جز
جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'
جز (جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن') |
|||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = مسجد| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[مسجد الحرام در قرآن]] - [[مسجد الحرام در معارف مهدویت]] - [[مسجد الحرام در فقه اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | {{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = مسجد| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[مسجد الحرام در قرآن]] - [[مسجد الحرام در معارف مهدویت]] - [[مسجد الحرام در فقه اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
'''مسجدالحرام'''، مسجدی است بر گِرد [[کعبه مقدس]] در [[مکه]]. در آیات و روایات بسیاری به آن پرداخته شده است. [[اعمال]] [[حج]] مانند [[طواف]] و [[سعی]] بین [[صفا و مروه]] در آنجا انجام میگیرد و [[قبله مسلمانان]] است. این بنا در زمان حضرت آدم{{ع}} ساخته و حضرت ابراهیم{{ع}} آنرا بازسازی شد. در برخی [[روایات]]، محل آغاز [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} مسجدالحرام دانسته شده است. | |||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
مسجدالحرام، مسجدی که بر گِرد [[کعبه مقدس]] در [[مکه]] قرار دارد و چون [[احترام]] و [[قداست]] خاصی دارد به مسجد الحرام معروف است و در [[قرآن]] هم از آن بارها یاد شده است<ref>سوره بقره، آیات ۱۴۴، ۱۴۹، ۱۵۰، ۲۱۷؛ سوره مائده، آیه ۲؛ سوره انفال، آیه ۳۴؛ سوره توبه، آیات ۲۸، ۱۹، ۷؛ سوره اسراء، آیه ۱؛ سوره حج، آیه ۲۵ و ۲۷؛ سوره فتح، آیه ۲۵ و ۲۷.</ref>. [[حاجیان]] [[اعمال]] [[حج]] را به صورت [[طواف]] و [[سعی]] بین [[صفا و مروه]] در آنجا انجام میدهند و [[قبله مسلمانان]] است. بنای اصلی آن به زمان [[حضرت آدم]]{{ع}} برمیگردد، اما چون آثار آن از بین رفته بود، [[خداوند]] به [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} [[فرمان]] داد تا آن را بازسازی کند. در بنای کعبه، [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و فرزندش [[حضرت اسماعیل]]{{ع}} همکاری داشتند و پایههای [[مسجد]] را بالا بردند: {{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ...}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایههای خانه (کعبه) را فرا میبردند» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. | |||
مسجد الحرام که به آن "[[بیت الله الحرام]]" هم گفته میشود، مقدسترین [[معبد]] [[مسلمانان]] و پایگاه [[توحید]] و خاستگاه [[اسلام]] است و بسیار با [[فضیلت]] و [[نماز]] در آن برابر با هزار نماز در جای دیگر است و مسافر در آنجا میتواند نمازش را تمام بخواند و حرم امن الهی به شمار میرود و هر که به آن پناهنده شود [[مصونیت]] دارد. از نامهای آن "[[بیت الله]]"، "[[البیت الحرام]]" و "[[بیت العتیق]]" است. مدفن تعدادی از [[پیامبران]] در آن است. در طول زمان، هم بارها توسعه یافته و هم بارها در پی ویرانی، بازسازی و تعمیر گشته است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۱۲.</ref>. | مسجد الحرام که به آن "[[بیت الله الحرام]]" هم گفته میشود، مقدسترین [[معبد]] [[مسلمانان]] و پایگاه [[توحید]] و خاستگاه [[اسلام]] است و بسیار با [[فضیلت]] و [[نماز]] در آن برابر با هزار نماز در جای دیگر است و مسافر در آنجا میتواند نمازش را تمام بخواند و حرم امن الهی به شمار میرود و هر که به آن پناهنده شود [[مصونیت]] دارد. از نامهای آن "[[بیت الله]]"، "[[البیت الحرام]]" و "[[بیت العتیق]]" است. مدفن تعدادی از [[پیامبران]] در آن است. در طول زمان، هم بارها توسعه یافته و هم بارها در پی ویرانی، بازسازی و تعمیر گشته است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۱۲.</ref>. | ||
== [[فضایل]] مسجدالحرام == | |||
[[افضل]] [[مساجد]] [[جهان]] است. از قصرهای [[بهشت]] در [[دنیا]] شمرده شده است. در [[دل]] آن [[خانه خدا]]، ([[کعبه]]) جلوهگری میکند. بر سایر اماکن دنیا (جز مکان [[دفن]] [[رسول الله]]{{صل}}) [[افضلیت]] دارد. قسمتی از [[مناسک حج]] و [[عمره]] در فضای این مکان [[مقدس]] صورت میپذیرد. [[نماز خواندن]] در آن معادل با صد هزار [[نماز]] و یا هر رکعت نماز در آن برابر با هزار رکعت نماز معرفی شده است<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۸۵۵.</ref>. | |||
==[[حجر اسماعیل]]== | |||
== درهای مسجد الحرام == | == درهای مسجد الحرام == | ||
=== باب [[آل محمد]] === | === باب [[آل محمد]] === | ||
| خط ۵۸: | خط ۶۳: | ||
=== باب [[توبه]] === | === باب [[توبه]] === | ||
باب توبه یا باب علی، [[شهرت]] دری است در زاویه شمال شرقی داخل [[کعبه]] در برابر پلکانی که به بام کعبه ختم میشود. همچنین باب التوبه از درهای [[ضریح]] [[مقدس]] [[رسول خدا]]{{صل}} است. در جهت [[قبله]] (جهت جنوبی) [[حجره]]، ضریحی از مس است که به صورت مشبک در حد میان دو ستون به دو قسمت مساوی و [[متحد]] الشکل تقسیم شده است و میان آنها در کوچکی است که باب التوبه است. این باب به باب الرسول نیز معروف است<ref>مدینهشناسی، ج۱، ص۸۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۶۸.</ref> | باب توبه یا باب علی، [[شهرت]] دری است در زاویه شمال شرقی داخل [[کعبه]] در برابر پلکانی که به بام کعبه ختم میشود. همچنین باب التوبه از درهای [[ضریح]] [[مقدس]] [[رسول خدا]]{{صل}} است. در جهت [[قبله]] (جهت جنوبی) [[حجره]]، ضریحی از مس است که به صورت مشبک در حد میان دو ستون به دو قسمت مساوی و [[متحد]] الشکل تقسیم شده است و میان آنها در کوچکی است که باب التوبه است. این باب به باب الرسول نیز معروف است<ref>مدینهشناسی، ج۱، ص۸۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۶۸.</ref> | ||
== تعداد درهای مسجدالحرام و جهت آنها == | |||
[[مسجدالحرام]] در عصر [[خلیفه]] ([[مهدی عباسی]] (۱۶۰هجری) دارای ۱۹ باب بود که از معروفترین آنها میتوان به «باب الزیاده» و «باب القطبی» اشاره داشت. در دوران [[ملک]] عبدالعزیز (۱۳۴۴ق) این تعداد به ۲۶ باب افزایش یافت. ابواب مسجدالحرام در آن دوران به این گونه بود. | |||
=== درهای شرقی === | |||
# باب السلام: در گذشته به باب «[[بنی شیبه]]» معروف و به آن «[[بنی عبد شمس]]» نیز گفته میشد. در دوران مختلف بازسازی و کتیبههایی بر آن ثبت شد. | |||
# باب مدرسه سلطان قایتبای: در کنار مدرسه قرار داشته و توسط سلطان قایتبای ساخته شده بود. این در، راه مسجدالحرام به [[مسعی]] بوده و بر آن کتیبههایی در مورد چگونگی ساخت و بنای آن ثبت شده است. | |||
# باب النبی{{صل}}: این در، مکانی بوده که [[رسول خدا]]{{صل}} از [[مسجد]] به سوی [[خانه]] [[خدیجه]] خارج میشدند. اسامی دیگر آن «باب الجنائز»، «باب الحریریین» بوده است. | |||
# باب العباس بن عبدالمطلب: این در، مقابل خانه عباس در سمت مَسعی قرار داشته و به «باب الجنائز» نیز معروف بوده است. | |||
# باب علی{{ع}}: که از آن به «باب [[بنیهاشم]]» یا «باب البطحاء» یاد شده است<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص۴۸۵.</ref>. | |||
=== درهای جنوبی === | |||
