فلسفه بعثت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[بعثت]] نقطه آغاز و کانونی [[دین]] و نشر [[معارف الهی]] به شمار می‌رود. [[قرآن کریم]] در آیاتی به بیان [[اهداف بعثت]] به صورت صریح یا ضمنی پرداخته است. همچنین خود [[پیامبر]] بارها از [[اهداف بعثت]] [[سخن]] گفته است<ref>در رابطه با بعثت پیامبر روایات زیادی در منابع شیعه و اهل تسنن وجود دارد که رقمی بالغ بر دویست و هشتاد را شامل می‌شود</ref>. بر اساس [[آیات قرآن]]، [[هدف]] اصلی از [[مبعوث]] شدن [[انبیا]] و به طور خاص [[پیامبر اسلام]] و به اصطلاح منظور نهایی از [[ارسال رسل]] و انزال کتب و آیاتی که به این موضوع اشاره دارد، [[هدایت مردم]]، [[سعادت]]، [[نجات]]، [[خیر]] و [[صلاح]] و [[فلاح]] [[دنیا]] و [[آخرت]] [[مردم]] است.

شکی نیست [[انبیا]] برای [[هدایت مردم]] به راه راست و برای [[سعادت]] و [[نجات]] و خیر و [[صلاح]] و [[فلاح]] [[دنیا]] و [[آخرت]] [[مردم]] [[مبعوث]] شده‌اند، اما در ساختار کلی [[بعثت انبیا]] تفاوت نیست و همه از اصول واحدی [[تبعیت]] می‌کنند، [[اختلاف]] در برنامه و شیوه رسیدن به مقصود متناسب با مخاطبان و عصر رسالت است؛ تفاوت در منسک و روش از این [[آیه]] استفاده می‌شود: {{متن قرآن|لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا}}<ref>«ما به هر يك از شما شريعت و راهى داده‏ايم» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>.  

# [[انبیاء الهی]] برای کاهش [[اختلافات]] و توسعه [[تمدن]] و [[انسان‌ها]] آمدند. آرمان‌ها و نیازهای انسان‌ها که با [[عقل]] تنها تأمین نمی‌شود و [[جامعه]] [[آرامش]] لازم را بر نمی‌گیرد؛ زیرا لازمه ارتفاع حاجات و نیل به آرمان‌ها، مدنیت [[جامعه بشری]] است. لذا می‌فرماید [[مردم]] امتی یگانه بودند پس [[خداوند]] [[پیامبران]] را نویدآور و بیم‌دهنده برانگیخت و با آنان، [[کتاب]][خود] را به‌حق فرو فرستاد، تا میان [[مردم]] در آنچه با هم [[اختلاف]] داشتند [[داوری]] کند: {{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژده‌آور و بیم‌دهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref>

== [[فلسفه نبوت]] و [[بعثت]] ==

 

 

=== [[اتمام حجّت]] ===

خداوند برای [[اتمام حجت]] خویش و سلب بهانه‌های گوناگون منکران به [[ارسال پیامبران]] پرداخت:

# {{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>. آیه پیامبران را به [[بشارت]] و بیم‌دهندگان وصف، و دلیل بعثت را سلب [[حجت]] و بهانه مردم برای خداوند تبیین می‌کند که این حجت و بهانه پس از ارسال پیامبران، دیگر معنا و مفهومی نخواهد داشت.

 

معنا و مفهوم آیه این است که معیار عذاب و ورود به جهنم، آمدن «نذیر» است و در صورت عدم آن، این بهانه برای اهل جهنم باقی بود که آنان در پاسخ سؤال مأموران [[آتش]]، به عدم [[بعثت]] «نذیر» تمسک می‌کردند.

افزون بر اینکه عذاب [[آخرتی]] به [[بعثت انبیا]] منوط شده، [[کیفر]] و هلاک [[دنیایی]] [[کافران]] نیز بدان متوقف شده است؛ چنان که [[آیات]] متعدد، وجود هرگونه نابودی را به بیان و [[رسول]] آسمانی گره زده‌اند؛ مانند آیه: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى}}<ref>«و اگر ما پیش از آن با عذابی آنان را نابود می‌کردیم می‌گفتند: پروردگارا! چرا فرستاده‌ای برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیش از آنکه زبون و خوار گردیم پیروی کنیم» سوره طه، آیه ۱۳۴.</ref>.

این آیه تصریح می‌کند در صورت نابودی [[قوم]] منکر [[نبوت]]، آنان در [[مقام]] [[اعتراض]] به بهانه عدم ارسال [[پیغمبری]] از سوی [[خداوند]]، تمسّک می‌‌کردند و مدعی می‌شدند که در صورت ارسال پیامبر ما تابع وی می‌‌شدیم و از عذاب [[نجات]] می‌‌یافتیم<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۲۹.</ref>.

=== کرانمندی [[عقل]] [[انسانی]] از [[شناخت]] [[مصالح]] و [[مفاسد]] خود ===

عقل انسانی از نگاه [[دین]]، دارای [[منزلت]] و درخور [[احترام]] است؛ اما به تنهایی و بدون [[یاری]] حجت بیرونی، به تشخیص مصالح و مفاسد واقعی خود قادر نیست: {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و آنچه را نمی‌دانستید به شما یاد می‌دهد» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۵۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده [[پیروی]] می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در [[تورات]] و [[انجیل]] نوشته می‌یابند؛ آنان را به [[نیکی]] [[فرمان]] می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای [[پاکیزه]] را بر آنان [[حلال]] و چیزهای [[ناپاک]] را بر آنان [[حرام]] می‌گرداند و بار ([[تکلیف]])‌های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمی‌دارد، پس کسانی که به او [[ایمان]] آورده و او را بزرگ داشته و بدو [[یاری]] رسانده‌اند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کرده‌اند رستگارند» [[سوره اعراف]]، آیه ۱۵۷.</ref>.

 

=== ابلاغ شریعت ===

دلیل پیشین، [[نیازمندی]] [[انسان]] به منبع فراتر از عقل را [[اثبات]] می‌کرد تا با عمل به آنها، [[سعادت]] [[دنیایی]] و [[آخرتی]] خود را تأمین کند. از آنجا که [[خداوند]]، به دلیل تجرّد محض نمیتواند خودش برنامه و [[آیین]] [[انسان‌ها]] را نازل و [[تبلیغ]] کند؛ لذا وجود [[انسان‌های کامل]] و نمونه که همان پیامبرانند در جایگاه واسطه و [[مأمور]] تبلیغ شریعت الهی، [[ضرورت]] دارند: {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیه‌های ما را بر شما می‌خواند و (جان) شما را پاکیزه می‌گرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی می‌آموزد» سوره بقره، آیه ۱۵۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده پیروی می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام می‌گرداند و بار (تکلیف)‌های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمی‌دارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رسانده‌اند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کرده‌اند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>.

 

[[آیه]] پیشین [[ابلاغ]] [[آیات الهی]] بر [[مردم]] توأم با [[تعلیم و تزکیه]] را از [[اهداف بعثت]] برمی‌‌شمارد<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۳۱.</ref>.