واقفیه چه فرقه‌ای بودند و چه باورهایی داشتند؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

}}

'''واقفیه چه فرقه‌ای بودند و چه باورهایی داشتند؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[سیره اجتماعی معصومان (پرسش)|سیره اجتماعی معصومان]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[سیره اجتماعی معصومان]]''' مراجعه شود.

== پاسخ نخست ==

حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی اکبر ذاکری]]''' در کتاب ''«[[سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

'''علل و بهانه‌های [[گرایش]] به [[عقیده واقفه]]'''

::::::مهم‌ترین موضوعی که باعث گرایش جمعی از اصحاب امام کاظم{{ع}} به عقیده واقفه گردید، این بود که تمام سران واقفه از [[نمایندگان]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} بودند. آنان [[پول]] زیادی در [[اختیار]] داشتند و چون نمی‌خواستند از پول‌هایی که در دست آنان بود بگذرند و آن را در اختیار [[امام]] بعدی قرار دهند، قایل به [[وقف]] شدند و گفتند موسی بن جعفر{{ع}} از دنیا نرفته است. آنان این پول‌ها را تحویل امام بعدی ندادند و منکر امامت [[حضرت رضا]]{{ع}} شدند. در مجموع می‌توان گفت، آنان موضوعات مختلفی را برای [[اثبات]] ادعای خود مطرح می‌کردند که مهم‌ترینش [[امور مالی]] بوده است. آنان در ادامه به دنبال بهانه‌های دیگری رفتند و آنها را مطرح می‌کردند. علل و انگیزه‌های آنان را می‌توان در مسائل ذیل دانست:

[[یونس بن عبدالرحمان]] گوید: علت [[وقف]] واقفه مال‌های [[زیاد]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نزد آنان بود؛ ازاین رو منکر [[مرگ حضرت]] شدند. نزد [[زیاد بن مروان]] قندی هفتادهزار [[دینار]] و نزد [[علی بن ابی حمزه بطائنی]] سی هزار دینار بود. وقتی من پی به [[حق]] بردم و [[مردم]] را به [[امامت امام رضا]]{{ع}} [[دعوت]] می‌کردم، آن دو برای من [[پیام]] فرستادند که چرا مردم را به [[امامت]] [[ابو الحسن]] [[رضا]]{{ع}} می‌خوانی؟ اگر دنبال [[مال]] هستی، ما تو را [[بی‌نیاز]] می‌کنیم. آنها ده هزار [[درهم]] برایم فرستادند و گفتند: دست بردار؛ اما من نپذیرفتم و به آنان پیام دادم که برای ما از [[صادقین]]{{عم}} [[روایت]] شده که وقتی [[بدعت‌ها]] ظاهر می‌شود، [[وظیفه]] عالم است که [[علم]] خود را ظاهر کند؛ در غیر این صورت [[نور ایمان]] از او گرفته می‌شود<ref>شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ص۶۴؛ شیخ صدوق، علل الشرائع، ص۲۳۵.</ref>.

بنا به روایتی که از [[امام رضا]]{{ع}} نقل شده، [[ابن سراج]] در آخر [[عمر]] خود از [[عقیده]] [[وقف]] برگشت و قایل به درگذشت [[موسی بن جعفر]]{{ع}} شد؛ اما برای وی فایده‌ای نداشت. آن [[حضرت]] نام [[ابن سراج]] را (که او هم از واقفه بود) ذکر کرده، فرمود: او به مردن [[حضرت کاظم]]{{ع}} [[اقرار]] کرد؛ زیرا هنگام مرگش [[وصیت]] کرد که هرچه من به جای گذاشته‌ام، حتی این پیراهنی را که پوشیده‌ام، همه برای [[ورثه]] حضرت کاظم{{ع}} است و نگفت برای خود حضرت کاظم{{ع}} است، و این اقراری بود از او (که حضرت درگذشته)؛ ولی او چه سودی از این حرف برد یا از آنچه پیش از آن گفته بود؛ سپس حضرت سخنی نگفت<ref>{{متن حدیث|ثُمَّ ذَكَرَ ابْنَ السَّرَّاجِ فَقَالَ: إِنَّهُ قَدْ أَقَرَّ بِمَوْتِ أَبِي الْحَسَنِ{{ع}} وَ ذَلِكَ أَنَّهُ أَوْصَى عِنْدَ مَوْتِهِ. فَقَالَ: كُلُّ مَا خَلَّفْتُ مِنْ شَيْ‏ءٍ حَتَّى قَمِيصِي هَذَا الَّذِي فِي عُنُقِي لِوَرَثَةِ أَبِي الْحَسَنِ{{ع}} وَ لَمْ يَقُلْ هُوَ لِأَبِي الْحَسَنِ{{ع}} وَ هَذَا إِقْرَارٌ وَ لَكِنْ أَيُّ شَيْ‏ءٍ يَنْفَعُهُ مِنْ ذَلِكَ وَ مِمَّا قَالَ ثُمَّ أَمْسَكَ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۴۶-۳۴۸؛ همان، (ترجمۀ سیدهاشم رسولی محلاتی)، ج۲، ص۱۸۸.</ref>.

منظور [[حضرت]] خود ایشان و [[امامان]] بعدی بوده نه قبلی که هفتم آنان [[مهدی]]{{ع}} است. برخی گفته اند: آنان به این [[حدیث]] امام صادق{{ع}} استناد می‌کردند که فرمود: "از [[فرزندان]] من کسی متولد خواهد شد که به واسطه او [[خداوند]] [[بندگان]] و [[شهرها]] را [[نورانی]] و [[حق]] را آشکار می‌کند"<ref>{{متن حدیث|يَخْرُجُ مِنِّي مَنْ يُنَوِّرُ اللَّهُ بِهِ الْعِبَادَ وَ الْبِلاَدَ وَ وَ يُظْهِرَ الْحَقَّ}}؛ شیخ صدوق، من‎ لایحضره ‎الفقیه، ج۳، ص۱۵۵؛ (ترجمه علی اکبر غفاری)، حاشیه.</ref>. آنان این حدیث را درباره موسی بن جعفر{{ع}} می‌دانستند. [[شیخ طوسی]] در کتاب غیبه خود این ادعای واقفه را [[نقد]] و رد می‌کند؛ زیرا موسی بن جعفر{{ع}} مانند [[پدران]] خود درگذشته است<ref>{{متن حدیث|وَ قَالُوا: إِنَّهُ الْمَهْدِيُّ فَقَوْلُهُمْ بَاطِلٌ بِمَا ظَهَرَ مِنْ مَوْتِهِ{{ع}} وَ اشْتَهَرَ وَ اسْتَفَاضَ كَمَا اشْتَهَرَ مَوْتُ أَبِيهِ وَ جَدِّهِ وَ مَنْ تَقَدَّمَهُ مِنْ آبَائِهِ{{عم}}}}؛ شیخ طوسی، الغیبة للحجه، ص۲۳.</ref>؛ بنابراین او قائم [[موعود]] نیست؛ البته تعبیر قائم درباره دیگر امامان نیز به کار رفته<ref>{{متن حدیث|وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ وَصِيُّ أَخِيهِ وَ الْقَائِمُ بِحُجَّتِهِ بَعْدَهُ وَ أَشْهَدُ عَلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ أَنَّهُ الْقَائِمُ بِأَمْرِ الْحُسَيْنِ بَعْدَهُ...}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۲۶؛ شیخ صدوق، علل الشرائع، ص۹۷.</ref> و ممکن است منظور حضرت از قائم کسی باشد که بعد از [[امام]] حاضر قائم به امور [[امامت]] است و او [[حجت الهی]] است.

