نظام: تفاوت میان نسخه‌ها

* واژه نظام در لغت از ریشه [[نظم]] و به معنای [[نظم]] دادن، آراستن، به رشته کشیدن مروارید، رویه، [[عادت]] و روش است<ref>ر.ک: حسن عمید، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۱۶۳.</ref>. در لسان العرب واژه نظام به معنای تألیف، تجمیع و قرین کردن چیزی به چیز دیگر و نخی که با آن لؤلؤ یا هر چیز دیگری به [[نظم]] در می‌آید، آمده است. افزون بر این، کابرد دیگر واژه نظام در معانی هدیه، [[سیره]] و [[عادت]] است<ref>ر.ک: محمد بن مکرم بن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۵۷۹.</ref>. طریحی در مجمع البحرین نیز شبیه همین معنا را ذیل واژه نظام آورده است<ref>{{عربی|النِّظَام بالكسر: الخيط الذي يُنْظَمُ به اللؤلؤ}} (ر.ک: فخر الدین الطریحی، مجمع البحرین، ج۴، ص۳۱۹).</ref>. در معجم الوسیط نیز واژه نظام به همین معنا آمده است<ref>{{عربی| النظام: الخيط الذي ينظم فيه اللؤلؤ و غيره. و الترتيب و الاتساق...}} (ر.ک: إبراهیم مصطفی، أحمد الزیات، حامد عبدالقادر و محمد النجار، المعجم الوسیط، تحقیق مجمع اللغة العربیة، ج۲، ص۹۳۳).</ref>. به هر حال، واژه نظام در لغت به معنای [[نظم]] بخشیدن و مرتب کردن است. اما در اصطلاح، تعاریف مختلفی با رویکردهای متفاوت، از جمله [[جامعه‌شناسی]] برای این واژه آمده است که برخی از آنها با موضوع بحث حاضر ارتباطی ندارد. آن‌چه با مبحث پیش رو [[ارتباط]] دارد، تعریف‌های [[سیاسی]] از این واژه است. برخی از نویسندگان، تعریف‌های مختلفی از این واژه جمع‌آوری کرده‌اند: “مجموع عناصر دارای کنش و واکنش”، “مجموعه [[هدف‌ها]] همراه با [[روابط]] میان [[هدف‌ها]] و میان [[خواص]] آنها”، “کلی که از اجزای زیادی ترکیب شده” و “هر مجموعه از عناصر که بتواند به نحوی به طور متوازن با یکدیگر عمل کند، می‌تواند به صورت یک [[سیستم]] نگریسته شود؛ کهکشان‌ها، تیم‌های فوتبال، [[قوه مقننه]] و [[احزاب سیاسی]] هرکدام یک [[سیستم]] هستند”. نویسنده پس از بیان تعریف‌های بالا نتیجه می‌گیرد که نظام دسته‌ای از [[هدف‌ها]] یا عناصر موجود در برخی [[روابط]] مشخص ساختاری و دارای کنش و واکنش بر پایه روندهای مشخص خاص است<ref>ر.ک: عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۱۴۹.</ref>. بنابراین تعدد اجزا، وجود رابطه [[منظم]] و منطقی میان آنها، به طوری که همگی با یکدیگر یک کل بزرگ‌تر را تشکیل می‌دهند، از جمله ویژگی‌های نظام است. نظام در اصطلاح تعریف‌های متفاوتی دارد که آنچه در این نوشتار به کار رفته، به معنای [[حکومت]] یا [[رژیم سیاسی]] است. برخی از نویسندگان در این باره گفته‌اند: [[دانش]] واژه‌های “رژیم و [[رژیم]] سیاسی” با [[دانش]] واژه‌های “نظام و نظام سیاسی” مترادف است<ref>ر.ک: عبدالحمید ابوالحمد، مبانی علم سیاست، ص۱۹۶.</ref>. در این نوشتار نیز مراد از نظام، همان [[رژیم سیاسی]] است. البته از این نکته نیز نباید [[غافل]] شد که [[نظام‌های سیاسی]] را بر حسب معیارهای گوناگون<ref>برای مطالعه بیشتر درباره طبقه‌بندی نظام‌های سیاسی، ر.ک: حسین بشیریه، آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی، ص۱۰۵. </ref> و هدف‌های متفاوت<ref>ر.ک: عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۱۵۱.</ref> می‌توان تقسیم‌بندی کرد. پس طبیعی است که [[نظام سیاسی اسلام]] از این جهت با دیگر [[نظام‌های سیاسی]] متفاوت خواهد بود<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۴۲.</ref>.

