حبیبه بنت زید
مقدمه
نام وی «حبیبه»[۱] یا «ملیکه»[۲] و نام پدرش به اختلاف: «زید بن خارجة بن ابیزهیر» [۳] و «خارجة بن زید بن ابیزهیر» آمده است[۴]. ابناثیر قول دوم را مقرون به صواب دانسته است[۵]. نام مادرش «هزیله» دختر عنبه بن عمرو بن خدیج خزرجی ذکر شده است[۶]. حبیبه از طایفه بنی حارث بن خزرج بود. چنانچه پدرش را خارجة بن زید بدانیم وی در جنگ احد به شهادت رسید[۷]؛ اما در صورتیکه پدرش زید بن خارجه باشد وی تا زمان عثمان زنده بود[۸].
حبیبه در مدینه اسلام آورد و با رسول خدا(ص) بیعت کرد[۹]. وی نخست به همسری سعد بن ربیع درآمد[۱۰]. طبق برخی از منابع سعد بن ربیع دایی حبیبه است[۱۱]؛ اما این قول با مقایسه سلسله نسب مادر حبیبه و سعد بن ربیع بن عمرو بن ابی زهیر صحیح به نظر نمیرسد.
با شهادت سعد در جنگ احد[۱۲]، حبیبه با ابوبکر ازدواج کرد و از او صاحب دختری به نام امکلثوم شد که بعد از مرگ ابوبکر به دنیا آمد[۱۳] حبیبه پس از آن با خبیب بن اساف ازدواج کرد[۱۴]. هر دو همسر حبیبه از مردان طایفه او یعنی بنیحارث بن خزرج بودند[۱۵]. بنابر گزارش برخی مفسران[۱۶] در اختلافی که میان حبیبه و همسرش سعد روی داد حبیبه کتک خورد و همراه پدر خود نزد پیامبر(ص) شکایت برد. حضرت(ص) به قصاص سعد حکم کرد که با نزول آیه ﴿الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا﴾[۱۷]، پیامبر آنان را از قصاص بازداشت و فرمود: ما امری را اراده کردیم و خدا امری دیگر را و آنچه خداوند اراده کرده بهتر است. در این آیه خداوند ضمن وصف کردن زنان شایسته، توصیههایی رفتاری در مواجهه با زنان ناشزه و سرکش ارائه میدهد و مردان را از ستم بر زنان خود باز میدارد[۱۸].
منابع
پانویس
- ↑ الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص۶۱۶؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.
- ↑ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۱.
- ↑ تاریخ المدینه، ج ۳، ص۱۱۰۵.
- ↑ المحبر، ص۲۶۹.
- ↑ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.
- ↑ الطبقات، ج ۳، ص۳۹۷؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.
- ↑ الطبقات، ج ۲، ص۳۳؛ ج ۳، ص۳۹۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸؛ الاصابه، ج ۲، ص۱۹۰.
- ↑ الاستیعاب، ج ۲، ص۱۱۸؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸.
- ↑ الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.
- ↑ التکمیل والاتمام، ص۹۵.
- ↑ المحبر، ص۲۶۹.
- ↑ الثقات، ج ۳، ص۱۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۶، ص۲۵؛ الاستیعاب، ج ۲، ص۱۶۵.
- ↑ الطبقات، ج ۳، ص۱۲۶؛ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.
- ↑ الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹.
- ↑ الاستیعاب، ج ۲، ص۴۴۳، ۵۸۹.
- ↑ اسباب النزول، ص۱۲۵؛ مجمع البیان، ج ۳، ص۶۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۵ ـ ۶، ص۱۱۰؛ التکمیل والاتمام، ص۹۵.
- ↑ «مردان سرپرست زنانند بدان روی که خداوند برخی از آنان را بر برخی دیگر برتری داده است و برای آنکه مردان از داراییهای خویش میبخشند؛ پس زنان نکوکردار، فرمانبردارند؛ در برابر آنچه خداوند (از حقوق آنان) پاس داشته است در نبود شوهر پاس (وی) میدارند و آن زنان را که از نافرمانیشان بیم دارید (نخست) پندشان دهید و (اگر تأثیر نکرد) در خوابگاهها از آنان دوری گزینید و (باز اگر تأثیر نکرد) بزنیدشان آنگاه اگر فرمانبردار شما شدند دیگر به زیان آنان راهی مجویید که خداوند فرازمندی بزرگ است» سوره نساء، آیه ۳۴.
- ↑ حاجیزاده، یدالله، مقاله «حبیبه بنت زید»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰.