←شبهات دحو الارض
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
[[روز]] بیست و پنجم [[ذیقعده]] که یکی از [[ماههای حرام]] محسوب میشود روز «دحوالارض» و یکی از چهار روزی است که در تمام سال به [[فضیلت]] [[روزه]] ممتاز است. در این روز بخشهایی از کرۀ زمین که سراسر از آب بود، شروع به خشک شدن کرد تا کمکم به شکل ربع مسکون امروزین درآید. مطابق [[روایات]]، اولین نقطهای که از زیر آب سر برآورد، مکان کعبۀ [[شریف]] و [[بیت الحرام]] بود. [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و [[حضرت عیسی]]{{ع}} در این روز متولد شدهاند. | [[روز]] بیست و پنجم [[ذیقعده]] که یکی از [[ماههای حرام]] محسوب میشود روز «دحوالارض» و یکی از چهار روزی است که در تمام سال به [[فضیلت]] [[روزه]] ممتاز است. در این روز بخشهایی از کرۀ زمین که سراسر از آب بود، شروع به خشک شدن کرد تا کمکم به شکل ربع مسکون امروزین درآید. مطابق [[روایات]]، اولین نقطهای که از زیر آب سر برآورد، مکان کعبۀ [[شریف]] و [[بیت الحرام]] بود. [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و [[حضرت عیسی]]{{ع}} در این روز متولد شدهاند. | ||
معنای «دحوالارض» آن است همۀ این [[برکات]]، [[نعمتها]] و ویژگیهای شگفتانگیز که در این کرۀ اسرارآمیز دیده و [[کشف]] میشود، خود پرتوی از [[انوار]] اسرارآمیز این [[سرزمین مقدس]] است که در [[دل]] آن حجم محدودش، کرۀ زمین با این | معنای «دحوالارض» آن است همۀ این [[برکات]]، [[نعمتها]] و ویژگیهای شگفتانگیز که در این کرۀ اسرارآمیز دیده و [[کشف]] میشود، خود پرتوی از [[انوار]] اسرارآمیز این [[سرزمین مقدس]] است که در [[دل]] آن حجم محدودش، کرۀ زمین با این عظمت را پرورانده و به عرصۀ وجود آورده است<ref>فقه سیاسی، ج۵، ص۱۳۹.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۶.</ref> | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
دحو به معانی گستردن، آماده کردن، کشیدن، پرتاب کردن، غلطاندن<ref>مفردات، ص ۳۰۸؛ لسان العرب، ج ۴، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴، «دحا»؛ اساس البلاغه، ص ۱۲۷، «دحو».</ref> و ارض به معنای [[زمین]] است و ترکیب دحوالارض بهمعنای گستردن<ref>لسان العرب، ج ۴، ص ۳۰۳؛ الاصفی، ج۲، ص ۱۴۰۳؛ التحقیق، ج ۳، ص ۱۷۲، «دحی».</ref>، آماده کردن<ref>تفسیر مراغی، ج ۱، ص ۷۷.</ref>، حرکت<ref>الفرقان، ج ۳۰، ص ۸۹.</ref>، [[آفرینش]] زمین<ref>تفسیر ابوالسعود، ج ۸، ص ۶؛ المیزان، ج ۱۷، ص ۳۶۵.</ref> و جابه جا کردن آن از جای خود است<ref>مفردات، ص ۳۰۸.</ref>. در اصطلاحِ [[روایات]]، "دحوالارض" گستردن زمین از زیر [[کعبه]]<ref>المصنف، ج ۵، ص ۹۵؛ ثواب الاعمال، ص ۷۹؛ علل الشرایع، ج ۲، ص ۳۹۶.</ref> است<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]] | دحو به معانی گستردن، آماده کردن، کشیدن، پرتاب کردن، غلطاندن<ref>مفردات، ص ۳۰۸؛ لسان العرب، ج ۴، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴، «دحا»؛ اساس البلاغه، ص ۱۲۷، «دحو».</ref> و ارض به معنای [[زمین]] است و ترکیب دحوالارض بهمعنای گستردن<ref>لسان العرب، ج ۴، ص ۳۰۳؛ الاصفی، ج۲، ص ۱۴۰۳؛ التحقیق، ج ۳، ص ۱۷۲، «دحی».</ref>، آماده کردن<ref>تفسیر مراغی، ج ۱، ص ۷۷.</ref>، حرکت<ref>الفرقان، ج ۳۰، ص ۸۹.</ref>، [[آفرینش]] زمین<ref>تفسیر ابوالسعود، ج ۸، ص ۶؛ المیزان، ج ۱۷، ص ۳۶۵.</ref> و جابه جا کردن آن از جای خود است<ref>مفردات، ص ۳۰۸.</ref>. در اصطلاحِ [[روایات]]، "دحوالارض" گستردن زمین از زیر [[کعبه]]<ref>المصنف، ج ۵، ص ۹۵؛ ثواب الاعمال، ص ۷۹؛ علل الشرایع، ج ۲، ص ۳۹۶.</ref> است<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref>. | ||