# باب بازان: ازرقی آن را باب «بنی عائذ» یاد کرده و به «باب النعوش» نیز معروف بوده است. | |||
# باب نعله: باب بنیسفیان. | |||
# باب الصفا: این باب مقابل صفا قرار داشته و به باب [[بنی مخزوم]] نیز معروف بوده است. | |||
# باب اجیاد صغیر: به باب الخلفیین نیز معروف بوده است. | |||
# باب المجاهدیه: باب الرحمه. | |||
# باب مدرسه شریف عجلان. | |||
# باب [[ام هانی]]: دختر [[ابیطالب]]، که به «باب الفرج» نیز معروف بوده است<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص۴۸۶.</ref>. | |||
=== درهای غربی === | |||
# باب الحزوره: به نامهای «باب البقالیه، [[حکیم بن حزام]]، بنی الزبیر، الخرامیه» نیز معروف بوده است. | |||
# باب ابراهیم. | |||
# دری در کنار رباط الخوزی. | |||
# باب مدرسه شریف غالب. | |||
# باب مدرسه داودیه. | |||
# باب العمره<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۸۶.</ref>. | |||
=== درهای شمالی === | |||
# باب السده (باب العتیق). | |||
# باب مدرسه الزمامیه | |||
# باب الباسطیه (باب العجله). | |||
# باب القطبی. | |||
# باب الزیاده (باب سویقه). | |||
# باب المحکمه | |||
# باب السلیمانیه. | |||
# باب الدربیه. | |||
شایان گفتن است در [[توسعه]] اولیه سعودی، ۵۱ باب اصلی و فرعی باز شد که اکنون تعداد آن به ۶۲ درِ کوچک و بزرگ میرسد، ولی در میان آنها سه باب اصلی و معروف وجود دارد که بر هر یک دو مناره یا مأذنه به ارتفاع ۹۲ متر و عرض ۷۷۷ متر ساخته شده است. این سه در عبارتند از: | |||
# باب ملک عبدالعزیز. | |||
# باب العُمره. | |||
# باب السلام. | |||
امروزه ۹ منازه بر فراز پنج در اصلی به چشم میخورد<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، مشعر، ص۱۰۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۸۷.</ref> | |||
== [[توسعه]] [[مسجدالحرام]] == | == [[توسعه]] [[مسجدالحرام]] == | ||
| خط ۸۵: | خط ۱۳۲: | ||
[[معتضد]] به سال ۲۸۱ ق. مقتدر در سال ۳۰۶ ق. [[موسی]]، [[هادی]] و الموفق بالله عباسی پس از [[مهدی]] نیز، مقداری بر مساحت مسجد افزودند. همچنین [[وزیر]] [[موصل]] و المستنصر بالله به سال ۶۲۹ ق و نیز [[سلاطین]] عثمانی به توسعه و ترمیم مسجدالحرام [[همت]] گماشتند، به طوری که مساحت مسجد به ۲۹۱۲۷ متر مربع رسید<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۷۲.</ref>. | [[معتضد]] به سال ۲۸۱ ق. مقتدر در سال ۳۰۶ ق. [[موسی]]، [[هادی]] و الموفق بالله عباسی پس از [[مهدی]] نیز، مقداری بر مساحت مسجد افزودند. همچنین [[وزیر]] [[موصل]] و المستنصر بالله به سال ۶۲۹ ق و نیز [[سلاطین]] عثمانی به توسعه و ترمیم مسجدالحرام [[همت]] گماشتند، به طوری که مساحت مسجد به ۲۹۱۲۷ متر مربع رسید<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۷۲.</ref>. | ||
