نموده‌اند.  

:::::#بعضی خفای از علم مخلوقات بدون اعلام الهی را از شرایط صدق [[غیب]] می‌دانند، و عالمانی خفای از علم مخلوقات بدون اعلام الهی را عامل مستقل در صدق عنوان [[غیب]] می‌پندارند.  

:::::#[[ابن‌عربی]] گفته است: [[غیب]] آن است که از حواس انسان پنهان و مخفی بوده و فقط با خبر دادن به آن می‌توان رسید نه با نگاه و نظر<ref> احکام القرآن، ابن عربی، ج۱، ص۱۵.</ref>. این تعریف جامع افراد نیست، چون تمام غیب‌ها فقط با خبر دادن نیست، بلکه بعضی از آن‌ها به وسیله تحلیل عقلی آشکار می‌شود؛ مثل بعض غیب‌هایی که به وسیله علوم تحقق پیدا می‌کند.

:::::#[[تهانوی]] گوید: [[غیب]]، امر مخفی و پوشیده‌ای است که نه قابل درک حواس است و نه اقتضای عقل بدیهی است<ref>موسوعة کشّاف اصطلاحات الفنون، محمد علی تهانوی، ج۲، ص۱۲۵۶.</ref>. این تعریف هم جامع افراد نیست، چون هر غیبی مخالف مقتضای عقل بدیهی نیست؛ مثلاً مجردات از [[غیب]] می‌باشند، اما عقل به وجودشان حکم می‌کند.

:::::#[[ابوالفتوح رازی]] گفته است: به هرچه از چشم‌ها مغیّب بوده و در دل‌ها مصوّر باشد [[غیب]] گویند<ref>روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، حسن ابوالفتوح رازی، ج۱، ص۱۰۳.</ref>. این تعریف صحیح نیست، چون [[غیب]] اختصاص به قوه باصره ندارد، بلکه هرچیزی که با یکی از حواس و قوای پنج‌گانه درک نشود [[غیب]] گویند.

:::::#[[باجی]] گفته است: [[غیب]] آن است که معدوم و یا از مردم مخفی و غایب باشد<ref>المنتقی شرح الموطاء، سلیمان بن خلف باجی، ج۱، ص۳۳۴.</ref>. این تعریف نیز صحیح نیست؛ چون در تعریف، کلمه معدوم به کار رفته است با این که خداوند از [[غیب]] است ولی معدوم نمی‌باشد، معدوم آن است که برای آن وجودی نباشد تا متصور برای [[غیب]] شود، [[غیب]] آن است که موجود است ولکن پنهان است.

:::::#[[راغب اصفهانی]] گفته است: به هر چیزی که از حواس و یا از حیطه علم انسان غایب باشد [[غیب]] گفته می‌شود<ref>مفردات الفاظ القرآن، ص۶۱۶.</ref>.

:::::#تعریفی از [[عبدالکریم عثمان]] نقل شده است که گفته است: [[غیب]] آن است که از حواس غایب باشد و انسان یا به تحلیل فکری و عقلی و یا به خبر قطعی از جانب خدا و رسولانش آن را درک کند و یا به صورت سرّ پوشیده باقی می‌ماند و انسان از درک آن عاجز است و آن را جز خدا کسی نمی‌داند<ref>عالم الغیب بین الوحی و العقل، یحیی مراد، ص۱۶.</ref>. دو تعریف اخیر، افضل تعاریف غیب می‌باشند، اما تعریف ششمی کامل‌ترین و بهترین آن‌هاست؛ چون جامع افراد و مانع اغیار است، در برگیرنده تمام غیب‌های خارج از حواس، غیب‌های قابل درک به تحلیل عقلی مثل وجود خدا و نقلی مثل خبرهای قیامت و غیب مخصوص الهی می‌باشد»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/گستره_علم_غیب_از_دیدگاه_ادیان_ابراهیمی_(کتاب)#.D8.AF.D8.B1.D8.A8.D8.A7.D8.B1.D9.87.D9.94_.D9.BE.D8.AF.DB.8C.D8.AF.D8.A2.D9.88.D8.B1.D9.86.D8.AF.D9.87 گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی؛ ص: ۲۶.]</ref>.

:::::#گاهی [[غیب]] بر هر آنچه که از دایرة معرفت حسی ما خارج است اطلاق می‌شود گرچه ممکن است از طریق عقل و یا نقل نسبت به آن معرفت و شناخت حاصل شود؛ مثل علم به وجود و وحدانیت خداوند.

:::::#[[غیب]] بر هر آنچه که از دایره مطلق ادراکات، اعم از حسی و عقلی، خارج باشد اطـلاق شده است؛ مثل احوال برزخ و قیامت.

:::::#گاهی [[علم غیب]] به علم استقلالی به چیزی که به طور کلی از دایره ادراکات همه مخلوقات بیرون است اطلاق می‌شود. در نتیجه [[علم غیب]] ، به معنی اول و دوم، برای غیر خداوند هم ممکن است، ولی به معنی سوم در انحصار خداوند است»<ref>[[ بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید (مقاله)|بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید]]، [[فلسفی کلامی (نشریه)|فصلنامه فلسفی کلامی]]، پاییز ۱۳۸۹ (شماره ۴۵) ص ۳۰۶.</ref>.