== دحوالارض در [[قرآن]] == | == دحوالارض در [[قرآن]] == | ||
{{اصلی|دحوالارض در قرآن}} | |||
در قرآن دو مرتبه ماده "د ـ ح ـ و" و "ط ـ ح ـ و" به معنای گستردن به کار رفته است: {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید،» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref>؛ {{متن قرآن|وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا}}<ref>«و به زمین و آنکه آن را بگسترد،» سوره شمس، آیه ۶.</ref> و اصطلاح دحوالارض از [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید،» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref> گرفته شده است. | در قرآن دو مرتبه ماده "د ـ ح ـ و" و "ط ـ ح ـ و" به معنای گستردن به کار رفته است: {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید،» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref>؛ {{متن قرآن|وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا}}<ref>«و به زمین و آنکه آن را بگسترد،» سوره شمس، آیه ۶.</ref> و اصطلاح دحوالارض از [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید،» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref> گرفته شده است. | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۵: | ||
در [[تفاسیر]]، ذیل آیات، برای دحو الارض، سه معنا یاد شده است: | در [[تفاسیر]]، ذیل آیات، برای دحو الارض، سه معنا یاد شده است: | ||
=== گسترش [[زمین]] و آماده کردن آن برای [[زندگی]] === | === گسترش [[زمین]] و آماده کردن آن برای [[زندگی]] === | ||
آیات {{متن قرآن| أَأَنتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاء بَنَاهَا رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا وَالأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ}}<ref>آیا آفرینش شما سختتر است یا آسمان که آن را بنا نهاد؟ بام آن را برافراخت و آن را سامان بخشید. و شبش را تیره کرد و روزش را برآورد. و پس از آن زمین را گسترانید، از آن، آب و (گیاه) چراگاهش را برون کشید، و کوهها را بر جای فرو کوفت، برای بهرهوری شما و چارپایان شما؛ سوره نازعات، آیه: 27-33.</ref> خطاب به | آیات {{متن قرآن| أَأَنتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاء بَنَاهَا رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا وَالأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ}}<ref>آیا آفرینش شما سختتر است یا آسمان که آن را بنا نهاد؟ بام آن را برافراخت و آن را سامان بخشید. و شبش را تیره کرد و روزش را برآورد. و پس از آن زمین را گسترانید، از آن، آب و (گیاه) چراگاهش را برون کشید، و کوهها را بر جای فرو کوفت، برای بهرهوری شما و چارپایان شما؛ سوره نازعات، آیه: 27-33.</ref> خطاب به منکران [[معاد]] <ref> جامع البیان، ج ۳۰، ص ۵۷ ـ ۵۸؛ التبیان، ج ۱۰، ص ۲۶۰؛ تفسیر ثعلبی، ج ۱۰، ص ۱۲۷ ـ ۱۲۸.</ref> با اشاره به عظمت آفرینش آسمان و [[زمین]] و آسان بودن زنده کردن مردهها در سنجش با آفرینش آسمان و زمین<ref> تفسیر سمرقندی، ج ۳، ص ۵۴۴؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص ۶۵۹؛ تفسیر بغوی، ج ۵، ص ۲۰۷ ـ ۲۰۸.</ref>، از گسترش زمین پس از [[آسمانها]] خبر میدهد: {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید،» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref>. | ||
