ام القری در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== جغرافیای ام القری، در سوره‌های مبارکه انعام و شوری ==

# {{متن قرآن|وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ}}<ref>«و این کتاب خجسته‌ای است که آن را فرو فرستاده‌ایم، آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد و تا (مردم) «مادر شهر» (مکّه) و مردم پیرامون آن را بیم‌دهی و مؤمنان به جهان واپسین، بدان ایمان می‌آورند و بر نماز خویش، نگهداشت دارند» سوره انعام، آیه ۹۲.</ref>.

# {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ}}<ref>«و بدین‌گونه ما به تو قرآنی عربی وحی کردیم تا (مردم) امّ القری و پیرامون آن را بیم دهی و (نیز) از روز گرد آمدن (همگان در رستخیز) که تردیدی در آن نیست بیم دهی» سوره شوری، آیه ۷.</ref>.

 

واژه {{متن قرآن|أُمَّ الْقُرَى}}، دو بار در [[قرآن]]، در [[آیه]] ۹۲ [[سوره مبارکه انعام]] و آیه ۷ [[سوره شوری]] بیان شده است.

# اُم، به معنی مادر و پایه هر چیز، که چیزهای دیگر، به آن منضم شود. معظم چیزها مانند {{عربی|اُم النجوم}}، یعنی کهکشان - قاموس، مفردات - در [[حدیث]] آمده، از خمر بپرهیزید که، {{عربی|اُم الخبائث}} است. نهایه. به جرئت می‌توان گفت، که {{عربی|اُم}} مشترک [[معنوی]] است و معنی جامع آن، همان اصل و پایه است، النهایه استعمال آن، در مادر [[حقیقی]] به قدری [[شهرت]] دارد، که احتمال داده می‌شود، در واژه مادر، [[حقیقت]] و در معانی دیگر مجاز است.

# در ترجمه مفردات راغب اصفهانی، نیز در معنی ام<ref>ترجمه مفردات راغب اصفهانی، ج۱، ص۸۰.</ref> می‌نویسد:

«الاُم، مادر، برابر آب یعنی پدر. اُم، به مادر واقعی و نسبی و همین طور، به مادر بزرگ، در گذشته دُور، هم اطلاق می‌شده، از این رو /[[حوا]] گر چه بین ما و او قرن‌های دور فاصله است، او را مادر خطاب می‌کنند و همچنین، به هر چه که اصل و ریشه چیزی باشد، یا او را [[تربیت]] و [[اصلاح]] کرده باشد، یا مبدأ و سرآغاز چیزی باشد: ام گویند.

[[خلیل بن احمد]] گوید: به هر چیزی که ضمائم و پیوسته‌های بعدی و آینده‌اش، به او مربوط باشد و به آن منضم شود؛ ام گویند»<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۷.</ref>.

== موارد کاربرد ام، در [[کلام خداوند]] ==

# ام به معنی اصل و پایه هر چیز {{متن قرآن|أُمُّ الْكِتَابِ}} در آیه ۷ [[سوره آل عمران]]: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ...}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (استوار یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>.<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۸.</ref>

 

== القری، یعنی چه؟ ==

 

برخی از پژوهشگران، در توضیح [[قری]] مرقوم داشته، این واژه جمع قریه است و به معنی ده‌ها و [[شهرها]] است، اما از آنجا، که قریه یک واژه عربی و به‌ویژه، در بحث ما، یک واژه [[قرآنی]] است؛ لازم است، به معنی و کاربرد آن کلمه، از دیدگاه فرهنگ قرآنی، توجه نماییم؛ لذا به منظور رسیدن، به این [[هدف]]، به [[قاموس قرآن]]، جهت معنی و کاربرد قرآنی آن، به این کتاب رجوع می‌کنیم، تا به نتیجه مطلوب برسیم.

 

بسیاری از [[مفسرین]] گفته‌اند: مراد، از قریه و [[قری]] مردمانند و از [[علی بن الحسین]]{{ع}} نقل کرده‌اند که فرمود: غرض از القری رجال قصد شده است. المنار، قول راغب را نقل کرده و رد نمی‌کند».

[[زمخشری]]، در مجمع فرماید: قریه زمینی است، دارای [[خانه]] بسیار، اصل آن، از قری، به معنی جمع است: {{عربی|قربت الماء فی الحوض}} یعنی آب را در حوض جمع کردم و نیز گفته: قریه، بلده و [[مدینه]]، نظیر هم‌اند.

برخی از علما<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۵، ص۳۴۵.</ref> در معنی قریه می‌نویسند: در [[زبان قرآن]]، قریه، به معنی هر گونه آبادی است، اعم از این که [[شهر]] بزرگ باشد، یا کوچک و یا روستا، مثلاً در [[سوره یوسف]]، از زبان [[برادران]] و در مقابل پدر، چنین می‌خوانیم: {{متن قرآن|وَاسْأَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيهَا}}<ref>«و از (مردم) شهری که در آن بودیم و از کاروانیانی که با آنها (به اینجا) روی آورده‌ایم بپرس و بی‌گمان ما راستگوییم» سوره یوسف، آیه ۸۲.</ref> و می‌دانیم، این که، این سخن را پس از بازگشت، از پایتخت [[مصر]] و ماجرای توقیف [[برادر]] آنها، «[[بنیامین]]» از طرف دستگاه عزیز مصر بوده است و همچنین، در [[آیه]] ۹۶ [[سوره اعراف]] می‌خوانیم: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ}}<ref>«و اگر مردم آن شهرها ایمان می‌آوردند و پرهیزگاری می‌ورزیدند بر آنان از آسمان و زمین برکت‌هایی می‌گشودیم اما (پیام ما را) دروغ شمردند بنابراین برای آنچه می‌کردند آنان را فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۹۶.</ref>.

بدیهی است؛ منظور در اینجا خصوص روستاها نیست، بلکه همه نقاط مسکونی [[جهان]] را شامل می‌شود.

با توجه به آنچه ملاحظه فرمودید؛ واژه قریه ممکن است به معنی روستا، [[شهر]] و [[مردم]] در یک مکان باشد: علی هذا، باید با قرینه فهمید که آیا منظور، از قریه در یک عبارت، یا [[آیه]]، مراد شهر است، یا ده؟<ref>قاموس قرآن.</ref>.

در، [[تفسیر نمونه]]، {{متن قرآن|أُمَّ الْقُرَى}} را در آیه مورد پژوهش، [[مکه]] ترجمه نموده است، حال این سوال پیش می‌آید، که چرا مکه را {{متن قرآن|أُمَّ الْقُرَى}} می‌گویند؟

از [[علما]]، همین پاسخ را، در تفسیر نمونه<ref>تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۳۵۷.</ref>، به خوبی بیان فرموده‌اند: «[[ام القری]]، که یکی از نام‌های مکه است، از دو واژه ترکیب یافته‌ام که در اصل به معنی اساس و ابتدا و آغاز هر چیزی است و [[قری]] که جمع قریه است و به معنی هر گونه آبادی در شهر است. اعم از شهر‌های بزرگ و کوچک، یا روستاها و شواهد زیادی نیز در [[قرآن]] بر این معنی وجود دارد»<ref>[[محمد حسن عرب|عرب، محمد حسن]]، [[دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید (کتاب)|دانشنامه اماکن جغرافیایی قرآن مجید]]، ص ۱۰۸.</ref>.