:::::#امور فراتر از تجربه حسی: قرآن مجید در آیات آغازین سوره بقره "ایمان به [[غیب]]" را از صفات برجسته پرهیزکاران می‌شمارد که مصداق روشن آن ایمان به خداوند متعال است. چنان که [[امیرالمؤمنین|امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب]] {{ع}} در پاسخ به این سؤال که "آیا پروردگارت را دیده‌ای؟" فرمود: "من کسی نیستم که خدایی نادیده را بپرستم." سپس فرمود: "چشم‌ها با مشاهده ظاهری او را نبینند بلکه ایمان به غیب پیمان قلبی است." <ref>[[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، [[بحار الأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]]، بیروت، دارالاحیاء تراث العربی، ج ۱ ص۵۳.</ref>

:::::#راز نهانی: اسرار ناگفته آدمی یکی دیگر از امور نهانی است که قرآن مجید واژه غیب را درباره آنها به کار می‌گیرد: {{متن قرآن|أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ}} <ref> سوره توبه، آیه: ۷۸.</ref> آیا ندانسته‌اند که خدا راز و نجوای آنان می‌داند و خدا دانای رازهای نهانی است.

:::::#روادیدهای گذشته و آینده: آنچه در زمان گذشته روی داده است یا آینده روی می‌دهد از [[امور غیبی]] به شمار می‌آید [[پیامبر اکرم|پیامبر گرامی]] {{صل}} هر چند درس نخوانده بود ولی به تعلیم الهی از سرگذشت راستین [[پیامبران]] پیشین خبر می‌داد به همین خاطر آن گاه که قرآن کریم داستان پیامبران گذشته را برای [[رسول]] خود بازگو می‌گوید واژه "غیب" را به کار می‌گیرد {{متن قرآن|تِلْكَ مِنْ أَنبَاء الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ}} <ref> سوره هود، آیه: ۴۹.</ref>»<ref>[[علم غیب ائمه معصومین (پایان‌نامه)|علم غیب ائمه معصومین]]{{عم}}؛ ص۵.</ref>.

:::::#حضور در مکان مقابل، و یا غیبت از آن محل به نقطه دیگری که مشهود نباشد، مانند غیبت از حضور در مدرسه، و نظر در اینجا به محسوس بودن نیست.

:::::#حضور در مقابل حواس ظاهری، و یا غیبت از حواس که در مرأی و مسمع و ملمس و مشم قرار نگرفته باشد، چون بودن حیوانی در محلی که دور از احساس قوای باصره و سامعه و لامسه و شامه است، خواه کنار بودن از لحاظ مکان باشد، یا از جهت زمان، یا از جهات دیگر، و مکان مورد توجه نیست.

:::::#از لحاظ آگاهی و علم: یعنی چیزی معلوم و مستحضر در ذهن بوده، و یا مجهول و ناشناخته باشد، اگرچه در رابطه موضوعی حاضر و مشهود باشد، مانند: می‌گویند اصحاب کهف پنج تا هستند، و این حکم به غیب است.

:::::#از لحاظ معارف و حقائق الهی که با بودن زمینه و استعداد روحانی، از جانب پروردگار متعال افاضه شده، و برای بندگان مقرب شهود می‌گردد، و برای دیگران غیب است. مانند {{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۲۶ و ۲۷ سوره جن غیر از خدا چه کسی از غیب خبر دارد؟ (پرسش)|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ]]}}<ref>سوره جن آیه ۲۶و۲۷.</ref>.»<ref>[http://www.ashoora.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85.html پایگاه جامع عاشورا].</ref>.

:::::#اموری که با حواس ظاهری درک نمی‌شود. مانند: {{متن قرآن|فَقَالَ مَا لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ}}<ref>«(سلیمان) گفت: مرا چه شده چرا هدهد را نمی‌بینم، یا اینکه او از غایبان است»سوره نمل آیه ۲۰.</ref>

:::::#مکان‌هایی که از دید ما پنهان هستند. مانند: {{متن قرآن|أَلْقُوهُ فِی غَیابَتِ الْجُبِّ}}<ref>«او (یوسف) را در نهانگاهِ چاه بیفکنید»سوره یوسف آیه ۱۰.</ref>

:::::#اموری که به آن علم نداریم و آن علوم نزد خداوند است. مانند: {{متن قرآن|رَجْمًا بِالْغَیبِ...}}

:::::#معارفی که به آن دسترسی نداریم. مانند: {{متن قرآن|عَالِمُ الْغَیبِ...}}؛ {{متن قرآن|ارتضاکم لغیبه}} خداوند شما را برای آگاهی بر غیب خود و مطالبی که حواس ظاهری بدان دسترسی ندارد و علم و معرفتی که دیگران از درک آن عاجز هستند، برگزید و بر دارا بودن غیب برای شما رضایت داد و شما را با رضایت کامل، علم و معرفت غیبی عنایت فرمود و بر تمامی امور غیب آگاه نمود.

:::::#[[غیب]] عبارت است از چیزی که در تحت حس و درک آدمی قرار ندارد؛ مانند خدای سبحان، آیات کبرای او، وحی و ... که همه از حواس ما غایبند.

:::::#[[غیب]] یعنی نهان، نهفته و هر آنچه از دیده یا از علم ما مخفی مانده است.

:::::#بعضی از فلاسفه گفته‌اند: ... و [[غیب]]، آن است که محسوس و مشار الیه نیست.

:::::#در بعضی از تعاریف آمده است: عالم [[غیب]] عبارت است از عالم جواهر عقلی از مجردات»<ref>[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa3558 وبگاه اسلام کوئست.]</ref>.