←کتب پیامبران پیشین
| خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
== کتب پیامبران پیشین== | == کتب پیامبران پیشین== | ||
در شماری از [[آیات]]، «زُبُر» به معنای کلی «کُتُب» و برای اشاره به | در شماری از [[آیات]]، «زُبُر» به معنای کلی «کُتُب» و برای اشاره به کتب آسمانی پیشین به کار رفته است: | ||
#در پی [[تکذیب]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از سوی | #در پی [[تکذیب]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از سوی مشرکان قریش و [[یهودیان]]، خداوند برای [[دلداری]] آن حضرت،<ref>الکشاف، ج ۳، ص۳۰۹؛ التبیان، ج ۳، ص۶۹؛ مجمع البیان، ج ۲، ص۴۶۳.</ref> از [[پیامبران]] پیش از وی یاد میکند که به رغم آوردن [[معجزات]] و [[کتب آسمانی]]، از سوی [[اقوام]] خویش تکذیب شدند: {{متن قرآن|فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَالْكِتَابِ الْمُنِيرِ}}<ref>«پس اگر تو را دروغگو شمردهاند (بدان که) پیامبران پیش از تو (نیز) که برهانها و نوشتهها و کتاب روشنگر را آورده بودند، دروغگو شمرده شدهاند» سوره آل عمران، آیه ۱۸۴.</ref> کاربرد «زُبُر» در کنار «کتاب» به رغم معنای مشترک آن دو، سبب شده است تا مفسران، مصداق مورد اشاره هر یک را متفاوت از دیگری دانسته و در این باره به [[اختلاف]] گرایند: مفسرانی مانند [[طبری]] و [[فخر رازی]]، «زُبُر» را به معنایِ عموم [[کتابهای آسمانی]] و «کتاب منیر» را اشاره به [[تورات]] و [[انجیل]] دانستهاند. [[فخر رازی]] ارتباط آن دو را از باب عطف خاص بر عام دانسته و افزوده است که چون تورات و انجیل، صورت کاملی از [[شریعت]] و [[آموزههای وحیانی]] را ارائه کردهاند، نسبت به کتابهای دیگر [[برتری]] دارند و از این رو به رغم اینکه «زُبُر» [[تورات]] و انجیل را نیز شامل میشود، آن دو به صورت جداگانه و با لفظ «کتاب منیر» مورد اشاره قرار گرفتهاند. وی در ادامه، نمونههایی از این گونه عطف خاص بر عام در [[قرآن]] را در [[تأیید]] دیدگاه خود میآورد.<ref>جامع البیان، ج ۳، ص۱۸۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۹، ص۱۲ ـ ۱۲۴.</ref> برخی دیگر از [[مفسران]] «زُبُر» را اشاره به آن دسته از [[کتابهای آسمانی]] دانستهاند که آموزههای آنها فقط [[حکمت]] و [[موعظه]] است؛ ولی «کتاب منیر» به معنای کتبی است که افزون بر موعظه و حکمت، دارای [[مقام]] و شریعت نیز هستند.<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۱ ـ ۲؛ المیزان، ج ۴، ص۸۳.</ref> برخی دیگر «زُبُر» را اشاره به کتبی مانند کتاب نوح{{ع}} و [[صحف ابراهیم]] و «کتاب منیر» را اشاره به تورات و انجیل دانستهاند.<ref>تفسیر جلالین، ص۹۳۰؛ المیزان، ج ۴، ص۸۳.</ref> | ||
#در [[آیات]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی میکردیم نفرستادیم؛ اگر نمیدانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref>، {{متن قرآن|بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«(آنان را) با برهانها (ی روشن) و نوشتهها (فرستادیم) و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستادهاند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۴.</ref> نیز کتب داده شده به [[انبیا]] با عنوان «زُبُر» یاد شدهاند. برخی مفسران، این [[آیه]] را در رد [[عقیده]] [[مشرکان قریش]] نازل دانستهاند. آنان با این تصور که [[پیامبر]] باید از میان [[فرشتگان]] باشد، [[خداوند]] را بسیار فراتر از آن میپنداشتند که بشری همانند آنان را برای [[رسالت]] خویش برگزیند؛ ولی این آیه با اشاره به [[بشر]] بودن ([[رجال]]) همه [[انبیای گذشته]] و برخورداری آنان از [[وحی]]، [[معجزات]] و [[کتب آسمانی]]، [[پندار]] [[مشرکان]] را رد کرده و از آنان میخواهد که در این باره از افراد [[آگاه]] بپرسند.<ref>الکشاف، ج ۲، ص۴۱۱؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۱۵۸ـ ۱۵۹؛ جوامع الجامع، ج ۲، ص۳۲۷.</ref> [[علامه طباطبایی]] این [[تفسیر]] را با [[سیاق آیات]] ناسازگار خوانده و [[معتقد]] است که بر اساس برخی از آیات پیشین، مشرکان بر پایه گرایشی جبرگرایانه، [[شرک]] و [[بتپرستی]] خود و پدرانشان را به اقتضای [[اراده خداوند]] دانسته و در توجیه انجام [[محرمات]] نیز میگفتند: اگر [[خدا]] میخواست، ما نمیتوانستیم چیزی جز آنچه را که او [[حرام]] کرده است حرام بشماریم {{متن قرآن|وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ}}<ref>«و مشرکان گفتند: اگر خداوند میخواست نه ما و نه پدرانمان به جای او چیزی را نمیپرستیدیم و چیزی را بی (فرمان) وی حرام نمیشمردیم؛ پیشینیان ایشان نیز بدینگونه رفتار میکردند و آیا جز پیامرسانی آشکار بر عهده پیامبران است؟» سوره نحل، آیه ۳۵.