امام رضا{{ع}} درباره یکی از واقفه به نام [[حمزة بن بزیع]] از [[ابراهیم بن ابی البلاد]] می‌پرسد: [[حمزة بن بزیعِ شقی]] چه کرد؟ گفتم: او بر همان [[عقیده]] است و اکنون آمده است<ref>ممکن است وی از کوفه به مدینه آمده باشد.</ref>. فرمود: او [[خیال]] می‌کند پدرم زنده است؛ آنان امروز در تردید به سر می‌برند و فردا نخواهند مرد جز بر [[انکار]] [[خدا]]. [[صفوان]] گوید: عده‌ای از آنان با تردید و انکار خدا از [[دنیا]] رفتند<ref>{{متن حدیث|مَا فَعَلَ الشَّقِيُّ حَمْزَةُ بْنُ بَزِيعٍ؟ قُلْتُ: هُوَ ذَا، هُوَ قَدْ قَدِمَ. فَقَالَ: يَزْعُمُ أَنَّ أَبِي حَيٌّ هُمُ الْيَوْمَ شُكَّاكٌ وَ لَا يَمُوتُونَ غَداً إِلَّا عَلَى الزَّنْدَقَةِ}}؛ شیخ طوسی، الغیبه، ص۶۹؛ محمد بن ابراهیم صدرالدین شیرازی، شرح أصول الکافی، ج۴، ص۱۶۳.</ref>.

وی در نامه‌ای به [[حضرت امام رضا]]{{ع}} نوشت: چگونه تو [[امام]] هستی، درحالی که فرزندی نداری. [[حضرت]] غضبناک شد و به او فرمود: چه کسی به تو آموخته که من فرزند ندارم؟ به [[خدا]] [[سوگند]] شب‌ها و روزها بگذرد تا اینکه [[خداوند]] به من فرزند پسری بدهد که بین [[حق و باطل]] جدایی بیندازد<ref>{{متن حدیث|قَالَ: كَتَبَ ابْنُ قِيَامَا إِلَى أَبِي الْحَسَنِ{{ع}} كِتَاباً يَقُولُ فِيهِ: كَيْفَ تَكُونُ إِمَاماً وَ لَيْسَ لَكَ وَلَدٌ. فَأَجَابَهُ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا{{ع}} شِبْهَ الْمُغْضَبِ: وَ مَا عَلَّمَكَ أَنَّهُ لَا يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَ اللَّهِ لَا تَمْضِي الْأَيَّامُ وَ اللَّيَالِي حَتَّى يَرْزُقَنِيَ اللَّهُ وَلَداً ذَكَراً يَفْرُقُ بِهِ بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۰؛ شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۲۷۷.</ref>.

حسین بن قیاما همان‌گونه که ذکر شد، بر [[عقیده]] [[باطل]] خود [[اصرار]] می‌ورزد و حاضر نمی‌شود [[امامت امام رضا]]{{ع}} را بپذیرد. گویا [[موسی بن جعفر]]{{ع}} در گذشته به تحیّر وی اشاره داشته‌اند<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۱۰.</ref>. از گزارش‌های نقل شده استفاده می‌شود که برخی از واقفه از عقیده خود برگشتند، گروهی دچار تحیّر شدند و جمعی نیز بر عقیده باطل خود اصرار داشتند. بهانه این جمع این بود که [[امام جواد]]{{ع}} کوچک است و نمی‌تواند [[امام]] باشد. این نکته را [[امام رضا]]{{ع}} به [[صفوان بن یحیی]] یادآوری کرد که همان‌گونه که [[عیسی]] در سن کم [[پیامبر]] شد، [[امامت]] هم در سن کم امکان دارد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۱ و ۳۸۳.</ref>»<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۳۰۶-۳۱۴.</ref>

{{منبع‌ جامع}}

* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های سیره اجتماعی معصومان|کتاب‌شناسی سیره اجتماعی معصومان]]؛

{{پانویس}}

[[رده:پرسمان سیره اجتماعی معصومان]]

[[رده:(اا): پرسش‌هایی با ۱ پاسخ]]

[[رده:(اا): پرسش‌های سیره اجتماعی معصومان با ۱ پاسخ]]