بدون خلاصۀ ویرایش
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۱) |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اباضیه در کلام اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
==مقدمه== | '''اباضیه''' [[فرقه]] ای از «[[خوارج]]» که منسوب به «[[عبدالله بن اباض تمیمی]]» است. | ||
== مقدمه == | |||
پیدایش این [[فرقه]] هنگامی صورت گرفت که «[[عبدالله بن اباض]]» از [[خوارج]] افراطی کناره گرفت و راه [[اعتدال]] را برگزید. اولین پیشوای این [[فرقه]] «[[مرداس بن أدیه تمیمی]]» است که در سال ۶۲ [[هجری]] کشته شد و [[عبدالله بن اباض]] پس از او [[ریاست]] این [[فرقه]] را به عهده گرفت. وی در سال ۶۵ [[هجری]] از «[[ازارقه]]» جدا شد و در بصره بر ضد زبیریان خروج کرد او در میان [[فرقه]] خود به خاطر ابعاد فقهیاش «[[امام اهل تحقیق]]»، «[[امام القوم]]» و «[[امام المسلمین]]» خوانده میشود. | |||
پس از [[عبدالله بن اباض]] «ابو الشعثاء» [[جابر بن زید ازدی]] که [[عمانی]] الاصل بود به [[زعامت]] این [[فرقه]] منسوب شد. البته بعضی از [[خوارج]] انتساب این [[فرقه]] را به «ابو شعثاء» ترجیح میدهند و معتقدند «[[عبدالله بن اباض]]» در آرا و [[اعمال]] خود طبق فتوای «[[جابر]]» [[تصمیم]] میگرفت. | |||
وی شاگردی [[ایرانی]] الاصل به نام «[[ابو عبیده]] [[مسلم بن کریمه تمیمی]]» داشت که پس از [[مرگ]] او [[جانشین]] وی شد. مهمترین گروههای [[اباضی]] در میان شهرهای «صحار» و «توأم»، و بیشتر در [[ناحیه]] «باطنه» وحوالی «رستاق» [[زندگی]] میکردند و پایتخت سابق ایشان[[شهر]] «نزوی» «[[مرکز حکومت]] عمان» بود. | |||
[[اباضی]] به افریقای شرقی و خلیج [[فارس]] از جمله قشم و سواحل کرمان نیز گسترش یافت. | |||
[[مبلغان]] [[فرقه اباضیه]] در این مناطق معروف به «حملة العلم» بودند. از جمله آنها «[[هلال بن عطیه خراسانی]]» است که با [[تبلیغات]] خود توانست [[مذهب اباضیه]] را در بعضی از آن مناطق رواج دهد. از دیگر بزرگان [[اباضی]] در خراسان «[[ابو غانم]] [[بشر بن غانم خراسانی]]» صاحب کتاب «المدونه» است او از [[دانشمندان]] این [[فرقه]] در [[قرن سوم هجری]] بود. | |||
مهمترین شاخههای اباضیه «[[وهبیه]]» [[مغرب]] و «[[حارثیه]]» و «[[طریفیه]]» است. | |||
فرقههای دیگر آنها عبارت انداز: «[[عسنیه]]»، «[[حفصیه]]»، «[[خلفیه]]»، «[[رستمیه]]»، «[[سکاکیه]]»، «[[عمدیه]]»، «[[نفاسیه]]»، «[[نکار]]» و «[[یزیدیه]]». | |||
برخی از نویسندگان معاصر [[اباضی]] بر این عقیدهاند که [[فرقه اباضی]] فقط در دو مسئله یعنی تخطئه [[حکمیت]] و شرط ندانستن قرشی بودن [[امام]]، با سایر [[فرق اسلامی]] [[اختلاف]] نظر دارند؛ ولی در سایر مسائل با یکی از [[مذاهب]] مشهور [[کلامی]] هم عقیدهاند؛ چنان که در مسئله [[صفات خدا]]، [[رؤیت]]، [[تنزیه]]، [[تأویل]] و حدوث [[قرآن]] با [[معتزله]] و [[شیعه]] توافق دارند و در مسئله [[شفاعت]] با [[معتزله]] هم عقیدهاند و در مسئله [[قدر]] و [[خلق]] [[افعال]] با [[اشاعره]] هم رأیاند<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ج۱، ص۶-۹؛ فرق و مذاهب کلامی، ج۱، ص۲۸۵؛ معجم الفرق الاسلامیة، ج۱، ص۱۳؛ الفروق اللغویه، ج۱، ص۳۳؛ تلبیس ابلیس، ج۱، ص۱۴؛ مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، ج۱، ص۵۵؛ آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی، ج۱، ص۳۰؛ الملل و النحل، ج۱، ص۱۳۴؛ تاریخ بغداد، ج۳، ص۱۲۵۸، ۱۲۶۲.</ref> | |||
==اباضیه== | |||
اباضیه تنها گروه بازمانده از [[خوارج]] هستند که هماکنون نیز در بعضی از بلاد [[مغرب]] و [[عمان]]- به شرحی که پیشتر گرفتهایم - پیروانی دارند. | |||
به گفتۀ [[مورخان]]، مؤسس اباضیه [[عبدالله بن اباض تمیمی]] بود که نخست با نافع بن ازرق [[همراهی]] میکرد و بعدها از او جدا شد<ref>تاریخ طبری، ج ۳، ص۳۹۹؛ بغدادی: الفرق بین الفرق، ص۱۰۳؛ اسفرائینی: التبصیر فی الدین، ص۵۶</ref>. | |||
