فرزندان امام صادق

مقدمه

امام جعفر صادق(ع) ده فرزند داشت که برخی از آنان در تاریخ مذاهب شیعه نقش پراهمیتی ایفا کرده‌اند: اسماعیل فرزند ارشد امام صادق(ع) که خلفای فاطمی و امامان اسماعیلی وی را جد خود و جانشین برحق امام جعفر صادق(ع) می‌دانند. عبدالله ملقب به افطح، موسی کاظم(ع)، محمد دیباج، اسحاق مکنی به ابومحمد و ملقب به مؤتمن، علی (یحیی) مکنی به ابوالحسن، عباس، اسماء، ام‌فروه و فاطمه صغری^[۱].

در بین مورخان و تذکره‌نویسان نام شش پسر و یک دختر مشترک است که آنها عبارت‌اند از: اسماعیل، عبدالله، محمد، موسی کاظم(ع)، علی، عباس و ام‌فروه^[۲]. تنها ذهبی^[۳] از فرزندی به نام احمد نیز نام برده که میان نسب‌شناسان محل اتفاق نیست^[۴].

امام کاظم(ع)

اسماعیل

اسماعیل در میان هفت فرزند پسر امام صادق(ع) از نظر سن بزرگ‌ترین آنان و از لحاظ لیاقت و شایستگی از مقام ارجمندی برخوردار بود؛ لذا محبت و اکرام آن حضرت را بیش از بقیه به سوی خود جلب کرده بوده و به همین جهت عده‌ای از شیعیان امام صادق(ع) فکر می‌کردند پس از آن حضرت امامت به وی منتقل خواهد شد، ولی او در حال حیات پدربزرگوارش در «عُریض» از دنیا رفت و تابوتش بر روی دوش مردم به مدینه منتقل و در کنار بقیع دفن شد.

شیخ مفید پس از بیان مطالب فوق، می‌افزاید: روایت شده است که امام صادق(ع) در مرگ این فرزند جزع و بی‌تابی بسیار می‌نمود و به شدت اندوهگین بود؛ به طوری که در پیشاپیش جنازه‌اش با پای برهنه و بدون عبا حرکت می‌کرد و به هنگام تشییع دستور داد چندین بار تابوت را بر زمین نهادند و کفن را کنار زد و به صورتش نگاه کرد. منظور آن حضرت از این عمل این بود که مرگ اسماعیل بر همگان معلوم شود و برای کسی در مرگ وی شک و شبهه‌ای باقی نماند و این فکر که شاید او امام پس از پدرش باشد، به کلی از ذهن‌ها زدوده شود. از این رو پس از مرگ اسماعیل(ع) کسانی که گمان می‌کردند او در آینده به مقام امامت خواهد رسید به اشتباه خود پی بردند و از عقیده خویش برگشتند ولی تعداد اندکی از کسانی که در مناطق دور زندگی می‌کردند و رابطه با شخص امام و اصحاب آن حضرت نداشتند، در عقیده خویش مبنی بر زنده بودن اسماعیل و امامت وی پس از امام صادق(ع) باقی ماندند^[۵].

محمد دیباج

اسحاق

علی

ام‌فروه

در بین مورخان و تذکره‌نویسان نام ام‌فروه مشترک است^[۶]. برقی، شیخ مفید، طبرسی و خویی، او را از اصحاب و راویان احادیث پدر خود می‌دانند^[۷].^[۸]

فاطمه صغری

از میان دختران امام، فاطمه صغری همسر محمد بن ابراهیم بن علی بن عبدالله عباس بود^[۹]. برقی، شیخ مفید و طبرسی، او را از اصحاب و راویان احادیث پدر خود می‌دانند^[۱۰].^[۱۱]

منابع

پانویس

↑ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۸۳؛ الهدایة الکبری، ص۲۴۷؛ المنتخب من کتاب ذیل المذیل، ص۶۵۲.
↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۸۱؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ کشف الغمه فی معرفة الائمه، ج۲، ص۳۷۴.
↑ سیر اعلام النبلاء، ج۶ ص۲۶۹.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص۲۷۹.
↑ تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه، ص ۱۰۶؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۰۲.
↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۸۱؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ کشف الغمه فی معرفة الائمه، ج۲، ص۳۷۴.
↑ رجال برقی، ص۶۲؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۹۶؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۵۷۲.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۹.
↑ المنتخب، ص۶۵۲.
↑ رجال برقی، ص۶۲؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۵۷۲.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۸۰.

[1] الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۸۳؛ الهدایة الکبری، ص۲۴۷؛ المنتخب من کتاب ذیل المذیل، ص۶۵۲.

[2] تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۸۱؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ کشف الغمه فی معرفة الائمه، ج۲، ص۳۷۴.

[3] سیر اعلام النبلاء، ج۶ ص۲۶۹.

[4] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص۲۷۹.

[5] تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه، ص ۱۰۶؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۰۲.

[6] تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۸۱؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ کشف الغمه فی معرفة الائمه، ج۲، ص۳۷۴.

[7] رجال برقی، ص۶۲؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۹۶؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۵۷۲.

[8] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۹.

[9] المنتخب، ص۶۵۲.

[10] رجال برقی، ص۶۲؛ الارشاد، ج۲، ص۱۸۵؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۵۷۲.

[11] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۸۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]