*امروزه [[اسلام]] در برابر مکاتب مختلف‌ و نظام‌‌های برخاسته از آن مطرح است‌. در‌ سایه نظام‌‌مندی‌ است‌ که [[برتری اسلام]] بر‌ سایر الگوها نمایان می‌شود. [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ}}<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ ۱۳۹</ref>. بیانگر‌ این‌ [[حقیقت]] است که اگر نظام‌مندی‌ در‌ زندگی‌ ما‌ مورد‌ توجه قرار گیرد‌ الگوهای‌ دیگر [[فرهنگ‌ها]] و [[تمدن‌ها]] [[قدرت]] [[رقابت]] با [[اسلام]] را نخواهند داشت.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۴۶</ref>.

* [[ضرورت]] [[نظام‌سازی]]، [[ضرورت]] پاسخ دادن [[دین]] است به مجموعه سؤالات ریز و درشت و بنیادی و اساسی [[انسان]] در عرصه‌های مختلف‌ حیات‌ [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]] و [[سیاسی]]. این [[ضرورت]] با تکیه زدن بر اریکه [[قدرت]] و رسیدن [[دین]] به [[حکومت]]، بیشتر می‌شود.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]] ش ۸، ص ۴۶</ref>

*نظام‌مندی مجموعه‌ای از‌ عناصر است‌ که با ایجاد [[روابط]] متقابل‌ کلیت‌ واحدی را به وجود آورند. نظام‌مندی جریانی است که به مجموعه‌های مرتبط و هدفمند، معنا می‌دهد و آنها را‌ تبیین‌ و تحلیل می‌کند و با‌ یکدیگر‌ [[ارتباط]] برقرار می‌کنند و برای تحقق یک [[هدف]] در تلاش‌اند. در هر شبکه [[تغییر]] هر جزء بر دیگر اجزاء و برکل تأثیر دارد و هیچ یک از عناصر اثری مستقل و جدا‌ از‌ مجموعه نمی‌گذارند.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۴۹</ref>

* [[مدیریت]] نظام‌مند به این معناست که بین همۀ مجموعه‌ها [[ارتباط]] برقرار نماید و در حال کنش و واکنش متقابل باشند، همانند قطعات یک پازل که هر چیزی‌ به‌ جای خویش‌ نیکوست، زیرا اگر یکی از قطعات را برداریم نقشه [[راه]] بهم می‌خورد و نمی‌تواند ما‌ را به [[هدف]] برساند. [[مدیریت]] نظام‌مند یک نوع [[تفکر]] سیستمی‌ است‌<ref>حمیدی زاده، محمد رضا‌، پویایی سیستم‌ها</ref>. <ref>رضائیان، علی، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم</ref> نگرش سیستمی [[بهترین]] طریق [[وحدت]] بخشیدن مفاهیم به منظور [[دست]] یابی به یک نظریه‌ جامع‌ است.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۴۹</ref>

* [[ضرورت]] [[نظام‌سازی]]، [[ضرورت]] پاسخ دادن [[دین]] به مجموعۀ پرسش‌های‌ ریز‌ و درشت و بنیادی و اساسی [[انسان]] در عرصه‌های گوناگون [[حیات]] فردی و [[اجتماعی]] [[بشر]] است‌، از‌ تربیت‌ و [[اخلاق]] گرفته تا [[اقتصاد]] و [[سیاست]] و [[حقوق]]. این [[ضرورت]] با تکیه‌زدن [[دین]] بر اریکۀ قدرت‌ و رسیدن‌ [[دین]] به [[حکومت]]، بیشتر می‌شود<ref>صفایی حائری، علی، دین و نظام سازی</ref>. <ref>[[حسین بابایی مجرد|بابایی مجرد، حسین]]، [[بهروز رضایی‌منش|رضایی‌منش، بهروز]]؛ [[معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی (مقاله)|معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی]]، قبسات، ش ۷۶، ص ۱۶۷</ref>

*فواید [[نظام‌سازی]] عبارت است از:

#نگرش کلان و مجموعی به [[آموزه‌های دینی]].

#ارائۀ جریان نظام‌ساز‌ در‌ برابر نظام‌های برخاسته از دیگر مکاتب.

