اسماعیل بن قتیبه: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط  = }}

== مقدمه ==

اسماعیل بن قتیبه، [[محدث]] امامی است<ref>الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق {{ع}}، ج۱، ص۱۷۸؛ عوالم العلوم، ج۲۲، ص۵۶۶.</ref> که [[شیخ طوسی]] وی را در زمره اصحاب امام رضا {{ع}} آورده و قید مجهول را نیز به آن افزوده است<ref>رجال الطوسی، ص۳۵۳؛ خلاصة الأقوال، ص۳۱۶؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۰۱؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۸۴؛ حیاة الإمام الرضا {{ع}}، ج۲، ص۹۷؛ أعیان الشیعة، ج۳، ص۴۰۰.</ref>. [[ابن داوود]] در [[رجال ابن داوود|رجال]] خود از وی در دو جا یاد کرده است. بار اول از او با وصف مجهول و با این توضیح یاد کرده که «در رجال [[امام رضا]] {{ع}} ذکر نشده» و در جای دیگر نام وی را در بابی آورده که به مجهولان اختصاص داده است<ref>کتاب الرجال، ابن داوود، ص۲۳۲، ۳۰۴؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۲۷.</ref>. اما برقی از وی در شمار [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}} یاد کرده است<ref>کتاب الرجال، برقی، ص۵۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۸۲؛ المفید من معجم رجال الحدیث، ص۶۹. </ref>. با همه اینها در متون [[حدیثی]] و رجالی، روایتی از آن دو [[امام]] که از طریق وی نقل شده باشد، ذکر نشده است. او تنها روایت‌هایی از [[امام صادق]] {{ع}} دارد که گاه با واسطه آنها را شنیده و نقل کرده است<ref>المحاسن، ج۱، ص۹؛ الخصال، ص۲۹۸؛ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۷۱؛ الکافی، ج۸، ص۱۶۶.</ref>. به همین دلیل قهپایی وی را از [[اصحاب امام صادق]] {{ع}} دانسته<ref>مجمع الرجال، ج۱، ص۲۲۱.</ref> و مامقانی [[برادر]] بودن [[اسماعیل]] با [[ابراهیم]] بن قتیبه را محتمل می‌داند<ref>تنقیح المقال، ج۴، ص۲۵۳.</ref>. در صورت [[صحت]] این مطلب، ابراهیم از اهالی [[اصفهان]] است، چنان که اسماعیل از آن دیار شمرده شده است، در حالی که در کتاب مستدرکات به وی نسبت [[بصری]] داده شده است<ref>مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۶۰.</ref>.

مازندرانی بنابر قول برخی محققان [[گمان]] کرده که اسماعیل بن قتیبه همان اسماعیل بن حقیبه (جفینه) از اصحاب امام صادق {{ع}} است<ref>شرح أصول الکافی، مازندرانی، ج۴، ص۱۸۲.</ref>، در حالی که درباره ابن حقیبه مطالبی در منابع رجالی آمده اما اشاره‌ای به یکی بودن این دو فرد نشده است<ref>خلاصة الأقوال، ص۵۷؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۰۷؛ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۶۳۴.</ref>. از طرفی حقیبه (جفینه) [[لقب]] [[پدر]] اسماعیل، عبدالرحمن می‌باشد؛ در حالی که نام پدر اسماعیل قتیبه بوده است<ref>أعیان الشیعة، ج۳، ص۳۲۰، ۳۸۱؛ منتهی المقال، ج۲، ص۷۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۶۵.</ref>. از اسماعیل افرادی چون [[یعقوب بن یزید]] و [[علی بن سیف بن عمیره]] [[روایت]] کرده‌اند<ref>خاتمة المستدرک، ج۷، ص۱۶۶؛ الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق {{ع}}، ج۱، ص۱۷۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۸۲.</ref><ref>[[مرضیه شریفی|شریفی، مرضیه]]، [[اسماعیل بن قتیبه - شریفی (مقاله)|مقاله «اسماعیل بن قتیبه»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام رضا ج۲]] ص ۲۴۰.</ref>

# [[پرونده: 1100515.jpg|22px]] [[مرضیه شریفی|شریفی، مرضیه]]، [[اسماعیل بن قتیبه (مقاله)|مقاله «اسماعیل بن قتیبه»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه امام رضا ج۲''']]