در منابع قدیمی [[اباضی]] به عبدالله بن اباض به عنوان [[امام]] [[مذهب]] اهمیت خاصی داده شده است و مثلا نزوانی که در اوایل [[قرن ششم]] میزیسته در کتاب خود با سیرۀ او [[استدلال]] میکند و او را امام [[مسلمین]] میداند<ref>احمد بن عبدالله نزوانی: الاهتداء، چاپ سلطنت عمان، ص۲۳۷</ref>. اما نویسندگان جدید اباضی که در لیبی و الجزایر [[زندگی]] میکنند در کتابهای خود بهای چندانی به [[ابن اباض]] نمیدهند و [[جابر بن زید ازدی]] را که در اواخر [[قرن اول هجری]] در [[بصره]] ساکن بود امام اباضیه میدانند<ref>علی یحیی معمر: الاباضیة فی موکب التاریخ، ج ۱، ص۶۳</ref>، و این درحالی است که [[ابو نعیم اصفهانی]] این را که [[جابر بن زید]] از [[دعاة]] اباضیه و خوارج باشد به شدت [[نفی]] میکند<ref>ابو نعیم: حلیة الاولیاء، ج ۳، ص۸۹</ref>. | |||
به گفتۀ [[شهرستانی]]، عبدالله بن اباض در ایام [[مروان بن محمد]] خروج کرد و [[سپاه]] [[مروان]] در محلی به نام [[تباله]] با وی جنگید و عبدالله ابن یحیی اباضی همواره با او بود<ref>شهرستانی: الملل و النحل، ج ۱، ص۱۳۴</ref>. | |||
[[ابن حوقل]] [[روایت]] شاذّی دارد که نمیتواند مورد [[تأیید]] باشد و آن اینکه پس از [[جنگ نهروان]]، [[عبدالله بن وهب]] و عبدالله بن اباض به [[جبل]] نفوسه (پایگاه [[فکری]] اباضیهای [[مغرب]]) رفتند<ref>ابن حوقل: المسالک و الممالک، ص۷۴</ref>، که این سخن با [[منابع تاریخی]] [[جور]] درنمیآید. | |||
بههرحال، گروه اباضیه از [[خوارج]] معتدلترین گروه آنها هستند. | |||
آنها تندرویهای معمول خوارج را ندارند: [[مسلمانان]] مخالف خود را [[کافر]] و [[مشرک]] نمیدانند و میگویند که آنها فقط [[کافر نعمت]] هستند نه کافر [[دین]]. | |||
دربارۀ اباضیه و [[سیر]] [[تاریخی]] آن در شهرهای مغرب [[اسلامی]] و عمان و بعضی از [[معتقدات]] آنها پیش از این در فصل خوارج در بلاد مغرب و عمان بحث کردیم و دیگر آن مطالب را [[تکرار]] نمیکنیم و فقط باید به این مطلب اشاره کرد که در آنجا ادعای نویسندگان اباضی معاصر را که میگویند اباضیه از خوارج نیستند به تفصیل مورد بررسی قرار دادیم و بطلان این ادعا را با ادلّۀ روشن ثابت نمودیم و اکنون در [[تأیید]] آن بحثها [[اعتراف]] یکی از نویسندگان معاصر اباضی را در اینجا نقل میکنیم. او میگوید: «خوارج و اباضیه نخستین گروهی بودند که خروج بر [[علی بن ابی طالب]] ({{ع}}) را پس از قبول [[تحکیم]] اعلام کردند و [[عبدالله بن وهب راسبی]] را [[امام]] خود قرار دادند و این در [[شوال]] [[سال ۳۷ هجری]] بود»<ref>دکتر سیده اسماعیل کاشف: مقدمة الاهتداء، چاپ سلطنت عمان، ص۶</ref>. | |||
اساسا اباضیها میکوشند [[اسرار]] [[مذهب]] خود را پنهان نگاه دارند و از اینکه کتابهای آن به دست دیگران بیفتد ابا دارند. به گفتۀ یکی از نویسندگان معاصر: [[مشایخ]] اباضیه کتابهایی را که متعلق به اسرار مذهب است و نزد آنهاست، مخفی نگه میدارند و به [[بیگانگان]] [[اجازه]] نمیدهند که آنها را ببینند. فقط کتابهایی را که مشتمل بر کلیات است نشان میدهند<ref>دکتر محمود اسماعیل: الخوارج فی الغرب الاسلامی، ص۱۶</ref>.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|خوارج در تاریخ]]، ص ۱۸۹.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۳۸: | خط ۵۴: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
#[https://thesaurus.isca.ac.ir/term/98nybe7w9g6g4a5o گنجینه اطلاعات علوم اسلامی] | |||
# [[پرونده:IM010969.jpg|22px]] [[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|'''خوارج در تاریخ''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
| خط ۴۴: | خط ۶۱: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:فرقههای اهل سنت]] | |||
[[رده:فرقههای | |||