#تأثیر در [[اجرا]]، زیرا اجرای‌ نظارت‌ یک [[مکتب]] با [[شناخت]] [[ارتباط]] اجزای آن میسرتر است<ref>صفایی، علی، دین و نظام‌سازی</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۱</ref>

==[[نظام‌مندی اسلام]]==  

*در‌ [[اسلام]] هر یک از [[فرایض]] دارای یک نظام کامل است مثلاً: در‌ نماز‌ هماهنگی کامل در اجزای آن ملاحظه می‌‌شود‌ که‌ عبارت از: [[لزوم]] [[نظافت]]، [[وحدت]] با جماعت‌، [[خدا‌ محوری]]، [[نظم]]، [[وقت‌شناسی]]، دست‌گیری از دیگران، [[مخالفت]] با [[شیطان]]، [[آرامش]] و [[پاکی‌ از‌ گناه]] است. در [[حج]] که‌ یکی‌ از عبادات‌ دسته‌ جمعی‌ است [[نظم]] و هماهنگی در آن کاملاً‌ مشهود‌ است، نظیر [[نظافت]] در [[احرام]]، [[شیطان ستیزی]]، [[وحدت‌گرایی]] (در [[لباس]]، [[شعار]]‌، مکان‌) و [[وقت‌شناسی]]. در [[روزه]] نیز [[وحدت]] زمانی، [[عدالت‌خواهی]]، رسیدگی به فقرت و [[همدردی]] را ملاحظه می‌کند‌.

*در‌ [[قرآن کریم]] از اینکه کسانی‌ به‌ خود اجازه دهند به برخی از [[دستورات]] [[دین]] که مطابق میل آنهاست عمل‌ کنند‌ و برخی دیگر را کنار بگذارند‌ سخت‌ انتقاد‌ کرده و فرموده‌: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُواْ بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَن يَتَّخِذُواْ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً}}<ref>«کسانى که به‌ خدا‌ و پیامبرانش کفر می‌‏ورزند مى‏‌گویند ما به‌ بعضى‌ ایمان داریم‌ و بعضى‌ را‌ انکار مىی‌کنیم ومى‌‏خواهند میان‌ این [دو] راهى براى خود اختیار کنند». سورۀ نساء، آیۀ ۱۵۰</ref> این امر حکایت می‌کند، کسانی‌ که‌ نظام‌مندی [[دین]] و [[یکپارچگی]] همه احکام‌ را‌ باور‌ ندارند‌ هر‌ چند که برخی‌ از‌ [[احکام]] را [[باور]] داشته باشند، کافرند.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۲</ref>

*نمونه اول: با [[معرفت دینی]] به‌ عبودیت‌ و با‌ [[عبودیت]] به [[جامعه دینی]] می‌رسیم، [[معرفت‌ دینی‌]] انسان‌ را‌ به‌ [[عبودیت‌ خدا]] و [[نفی عبودیت دیگران]] می‌رساند. [[عبودیت]] به معنای [[بندگی]] کردن، کنترل محرک‌ها و [[نظارت]] بر حرکت‌ها را می‌خواهد که نباید جز [[خدا]] محرکی داشته باشی و نباید‌ حرکتی که منجر به [[رشد]] تو نمی‌شود، انجام دهی. این [[عبودیت]] بر انگیزه‌های طبیعی و غریزی و جمعی تأثیر می‌گذارد و عادت‌ها را کنترل می‌کند و عادت‌های جدید و اعمال‌ تازه‌ را پایه‌ریزی می‌کند. [[عبودیت]] بر [[روابط انسان]] با خویش، اشیاء و افراد تأثیر می‌گذارد و آنها را جهت می‌دهد و این [[روابط]] به [[جامعه دینی]] منتهی می‌شود. عبودیت‌ گذشته از انگیزه‌های درونی، [[آرمان‌ها]] و اهداف، [[روابط]] و ارزش‌های جدید را می‌‌سازد سپس به جمع [[راه]] می‌یابد و [[روابط اجتماع]] را‌ بر‌ اساس، [[عدل]] و [[احسان]] [[استوار]] می‌‌سازد‌:  {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ}}<ref>سورۀ نحل، آیۀ ۹۰</ref> و همین است که [[خداوند]] پس از {{متن قرآن|لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ}} می‌فرماید: {{متن قرآن|وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ}}<ref>سورۀ بقره، آیۀ ۸۳</ref><ref>صفایی، علی، دین و نظام‌سازی</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۲</ref>