</ref>؛ اما [[خداوند]] در رد [[پندار]] مزبور، دعوتهای [[دینی]] پیش از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را به وسیله انبیای برخوردار از [[معجزه]] و [[کتب آسمانی]] میخواند. بر این اساس، هیچ [[قدرت]] [[غیبی]] غالب و [[اراده تکوینی]]، [[اختیار]] و [[اراده آزاد]] [[آدمیان]] را از بین نمیبرد.<ref>المیزان، ج۱۲، ص۲۵۶.</ref> | #در [[آیات]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی میکردیم نفرستادیم؛ اگر نمیدانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref>، {{متن قرآن|بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«(آنان را) با برهانها (ی روشن) و نوشتهها (فرستادیم) و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستادهاند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۴.</ref> نیز کتب داده شده به [[انبیا]] با عنوان «زُبُر» یاد شدهاند. برخی مفسران، این [[آیه]] را در رد [[عقیده]] [[مشرکان قریش]] نازل دانستهاند. آنان با این تصور که [[پیامبر]] باید از میان [[فرشتگان]] باشد، [[خداوند]] را بسیار فراتر از آن میپنداشتند که بشری همانند آنان را برای [[رسالت]] خویش برگزیند؛ ولی این آیه با اشاره به [[بشر]] بودن ([[رجال]]) همه [[انبیای گذشته]] و برخورداری آنان از [[وحی]]، [[معجزات]] و [[کتب آسمانی]]، [[پندار]] [[مشرکان]] را رد کرده و از آنان میخواهد که در این باره از افراد [[آگاه]] بپرسند.<ref>الکشاف، ج ۲، ص۴۱۱؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۱۵۸ـ ۱۵۹؛ جوامع الجامع، ج ۲، ص۳۲۷.</ref> [[علامه طباطبایی]] این [[تفسیر]] را با [[سیاق آیات]] ناسازگار خوانده و [[معتقد]] است که بر اساس برخی از آیات پیشین، مشرکان بر پایه گرایشی جبرگرایانه، [[شرک]] و [[بتپرستی]] خود و پدرانشان را به اقتضای [[اراده خداوند]] دانسته و در توجیه انجام [[محرمات]] نیز میگفتند: اگر [[خدا]] میخواست، ما نمیتوانستیم چیزی جز آنچه را که او [[حرام]] کرده است حرام بشماریم {{متن قرآن|وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ}}<ref>«و مشرکان گفتند: اگر خداوند میخواست نه ما و نه پدرانمان به جای او چیزی را نمیپرستیدیم و چیزی را بی (فرمان) وی حرام نمیشمردیم؛ پیشینیان ایشان نیز بدینگونه رفتار میکردند و آیا جز پیامرسانی آشکار بر عهده پیامبران است؟» سوره نحل، آیه ۳۵.</ref>؛ اما [[خداوند]] در رد [[پندار]] مزبور، دعوتهای [[دینی]] پیش از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را به وسیله انبیای برخوردار از [[معجزه]] و [[کتب آسمانی]] میخواند. بر این اساس، هیچ [[قدرت]] [[غیبی]] غالب و [[اراده تکوینی]]، [[اختیار]] و [[اراده آزاد]] [[آدمیان]] را از بین نمیبرد.<ref>المیزان، ج۱۲، ص۲۵۶.</ref> | ||
#در [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«و بیگمان (خبر) آن در کتابهای (آسمانی) پیشینیان (آمده) است» سوره شعراء، آیه 196.</ref> نیز از کتب آسمانی پیشینیان با عنوان «زُبُر» یاد شده است. این آیه و [[آیات]] پیش از آن، در پاسخ [[مشرکان]] که [[قرآن]] را از سنخ القائات [[شیاطین]] و سرودههای [[شاعران]] میخواندند نازل شده<ref>المیزان، ج ۱۵، ص۳۱۵.</ref> و وجود [[بشارت]] درباره آمدن قرآن و بیان ویژگیهای آن در [[کتب آسمانی پیشین]] و [[آگاهی]] علمای [[بنیاسرائیل]] از این مسئله را از جمله [[ادله]] [[حقانیت]] آن معرفی میکنند.<ref>التبیان، ج ۸، ص۶۲ـ ۶۳؛ مجمع البیان، ج ۷، ص۳۵۳ ـ ۳۵۴؛ روح المعانی، ج ۱۹، ص۱۲۵.</ref>. | #در [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«و بیگمان (خبر) آن در کتابهای (آسمانی) پیشینیان (آمده) است» سوره شعراء، آیه 196.</ref> نیز از کتب آسمانی پیشینیان با عنوان «زُبُر» یاد شده است. این آیه و [[آیات]] پیش از آن، در پاسخ [[مشرکان]] که [[قرآن]] را از سنخ القائات [[شیاطین]] و سرودههای [[شاعران]] میخواندند نازل شده<ref>المیزان، ج ۱۵، ص۳۱۵.</ref> و وجود [[بشارت]] درباره آمدن قرآن و بیان ویژگیهای آن در [[کتب آسمانی پیشین]] و [[آگاهی]] علمای [[بنیاسرائیل]] از این مسئله را از جمله [[ادله]] [[حقانیت]] آن معرفی میکنند.<ref>التبیان، ج ۸، ص۶۲ـ ۶۳؛ مجمع البیان، ج ۷، ص۳۵۳ ـ ۳۵۴؛ روح المعانی، ج ۱۹، ص۱۲۵.</ref>. | ||