در سال ۸۰۳ هجری، ناصر بن بَرقوق پادشاه مصر [[فرمان]] به تجدید بنای قسمتی از مسجد داد (چرا که آتشسوزی سال ۸۰۲ قریب یک سوم مسجد را از جانب رکن شامی فراگرفت) این تجدید بنا در سال ۸۰۴ به اتمام رسید، ولی چوب پوش سقف و رواقها تا سال ۸۰۷ هجری به طول انجامید. در سال ۸۷۳ هجری، قایتبای از ممالیک برجی [[مصر]] بر تزیینات مسجد افزود. سال ۹۷۹ هجری، سلطان سلیم دوم عثمانی فرمان به تخریب [[رواق]] شرقی مسجد که رو به انهدام بود داد و سقف چوبی این جانب و جوانب دیگر مسجد را بدل به قبههای خشتی نمودند. در سال ۹۸۴ هجری، سلطان مراد (سوم) عثمانی دنباله کار سلطان سلیم را به پایان رسانید. در سال ۹۹۰ هجری، ستونهای موجود در رواقها را با ستونهای مرمرین عوض کردند و بدین نحو به جای یک سقف هموار بر روی رواقها، پانصد گنبد کوچک پیازی شکل به سبک عثمانی دیده میشود و در سال ۴۹۹ نیز تعمیرات و تزییناتی صورت گرفت (و در پایان دوره عثمانی وسعت [[مسجد]] را به [[اختلاف]] نقل حدود ۲۵۰۰۰ یا ۲۷۰۰۰ یا ۲۹۰۰۰ یا ۳۰۰۰۰ یا ۳۵۰۰۰ متر مربع ذکر کردهاند. | |||
سال ۱۳۷۵ هجری، در [[زمان]] ملک سعود با خرید خانهها و اماکن اطراف، نوسازی مسجدالحرام از چهار سمت آغاز گردید و با توسعهای که طی مدت ۲۰ سال به طول انجامید (معروف به [[توسعه]] اول) دور تا دور مسجدالحرام با شبستانهای عظیم به صورت دو طبقه به ارتفاع ۲۲ متر درآمد (۱۳متر طبقه اول و ۹ متر طبقه دوم) و سطح مسجد با ۱۳۰ پله به بام شبستانهای مسجد مربوط گردید و مسجد با اسلوبی جدید و با توجه به معماری سنتی اسلامی وسعتی حدود ۱۶۰۰۰۰ متر مربع یافت و در سال ۱۴۰۹ هجری، در دوران ملک فهد توسعه دیگری (معروف به توسعه دوم) در مسجد صورت گرفت که سبب شد مساحت مسجد بیش از ۲۳۰۰۰۰ متر مربع گردد. در این توسعه علاوه بر احداث ساختمانهای جدید از نظر تزیینات و وسایل رفاهی اقدامات متعددی صورت یافت (اما متأسفانه برخی از اماکن واجد [[ارزش]] [[تاریخی]] [[اسلام]] نیز محو گردید)<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۸۵۵.</ref>. | |||
== سقایةُ العَبّاس == | == سقایةُ العَبّاس == | ||
| خط ۱۱۸: | خط ۱۶۹: | ||
== احکام مسجد الحرام == | == احکام مسجد الحرام == | ||
{{اصلی|مسجد الحرام در فقه اسلامی}} | {{اصلی|مسجد الحرام در فقه اسلامی}} | ||
تحیّت و [[احترام]] مساجد به [[خواندن نماز]] در آنهاست؛ | تحیّت و [[احترام]] مساجد به [[خواندن نماز]] در آنهاست؛ لکن تحیّت مسجد الحرام، به طواف کردن گرد کعبه میباشد<ref>الروضة البهیة، ج۱، ص۵۴۲ ـ ۵۴۳.</ref>. برخی تحیّت مسجد الحرام را نیز همچون سایر مساجد نماز دانستهاند<ref>مناسک حج (مراجع)، ص۳۵۳.</ref>. | ||
از [[آداب]] و [[مستحبات]] دخول در مسجد الحرام، [[غسل]]، داخل شدن با پای برهنه و [[خشوع]] و [[وقار]]، ورود از باب [[بنی شیبه]] و خواندن دعاهای وارد شده میباشد<ref>جواهر الکلام، ج۵، ص۶۰ و ج۱۹، ص۲۸۲ ـ ۲۸۴.</ref>. بنابر مشهور خوابیدن در [[مساجد]] [[مکروه]] است. این [[کراهت]] در مسجد الحرام و [[مسجد النبی]] شدیدتر است<ref>جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۲۲ ـ ۱۲۳ و ج۲۰، ص۱۱۰ .</ref>. | از [[آداب]] و [[مستحبات]] دخول در مسجد الحرام، [[غسل]]، داخل شدن با پای برهنه و [[خشوع]] و [[وقار]]، ورود از باب [[بنی شیبه]] و خواندن دعاهای وارد شده میباشد<ref>جواهر الکلام، ج۵، ص۶۰ و ج۱۹، ص۲۸۲ ـ ۲۸۴.</ref>. بنابر مشهور خوابیدن در [[مساجد]] [[مکروه]] است. این [[کراهت]] در مسجد الحرام و [[مسجد النبی]] شدیدتر است<ref>جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۲۲ ـ ۱۲۳ و ج۲۰، ص۱۱۰ .</ref>. | ||