*نمونه دوم: [[اقبال لاهوری]] می‌نویسد: "[[هدف]] اساسی [[قرآن]] بیدار کردن عالی‌ترین [[آگاهی آدمی]] است تا [[روابط]] چند جانبه‌ خود‌ را با‌ [[خدا]] و [[جهان]] [[فهم]] کند". مسئله [[اسلام]] در نتیجۀ [[مبارزه]] دو جانبه و در عین حال جاذبۀ دو جانبه‌‌ای طرح شد که دو نیروی [[دین]] و [[تمدن]] عوامل آن بودند. همین مسئله‌ در دوران نخستین مسیحیت‌ نیز‌ پیدا شده بود. نقطه اساسی در [[دین مسیحیت]]، یافتن یک پایۀ مستقلی برای [[زندگی]] [[نفسانی]] است که به گفته مؤسس این [[دین]]، بتواند تعالی پیدا کند، و این تعالی در نتیجه تأثیر‌ نیروهای جهانی خارج از نفس نباشد، بلکه در نتیجه اکتشاف [[جهان]] تازه‌ای در داخل نفس باشد، [[اسلام]] کاملاً با این [[بینش درونی]] موافق است و آن را با [[بصیرت]] دیگری تکمیل‌ می‌کند، و آن اینکه روشنی [[جهان]] تازه‌ای که به این صورت [[کشف]] شده چیزی بیرون از عالم ماده نیست بلکه در سراسر آن [[نفوذ]] و جریان دارد.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۲</ref>

*در [[اسلام]]، [[فکری]] و واقعی‌، یا‌ [[معنوی]] و مادی، دو نیروی [[مخالف]] نیستند که با هم سازگار نباشند. [[حیات]] جزء [[معنوی]] در این نیست که [[آدمی]] از جزء مادی و واقعی [[قطع]] علاقه کامل کند که این‌ خود‌ سبب [[خرد]] کردن کلیت اساسی [[زندگی]] و تبدیل آن به تعارضات دردناک می‌شود، بلکه در این است که جزء [[معنوی]] پیوسته در آن بکوشد که جزء مادی را بدان‌ منظور‌ در‌ [[خدمت]] خود بگیرد که سر‌ انجام‌ آن‌ را جذب کند و به صورت خود در آورد و تمام وجود آن را [[نورانی]] سازد. [[تعارض]] حاد میان شخص و شئ و میان عوامل‌ ریاضی‌ در‌ خارج و عامل زیست [[شناختی]] در داخل، چیزی است‌ که‌ در [[مسیحیت]] اثر گذاشته بود. ولی [[اسلام]] با نظری به این [[تعارض]] می‌نگرد که می‌خواهد آن را‌ از‌ میان‌ بردارد<ref>اقبال لاهوری، محمد، احیای فکر دینی در اسلام</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۳.</ref>

*برای رسیدن به [[آرمان]] و اهداف [[اسلامی]]، پنج گام وجود دارد:

*مسئله [[نظام سازی]]، در [[ارتباط]] تنگاتنگ با [[هدف انبیا]] در [[قرآن کریم]] قابل بررسی است. در [[تبیین]] مدرسه‌ای از [[دین]]، [[هدف آفرینش انسان]]، رسیدن به مرتبۀ [[عبودیت]] است و [[راه]] و رسم این [[عبودیت]] و [[رسیدن به کمال]] آن ذیل [[آیات قرآن]] بیان شده است که عالَم، مالک و صاحب و آفریننده و مدبّر دارد و ما هم جزو اجزاء این عالَمیم، لذا [[بشر]] موظف است [[اطاعت]] کند. این [[اطاعت]] به معناى هماهنگ شدن او با حرکت کلى عالم است.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۳</ref>

*باید توجه داشت صرف [[تبیین]] [[هدف]]، کافی نیست. آنچه بیانش [[ضرورت]] دارد ترسیم دستیابی به این [[هدف]] است. با توجه به مفهوم [[عبودیت]]، [[راه]] [[موعظه]]، [[راه]] [[انذار]] و [[تبشیر]] و [[راه]] [[تهذیب نفس]] برای رسیدن به [[هدف]] [[عبودیت]] است و [[متون دینی]] و بیانات و [[سیره]] و [[سلوک]] [[عالمان دین]]، به ظاهر این [[راه]] را ارائه می‌کند.

*باید توجه داشت صرف [[تبیین]] [[هدف]]، کافی نیست. آنچه بیانش [[ضرورت]] دارد ترسیم دستیابی به این [[هدف]] است. با توجه به مفهوم [[عبودیت]]، [[راه]] [[موعظه]]، [[راه]] [[انذار]] و [[تبشیر]] و [[راه]] [[تهذیب نفس]] برای رسیدن به [[هدف]] [[عبودیت]] است و [[متون دینی]] و بیانات و [[سیره]] و [[سلوک]] [[عالمان دین]]، به ظاهر این [[راه]] را ارائه می‌کند.

*منتها بر مبنای تبیینی که از [[هدف]] [[دین]] شد، روش رسیدن به این [[هدف]] نمی‌تواند ایجاد مدرسه، یا [[مکتب فلسفی]] و یا ساختن [[صومعه]] و [[خانقاه]] برای [[عبادت]] و [[تهذیب نفس]] باشد. این روش‌ها برای [[تربیت فردی]] یا گروهی مناسب است. [[انبیا]] برای پیراستن و آراستن [[مردم]]، از روش مدرسه و خانقاه استفاده نکردند. [[انبیا]] [[معتقد]] به [[تربیت فردی]] نیستند. [[انبیا]] در برابر این [[پرسش]] که چگونه می‌توان [[انسان]] را ساخت؟ تنها یک پاسخ دارند: محیط سالم؛ محیطی که بتواند او را در خود بپروراند و نظامی لازم است. [[هدف]] مهم [[انبیاء]] [[تشکیل جامعه توحیدی]]، [[تشکیل نظام الهی]]، [[تشکیل حکومت خدا]]، تشکیل تشکیلاتی که با [[قوانین]] و [[مقررات الهی]] اداره شود. این [[هدف]] همه [[انبیا]] است.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۴</ref>  

*البته باید دانست [[نفی]] روش [[تهذیب نفس]] و [[انذار]] و [[تبشیر]]، به معنای [[نفی]] مطلق نیست. بلکه برای [[هدف]] جهانی و ساختن [[جامعه بشری]]، این روش که روش [[تربیت فردی]] است پاسخگو نیست و الا قطعاً [[انبیا]] برای [[تربیت]] [[انسان‌ها]] و به ویژه ساختن هسته اصلی [[جامعه]] و کادر اولیه نظام، راهی جز همین [[موعظه]] و [[منبر]] ندارند و از سوی دیگر در روش کلی و عمومی هم یکی از ابزارها همین [[منبر]] و [[تبلیغ]] است. پس منظور از [[نفی]] این روش، [[نفی]] اتخاذ آن به عنوان روش اصلی [[تربیت]] عمومی همه انسان‌هاست.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۵</ref>

===تعادل‌‌گرایی‌===  

*در‌ یک [[نظام اداری]] وقتی [[روابط]] منطقی و [[منظم]] بین فعالیت‌های واحدهای تابعه و نیازمندی‌ و توقعات‌ ارباب‌ [[رجوع]] و ارزش‌های [[جامعه]] باشد آن سازمان دارای [[تعادل]] است.<ref>زارعی متین، حسن، مبانی‌ سازمان‌ و مدیریت و رویکرد اقتضایی، ص ۵۷</ref> مدیریت‌ [[نبوی]] یک مدیریت‌ نظام‌‌مند و [[متعادل]] بوده یعنی در حالی که به درون‌گرایی و [[عبادت]] و ذکر اهمیت می‌دهد،‌ از‌ برون‌گرایی و اهتمام به [[امور جامعه]]، [[غفلت]] نمی‌نماید. اسلام‌ [[دینی]] میانه و [[معتدل]] است و لذا در هر کاری به [[اعتدال]] [[دستور]] داده است‌ همانگونه‌ که‌ از [[کفر]] و [[شرک]] برحذر داشته و به [[عبادت]] و [[یکتاپرستی]] [[دستور]] داده است، هر چند که عبادت‌، تقرب‌ [[خدا]] را به دنبال دارد اما با این حال [[عبادت]] هم اندازه‌‌ای‌ دارد‌ و نباید آنقدر زیاد باشدکه به [[انسان]] صدمه وارد نماید. و این نکته به [[پیامبر]]{{صل}} گوشزد شده است چون ایشان آنقدر [[عبادت]] می‌کردند که پاهایشان متورم‌ گردیده‌ بود.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۴</ref>

