بدون خلاصۀ ویرایش
(←مکه) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
== | == وجه تسمیه == | ||
درباره نامگذاری مکه اقوال مختلفی نقل شده است: از آن جمله گفتهاند: مکه در اصل ترکیبی از «مک» و «[[رب]]» بوده، مک به معنای «[[بیت]]» است و مکه یعنی بیت [[الرب]] یا [[بیت الله]]. در [[نقلی]] دگر آمده است: بک به عنوان یک پیوند، به معنای واحه و وادی آمده، مثل {{عربی|بعل بك}} که به معنای وادی بعل است بدین ترتیب، بر اساس نامی که بطلمیوس برای مکه گفته است (یعنی «ماکارابا» باید این [[شهر]] را به نام وادی رب بشناسیم. برخی هم «مکرابا» را از کلمه [[عربی]] [[مقرب]] گرفتهاند، اصطلاحی که به احتمال، مربوط به کسانی میباشد که مدعی [[نزدیکی به خدا]] یا [[خدایان]] بودهاند»<ref>ر.ک: آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۳۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۱۶۰.</ref> | |||
== [[بکه]] == | |||
{{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«بیگمان نخستین خانهای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>. | |||
=== واژهشناسی بکه === | |||
# روایتی از [[اعلام قرآن (کتاب)|اعلام قرآن]]: بکه همان [[مکه]] است. بعضی کلمات در [[عربی]] هم با «م» تلفظ میشود و هم با «ب» مثل لازب و لازم. بعضی نیز گفتهاند بکه موضع [[کعبه]] است و مکه بقیه [[شهر]] یا [[حرم]] است<ref>ر.ک: کیانی، اعلام قرآن، ص۳۱.</ref>. | |||
# روایتی از [[دانشنامه قرآن (کتاب)|دانشنامه قرآن]]: بکه لغتاً و مصداقاً همان مکه است. جمال الدین قاسمی در محاسن التأویل گفته است بعضی کلمات در عربی هست که هم با «میم» تلفظ میشود و هم با «ب» نظیر «لازب» و «لازم»، «النمیط» و «النبیط»، «راتب» و «راتم» و چند کلمه دیگر، بکه (مکه) هم از این گونه کلمات است<ref>دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ص۳۸۲.</ref>. | |||
# روایتی از [[مفردات الفاظ القرآن (کتاب)|مفردات الفاظ القرآن]]: بکه، مکه است و این معنی از [[مجاهد]] است که میگوید مانند جمله: {{عربی|سبد رأسه و سمده}} است یعنی سرش را از [[تکبر]] بالا گرفت (گردن فرازی) که حرف (ب) و (م) تبدیل شده است. | |||
با این اوصاف نیاز بیشتری به آوردن [[روایات]] دیگر در باب [[اثبات]] تبدیل «ب» و «م» وجود ندارد. اما اکنون میرسیم به این نکته که بکه کجاست؟<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۳۱۵.</ref> | |||
=== نظرات در خصوص مکان جغرافیایی بکه === | |||
برخی بزرگان مراد از «بکه» را [[زمین]] [[خانه]] دانسته و اضافه کردهاند: «اینکه آن را «بکه» نامیدهاند، به جهت ازدحامی است که [[مردم]] در آنجا میکنند». بعد از آن افزودهاند: «بعضی «بکه» را اسم حرم و بعضی دیگر اسم [[مسجد الحرام]] و سومی آن را اسم مطاف و جای گردش و دور زدن دانستهاند»<ref>علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. | |||
از [[مالک بن انس]] نقل شده است که بکه موضع [[بیت الله]] و مکه بقیه شهر یا حرم است. «گفته شده ـ بکه ـ بطن و داخل مکه است و نیز آن را نام [[مسجد الحرام]] دانستهاند و همینطور خود [[کعبه]] و [[خانه]] و آنجایی که [[طواف]] میکنند. نام [[بکه]]، از تباک ـ یعنی ازدحام مشتق شده است زیرا [[مردم]] در طواف ازدحام میکنند و متراکم میشوند، در نامیدن ـ [[مکه]] ـ به ـ بکه ـ گفتهاند از این جهت است که در آنجا {{عربی|تبک أعناق الجبابرة}} یعنی گردنهای [[جباران]] و [[ستمگران]] را که ملحدند میکوبد و خورد میکنند»<ref>حسین بن محمد راغب اصفهانی، مفردات، ج۱، ص۳۰۰.</ref>. | |||
در اینکه بکه یکی از اسامی «[[شهر]] [[مکه مکرمه]]» است شکی باقی نمیماند. اما اینکه بکه غیر مکه است و یا مکه نام شهر است ولی بکه، نام [[حرم]] است به نظر میرسد «مکه» و «بکه» در لغت به یک معناست<ref>ر.ک: ترجمه جوامع الجامع، ج۱، ص۴۵۸.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۳۱۶؛ [[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص۱۶۱ ـ ۱۶۲.</ref> | |||
== مکه محل تولد و [[بعثت]] [[پیامبر]] == | |||
