ابان بن عبدالرحمن بصری

مقدمه

ابان بن عبدالرحمن، ابوعبدالله بصری تنها در یک سند روایتی در تفسیر کنز الدقائق به نقل از تفسیر عیاشی ذکر شده است^[۱] و در رجال شیخ طوسی نیز در اصحاب امام صادق (ع) نام برده شده است^[۲]. همچنین این نام در سند روایتی از کتاب شریف کافی قرار گرفته است^[۳]. مرحوم اردبیلی در جامع الرواة^[۴] و آیت‌الله خویی در معجم رجال الحدیث^[۵] ذیل عنوان ابان بن عبدالرحمن پس از نقل عنوان شیخ طوسی و اشاره به روایت کافی بی‌هیچ اعتراضی از کنار آن گذشته‌اند. افزون بر این، در بعضی نسخه‌های کافی^[۶] «ابان عن عبدالله بن سلیمان» یعنی بدون «بن عبدالرحمن» ثبت شده که وقوع تصحیف را تقویت می‌کند.

درباره شخصیت ابان بن عبدالرحمن، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است. برخی از محققان معتقدند که این نام در واقع تصحیفی از «ابان عن عبدالرحمن» است و چنین شخصی وجود خارجی ندارد. با ملاحظه راوی و مروی عنه، احتمال «محمد بن الولید، عن أبان عن عبدالرحمن، عن^[۷] عبدالله بن سلیمان» درست است و مراد از ابان، ابان بن عثمان احمر و مقصود از عبدالرحمن، عبدالرحمن بن ابی عبدالله است، به قرینه روایت فراوان محمد بن الولید از ابان بن عثمان^[۸] و روایت او از عبدالرحمن بن ابی عبدالله^[۹]. در مقابل، عنوان عبدالرحمن بن ابی عبدالله بصری در کتب رجالی خاصه و عامه ذکر شده است. شیخ طوسی در کتاب رجال در اصحاب امام صادق(ع) نوشته است: «عبدالرحمن بن أبی عبدالله البصری، مولی بنی شیبان، أصله کوفی و اسم أبی عبد الله، میمون»^[۱۰]. کشی نیز ذیل اسم عبدالرحمان بن ابی عبدالله روایتی نقل کرده که دلالت دارد نام پدر وی میمون بوده است^[۱۱].

بر پایه تحقیق، نام ابان بن عبدالرحمن در سند کافی و اسم ابان بن عبدالرحمن، ابوعبدالله بصری که در رجال الطوسی^[۱۲] و به دنبال آن در کتب رجالی^[۱۳] پسین ذکر شده، درست نیست و چنین شخصی وجود خارجی ندارد. عنوان ابان بن عبدالرحمن در رجال الطوسی، سند روایت کافی و سند روایت تفسیر عیاشی وجود خارجی ندارد، بلکه کلمه «بن» مصحف «عن» و عنوان صحیح، ابان عن عبدالرحمن است و مراد از «اَبان»، ابان بن عثمان احمر و مقصود از «عبدالرحمن»، عبدالرحمن بن ابی عبدالله بصری است^[۱۴]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱

پانویس

↑ «بن» مصحف «عن» است و عبارت صحیح، «ابان عن عبدالرحمن» است.
↑ ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸.
↑ «أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ(ع) فِی الْجُبُنِّ قَالَ کُلُّ شَیْءٍ لَکَ حَلَالٌ حَتَّی یَجِیئَکَ شَاهِدَانِ یَشْهَدَانِ عِنْدَکَ أَنَّ فِیهِ مَیْتَةً»
↑ ر. ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۱.
↑ ر. ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲.
↑ ر. ک: الکافی (ط. دارالحدیث)، ج۱۲، ص۵۰۹، ح۱۱۹۴۵.
↑ پس از جست‌وجوی بسیار، روایتی از عبدالرحمن بن ابی عبدالله از عبدالله بن سلیمان یافت نشده، بلکه روایتی پیدا شده که نشان می‌دهد این دو، هم طبقه بوده و همگی از امام صادق (ع) روایت کرده‌اند: «عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالا سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِاللَّهِ(ع) عَنِ الرَّجُلِ یَهَبُ الْهِبَةَ أَ یَرْجِعُ فِیهَا...»؛ تهذیب الاحکام، ج۹، ص۱۵۵؛ بنابراین احتمال می‌رود که در سند روایت کافی، «عن» تصحیف «و» باشد.
↑ ر. ک: الکافی، ج۳، ص۲۸۱، ح۱۴، ج۴، ص۲۶۹ (۵) و ۳۷۷ (ح ۹).
↑ ر. ک: الکافی، ج۲، ص۲۰۳ (۱۵) و۲۵۶ (ح۲۱)، ج۳، ص۱۴۶، ح۱۵.
↑ رجال الطوسی، ص۲۹۹، ش۴۳۸۶.
↑ رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، ص۳۱۱، ش۵۶۲.
↑ ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸.
↑ ر. ک: نقد الرجال، ج۱، ص۴۲، ش۱۸؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۱؛ الفوائد الرجالیه (بحر العلوم)، ج۱، ص۳۶۲؛ منتهی المقال، ج۱، ص۱۳۶، ش۱۳؛ طرائف المقال، ج۱، ص۳۹۳، ش۳۰۸۳؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۰۰ و۳۷۵ (ش ۲۲۸۳)؛ ج۳، ص۶۱۴؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۹۰، ش۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۱۱۰، ش۲۰، ج۱۱، ص۴۰۰، ش۵۴۴.
↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۱ ص ۱۲۹.

[1] «بن» مصحف «عن» است و عبارت صحیح، «ابان عن عبدالرحمن» است.

[2] ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸.

[3] «أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ(ع) فِی الْجُبُنِّ قَالَ کُلُّ شَیْءٍ لَکَ حَلَالٌ حَتَّی یَجِیئَکَ شَاهِدَانِ یَشْهَدَانِ عِنْدَکَ أَنَّ فِیهِ مَیْتَةً»

[4] ر. ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۱.

[5] ر. ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲.

[6] ر. ک: الکافی (ط. دارالحدیث)، ج۱۲، ص۵۰۹، ح۱۱۹۴۵.

[7] پس از جست‌وجوی بسیار، روایتی از عبدالرحمن بن ابی عبدالله از عبدالله بن سلیمان یافت نشده، بلکه روایتی پیدا شده که نشان می‌دهد این دو، هم طبقه بوده و همگی از امام صادق (ع) روایت کرده‌اند: «عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالا سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِاللَّهِ(ع) عَنِ الرَّجُلِ یَهَبُ الْهِبَةَ أَ یَرْجِعُ فِیهَا...»؛ تهذیب الاحکام، ج۹، ص۱۵۵؛ بنابراین احتمال می‌رود که در سند روایت کافی، «عن» تصحیف «و» باشد.

[8] ر. ک: الکافی، ج۳، ص۲۸۱، ح۱۴، ج۴، ص۲۶۹ (۵) و ۳۷۷ (ح ۹).

[9] ر. ک: الکافی، ج۲، ص۲۰۳ (۱۵) و۲۵۶ (ح۲۱)، ج۳، ص۱۴۶، ح۱۵.

[10] رجال الطوسی، ص۲۹۹، ش۴۳۸۶.

[11] رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، ص۳۱۱، ش۵۶۲.

[12] ر. ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸.

[13] ر. ک: نقد الرجال، ج۱، ص۴۲، ش۱۸؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۱؛ الفوائد الرجالیه (بحر العلوم)، ج۱، ص۳۶۲؛ منتهی المقال، ج۱، ص۱۳۶، ش۱۳؛ طرائف المقال، ج۱، ص۳۹۳، ش۳۰۸۳؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۰۰ و۳۷۵ (ش ۲۲۸۳)؛ ج۳، ص۶۱۴؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۹۰، ش۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۱۱۰، ش۲۰، ج۱۱، ص۴۰۰، ش۵۴۴.

[14] جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۱ ص ۱۲۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]