*خدمت‌ به‌ خلق‌ نیز‌ یکی‌ از‌ ارزش‌های [[انسانی]] است و [[اسلام]] آن را صد در صد [[تأیید]] می‌کند اما عده‌ای این سخن را [[شعار]] خود قرار داده که [[عبادت]] به جز خدمت‌ [[خلق]] نیست و با این سخن [[ارزش]] [[علم]] و [[جهاد]] و [[عبادت]] را [[نفی]] می‌کنند در حالی که اگر همه [[ارزش‌ها]] منحصر در [[خدمت]] به [[خلق]] باشد آن گاه [[خلق]] [[خدا]] همانند‌ مجموعه‌‌ای از حیوانات می‌شوند که [[خدمت]] به آنها [[سیر]] کردن شکم آنهاست پس این یک دیدگاه افراطی است.<ref>[[مرتضی مطهری|مطهری، مرتضی]]، انسان بر آستان دین، خلاصۀ مجموعه آثار، ص ۹۲</ref> [[اسلام]] سخت‌گیری [[یهود]] و [[آسان‌گیری]] نصارا‌ را‌ در پیش نمی‌گیرد بلکه [[راه]] میانه را بر گزیده است [[انسان]] را به [[زهد]] و [[گوشه‌گیری]] نمی‌کشاند و از [[اباحیگری]] و [[اسراف]] هم‌ باز‌ می‌دارد [[اسلام]] [[مادیت]] و معنویت‌ را‌ با یکدیگر پیوند داده است [[فرد]] را جزئی از [[جامعه]] و [[جامعه]] را مجموعه افراد می‌داند [[اسلام]] [[فرد]] را [[قربانی]] [[جامعه]] و [[جامعه]] را قربانی‌ فرد‌ نمی‌کند [[انسان]] مسلمان‌ نه‌ [[خوشبین]] افراطی است نه بدبین و نا [[امید]] آن چنان که در [[اندیشه غربی]] سراغ داریم [[اسلام]] بدترین خطر را [[جدایی دین از سیاست]] و [[علم]] از عمل و باقی ماندن در علم‌ بدون‌ عمل می‌داند و همواره [[ایمان]] و [[عمل صالح]] را همراه یکدیگر ذکر کرده است<ref>جندی، انور، [[اسلام]] و جهان معاصر، ص ۱۹</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۵</ref>

*عبارت است از نرخ ستاده‌ها به داده‌های مورد استفاده که‌ اگر‌ هر چه‌ ما از داده‌های خود ستاده‌های بیشتری به‌دست آوریم در واقع کاراتر بوده‌ایم. کارایی یعنی‌ استفاده بهینه و مطلوب از داده‌ها یا با حداقل هزینه ستاده‌ بیشتری‌ به‌دست‌ آوریم [[مدیریت]] [[پیامبر]] چنین بود که با نیرو‌های اندک خود بیشترین نتیجه را به‌دست می‌آورد‌.‌‌ اینجاست‌ که [[ایمان]] [[مردم]] کارایی فوق العاده خود را در صحنه [[اجتماع]] و [[نبرد]] نشان‌ می‌‌دهد‌ و به گفته [[قرآن]] یک [[مؤمن]] در مقابل ده [[کافر]] توان و نیروی [[مقاومت]] دارد و نیز یکصد‌ تن بر یکهزار نفر [[پیروز]] می‌گردند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّائَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفًا مِّنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَفْقَهُونَ}}<ref>سورۀ انفال، آیۀ ۶۵</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۶</ref>

===[[نوآوری]]===  

*نظامی‌ به‌ کمال‌ می‌رسد که در آن [[نوآوری]] یعنی [[اصلاح]] و [[تجدید]] [[حیات]] به طور مستمر رخ‌ دهد‌ و خود‌ را با استعدادهای [[جوان]] و [[افکار]] جدید تازه کند و در جریان آخرین پیشرفت‌ها و دانش‌‌ها‌ قرار گیرد.