منظور آن دسته از آیاتی است که محل نخست [[حیات]] و زادگاه [[پیامبر]] را معرفی میکند و از آن جهت که او در آن [[زندگی]] کرده و دورانی را به سر برده و با او موافقت و [[مخالفت]] کرده و در آیاتی بازتاب یافته، و از این جهت در [[شناخت]] فضاشناسی [[نزول آیات]] و شرایط [[تاریخی]] و جغرافیایی آن قابل توجه است. همچنین این [[شهر]] از سویی [[مقدس]] و کانون گردهمایی [[مسلمانان]] و [[قبله]] و محل نشو و نمای [[پیامبران]] بوده است، و از سویی دیگر کانون تهاجمات علیه او را تشکیل داده و در نتیجه مخالفتهای فراوانی را به وجود آورده است. به همین [[دلیل]] در [[آیات]] آخر نازل شده بر [[پیامبر]] برای [[حفظ]] [[قداست]] این [[شهر]] از ورود و [[خروج]] [[مشرکان]] منع میشوند. | منظور آن دسته از آیاتی است که محل نخست [[حیات]] و زادگاه [[پیامبر]] را معرفی میکند و از آن جهت که او در آن [[زندگی]] کرده و دورانی را به سر برده و با او موافقت و [[مخالفت]] کرده و در آیاتی بازتاب یافته، و از این جهت در [[شناخت]] فضاشناسی [[نزول آیات]] و شرایط [[تاریخی]] و جغرافیایی آن قابل توجه است. همچنین این [[شهر]] از سویی [[مقدس]] و کانون گردهمایی [[مسلمانان]] و [[قبله]] و محل نشو و نمای [[پیامبران]] بوده است، و از سویی دیگر کانون تهاجمات علیه او را تشکیل داده و در نتیجه مخالفتهای فراوانی را به وجود آورده است. به همین [[دلیل]] در [[آیات]] آخر نازل شده بر [[پیامبر]] برای [[حفظ]] [[قداست]] این [[شهر]] از ورود و [[خروج]] [[مشرکان]] منع میشوند. | ||
#{{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ * رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایههای خانه (کعبه) را فرا میبردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بیگمان تویی که شنوای دانایی * پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۷ و ۱۲۹.</ref>. | #{{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ * رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایههای خانه (کعبه) را فرا میبردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بیگمان تویی که شنوای دانایی * پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۷ و ۱۲۹.</ref>. | ||
| خط ۳۴: | خط ۵۴: | ||
#{{متن قرآن|إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا}}<ref>«بیگمان ما به تو پیروزی آشکاری دادیم» سوره فتح، آیه ۱.</ref>. | #{{متن قرآن|إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا}}<ref>«بیگمان ما به تو پیروزی آشکاری دادیم» سوره فتح، آیه ۱.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و چیز دیگری که آن را دوست میدارید یاری از سوی خداوند و پیروزی نزدیک است و به مؤمنان مژده بده» سوره صف، آیه ۱۳.</ref>. | #{{متن قرآن|وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و چیز دیگری که آن را دوست میدارید یاری از سوی خداوند و پیروزی نزدیک است و به مؤمنان مژده بده» سوره صف، آیه ۱۳.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ * وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا}}<ref>«چون یاری خداوند و پیروزی (بر مکّه) فرا رسد، * و مردم را ببینی که دسته دسته به دین خداوند درمیآیند» سوره نصر، آیه ۱-۲.</ref>. | #{{متن قرآن|إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ * وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا}}<ref>«چون یاری خداوند و پیروزی (بر مکّه) فرا رسد، * و مردم را ببینی که دسته دسته به دین خداوند درمیآیند» سوره نصر، آیه ۱-۲.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص۷۸۲-۷۸۷.</ref> | ||
=== نکات === | === نکات === | ||
در [[آیات]] فوق این موضوعات مطرح گردیده است: | در [[آیات]] فوق این موضوعات مطرح گردیده است: | ||
| خط ۵۱: | خط ۷۲: | ||
# وجود بازارهای متعدد [[مکّه]]، در عصر [[بعثت پیامبر]]: {{متن قرآن|وَقَالُوا مَالِ هَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ}}؛ | # وجود بازارهای متعدد [[مکّه]]، در عصر [[بعثت پیامبر]]: {{متن قرآن|وَقَالُوا مَالِ هَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ}}؛ | ||
# [[پیامبر]] از [[اهل مکه]] و بزرگ شده در میان [[مردم]]: {{متن قرآن|أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ... قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}؛ | # [[پیامبر]] از [[اهل مکه]] و بزرگ شده در میان [[مردم]]: {{متن قرآن|أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ... قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}؛ | ||
# [[فتح مکه]] و [[پیروزی]] نمایان [[پیامبر]] بر [[مشرکان]] از مصادیق [[فتح المبین]]: {{متن قرآن|إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا}}، {{متن قرآن|إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، | # [[فتح مکه]] و [[پیروزی]] نمایان [[پیامبر]] بر [[مشرکان]] از مصادیق [[فتح المبین]]: {{متن قرآن|إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا}}، {{متن قرآن|إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص۷۸۲-۷۸۷.</ref>. | ||
== منابع == | == منابع == | ||