*کمال [[انسان]] وقتی است که همه استعدادهایش را به طور هماهنگ [[رشد]] دهد نه اینکه برخی را رشد‌ داده‌ و برخی را معطل گذارد، [[رشد استعدادهای انسان]] مانند [[رشد]] اندام یک [[کودک]] است به این معنا که [[رشد]] هماهنگ و کامل وقتی است که همه قسمت‌ها باهم [[رشد]] کنند اگر‌ تنها‌ یکی از اعضای [[کودک]] مثلاً [[دست]] یا پای او [[رشد]] کند نمی‌توان او را [[رشد]] یافته نامید [[قرآن]] تعبیر [[امام]] را برای [[ابراهیم]] به کار برده چون انسان‌ کامل‌ شد‌ و در همه امتحانات موفق بیرون‌ آمد‌ غالباً‌ افراد و جامعه‌ها از [[راه]] [[گرایش به باطل]] به [[گمراهی]] کشیده نمی‌شوند بلکه از [[افراط]] در یک طرف نیز به‌ فساد‌ کشیده‌ می‌شوند یعنی اگر [[انسان]] تنها در یک‌ جهت‌ [[گرایش]] پیدا کرد و سایر [[ارزش‌ها]] را به [[فراموشی]] سپرد همانند [[کودکی]] می‌گردد که تنها یکی از اعضایش‌ رشد‌ کرده‌ است. مثلاً‌ اگر [[مسلمانی]] منحصر در [[مسجد]] رفتن و [[دعا خواندن]] شد و سایر [[ارزش‌ها]] فراموش گردید این [[فرد]] [[تعادل]] روحی‌ خود‌ را‌ از [[دست]] می‌دهد از این رو وقتی به [[پیامبر]]{{صل}} خبر‌ دادند‌ که عده‌ای از [[اصحاب]] [[غرق]] در [[عبادت]] شده‌اند و [[زن]] و [[فرزند]] را رها کرده و به‌ هیچ‌ کاری‌ نمی‌پردازند آن [[حضرت]] عصبانی شد و به [[مسجد]] تشریف آورد و به شدت‌ با‌ آن‌ افراد به [[مخالفت]] پرداخت و فرمود کسانی که این [[کارها]] را پیش گرفته‌اند از‌ سنت‌ من‌ خارج‌اند<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۶۷، ص ۱۱۳</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۹</ref>

===برپایی [[نظام ولایی]]===  

*نوع نگرش [[اسلام]] به‌ حکومت‌ و [[سیاست]] و اهدافی که دنبال می‌نماید، موجب آن گشته است که نه تنها‌ در‌ تعریف‌ [[سیاست]] و مبانی و اصول کلی [[نظام سیاسی]] با سایر دیدگاه‌ها و نظام‌های سیاسی‌ تفاوت‌ ماهوی‌ و مبنایی داشته باشد بلکه در ساختار کلی و شکل عملی [[حکومت]] نیز مبتکر روش و نظام منحصر‌ بفرد‌ و ویژه‌ای باشد. روش‌ها و انواع [[حکومتی]] که در طول [[تاریخ]] به وجود‌ آمده‌، هیچ‌ کدام با مبانی [[اسلامی]] هماهنگی نداشته و ‌با ‌هیچ توجیهی نمی‌توان ‌آنها را [[حکومت]] کاملاً [[دینی]] نامید. گر‌ چه‌ برخی‌ در عمل به [[ظواهر دینی]] و [[احکام اسلامی]] نسبت به بقیه توجه و اهتمام بیشتری‌ داشته‌‌اند.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۶۰</ref>

* [[پیامبر]] برای [[حکومت]] مطلوبیت ذاتی قایل نیست لکن نظر به اهمیت و تأثیری که در [[هدایت‌]] انسان‌ها‌ و فراهم نمودن مقدمات و زمینه‌های [[رشد]] و تعالی [[ارزش‌ها]] و توانمندی‌های افراد [[بشر]] دارد‌ مدیریت‌ و نظام خاصی را برای آن را ترسیم‌ کرده‌ است‌. [[اسلام]] [[مدیریت کلان جامعه اسلامی]] را پیمان‌ الهی‌ می‌داند که با انشاء [[خدا]]، به‌وسیله افراد ممتازی که [[شایستگی]] [[علمی]] و عملی‌ لازم‌ را برای [[قائم]] مقامی خدا‌ دارند‌، تجلی می‌یابد‌. از‌ این‌ رو با [[الهام]] از [[آیات]] قرآن‌ و به‌ویژه‌ محوریت [[توحید]] در همه [[معارف دینی]]، می‌توان گفت که ساختار کلی‌ [[نظام‌ سیاسی اسلام]] " [[نظام ولایی]] و [[امامت]]" است‌. [[فلسفه سیاسی اسلام]]، حکومتی‌ را‌ [[دینی]] می‌داند که در‌ قانون‌ و [[اجرا]] به [[خدا]] منتهی گردد و از خود خواهی و شخص پرستی به دور باشد‌ و راه‌ آن را [[نظام ولایی]] معرفی‌ می‌کند‌؛ یعنی‌ نظامی که جانشین‌ خدا‌، [[قانون الهی]] را در‌ بین‌ [[مؤمنان]] [[اجرا]] می‌نماید.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۶۰</ref>

* [[پیامبر اسلام]]{{صل}} پس از ورود به [[مدینه]] به [[تشکیل حکومت]] پرداخت. [[اقدامات سیاسی]] ـ [[فرهنگی]] ایشان در‌ تأسیس‌ یک [[حکومت]] متمرکز با [[سیستم اداری]] و نظامی [[منظم]] و سازمان یافته در [[عربستان]] آن روز که مهمترین عنصر [[سیاسی]] آن [[قبیله]] بود و به جز [[قبیله]] و [[آداب و رسوم]] قبیله‌ای هیچ تشکیلات‌ سیاسی‌ و [[قانون]] و ضابطه همگانی وجود نداشت بسیار تازگی داشت. این اولین باری بود که [[جزیره العرب]] با استقرار یک [[حکومت]] مرکزی در دوران خود روبه رو می‌شد. [[حکومت]] جدید‌ بر‌ پایه [[روابط]] گسترده [[اجتماعی]] و [[جایگزینی]] [[ارزش‌های دینی]] در مقابل ارزش‌های قومی و قبیله‌ای شکل گرفت.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۶۱</ref>

* [[راز]] [[پیروزی]] [[پیامبر]] بر ‌[[جامعه‌ جاهلی]] و با وجود ‌اینکه‌ [[جامعه]] ‌نوپای‌ [[اسلامی]]، در [[مکه]] و [[مدینه]]، دشمنانی داشتند که [[مشرکان]]، [[یهودیان]] و سپس [[منافقان]] از مهم ترین‌ آنان‌ به‌ شمار می‌رفتند. اما با همه [[دشمنی‌ها]] و توطئه‌ها، [[پیامبر]]{{صل}} و [[مسلمانان]] [[پیروز]] شدند‌. جدا‌ از نقش [[معجزات]] و به ویژه [[قرآن]]، خصوصیات شخص [[پیامبر]]{{صل}} از قبیل: [[خودی بودن‌]]، [[شرافت‌ نسبی‌]]، گذشته [[نیکو]]، [[تلاش فوق العاده]]، [[لیاقت]] و [[کاردانی]]، [[ایمان]] [[قاطع]]، [[شناخت]] درست شرایط زمانی و مکانی و لیاقت‌ و کاردانی‌، و نیز نقش سایر [[مسلمانان]] به ویژه [[خدیجه]] و [[ابوطالب]] و [[علی]] و [[حمزه]] و [[جعفر]] و... هم‌ چنین‌ نقش‌ خلأهای [[حقوقی]]، [[اخلاقی]]، [[سیاسی]]، [[اعتقادی]]، موقعیت [[مکه]] و [[فطری بودن دین اسلام]] و محتوای آن و نقش خصلت‌‌های‌ مثبت‌ موجود در میان [[اعراب]] از قبیل: [[عادت]] به [[زندگی]] سخت، [[شجاعت]]، [[مهمان‌ نوازی‌]]، [[تعهد]] در مقابل [[بیعت]]، [[تعصب]] و [[رقابت]] نام برد. اما نقش اصلی در این [[تغییر]] و تحولات، مربوط‌ به‌ تغییری است که در محتوای [[فکری]] و [[باطنی]] [[انسان‌ها]] اتفاق افتاده است‌. [[انقلاب‌ فکری]] و محتوایی سبب می‌شود تا تمامی‌ ارزش‌‌ها‌، شناخت‌ها، [[دانش‌ها]]، [[باورها]] [[ایستادگی‌ها]]، [[نگرش‌ها]]، [[گرایش‌ها‌]] و حتی‌ [[احساسات]] و [[فرهنگ]] یک [[جامعه]] [[تغییر]] کند و به دنبال آن، زمینه اقدامات دیگری مانند‌ مشارکت‌ افراد در [[اقدامات نظامی]] و [[اقتصادی‌]] به‌ منظور پیشرفت‌ آرزوها‌ و خواسته‌‌های [[دینی]]، فراهم گردد.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۶۲</ref>