[[آیات]] {{متن قرآن|أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ }}<ref>«از آن، آب و (گیاه) چراگاهش را برون کشید، و کوهها را بر جای فرو کوفت، برای بهرهوری شما و چارپایان شما» سوره نازعات، آیه ۳۱-۳۳.</ref> درباره بیرون آوردن چشمهسارها، چراگاه حیوانات (رویاندن گیاهان) و [[استوار]] کردن زمین و کوهها برای [[زندگی]] جانداران هستند<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۶۵۹.</ref> و به گسترش و آماده شدن زمین برای زندگی اشاره دارند<ref>تفسیر نسنفی، ج ۴، ص ۳۱۵؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۱، ص ۴۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۸، ص ۳۱۸.</ref>. از آیاتی نیز که از فرش گسترده بودن [[زمین]]: {{متن قرآن|وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا}}<ref>«و خداوند زمین را بستر شما کرد» سوره نوح، آیه ۱۹.</ref> <ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۸، ص ۲۴۷؛ تفسیر مراغی، ج ۲۹، ص ۸۶؛ التفسیر الکاشف، ج ۴، ص ۳۷۴.</ref> و هموار بودن آن: {{متن قرآن|وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}}<ref>«و به زمین که چگونه آن را گستردهاند؟» سوره غاشیه، آیه ۲۰.</ref> [[سخن]] میگویند، گسترش و آماده شدن زمین برای [[زندگی]] برداشت شده است<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۷۴۵.</ref>. گفتنی است آماده شدن زمین برای زندگی، فرع بر گسترش آن است، از همین رو برخی [[تفاسیر]]، گسترش و آماده شدن را با هم ذکر کردهاند<ref> الکشاف، ج ۴، ص ۶۹۷؛ البحر المحیط، ج ۱۰، ص ۴۰۰؛ زبدة التفاسیر، ج ۷، ص ۳۲۶.</ref>. | [[آیات]] {{متن قرآن|أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ }}<ref>«از آن، آب و (گیاه) چراگاهش را برون کشید، و کوهها را بر جای فرو کوفت، برای بهرهوری شما و چارپایان شما» سوره نازعات، آیه ۳۱-۳۳.</ref> درباره بیرون آوردن چشمهسارها، چراگاه حیوانات (رویاندن گیاهان) و [[استوار]] کردن زمین و کوهها برای [[زندگی]] جانداران هستند<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۶۵۹.</ref> و به گسترش و آماده شدن زمین برای زندگی اشاره دارند<ref>تفسیر نسنفی، ج ۴، ص ۳۱۵؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۱، ص ۴۷؛ تفسیر ابن کثیر، ج۸، ص ۳۱۸.</ref>. از آیاتی نیز که از فرش گسترده بودن [[زمین]]: {{متن قرآن|وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا}}<ref>«و خداوند زمین را بستر شما کرد» سوره نوح، آیه ۱۹.</ref> <ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۸، ص ۲۴۷؛ تفسیر مراغی، ج ۲۹، ص ۸۶؛ التفسیر الکاشف، ج ۴، ص ۳۷۴.</ref> و هموار بودن آن: {{متن قرآن|وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}}<ref>«و به زمین که چگونه آن را گستردهاند؟» سوره غاشیه، آیه ۲۰.</ref> [[سخن]] میگویند، گسترش و آماده شدن زمین برای [[زندگی]] برداشت شده است<ref>الکشاف، ج ۴، ص ۷۴۵.</ref>. گفتنی است آماده شدن زمین برای زندگی، فرع بر گسترش آن است، از همین رو برخی [[تفاسیر]]، گسترش و آماده شدن را با هم ذکر کردهاند<ref> الکشاف، ج ۴، ص ۶۹۷؛ البحر المحیط، ج ۱۰، ص ۴۰۰؛ زبدة التفاسیر، ج ۷، ص ۳۲۶.</ref>. | ||
=== حرکت === | === حرکت === | ||
برخی به استناد [[پیشرفت]] [[علوم]] و با مقدماتی، از [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا}}<ref>«و به زمین و آنکه آن را بگسترد،» سوره شمس، آیه ۶.</ref>، افزون بر گسترش زمین، حرکت وضعی و انتقالی آن را نیز به | برخی به استناد [[پیشرفت]] [[علوم]] و با مقدماتی، از [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا}}<ref>«و به زمین و آنکه آن را بگسترد،» سوره شمس، آیه ۶.</ref>، افزون بر گسترش زمین، حرکت وضعی و انتقالی آن را نیز به اجمال برداشت کردهاند<ref>نمونه، ج ۲۷، ص ۴۴.</ref>، بدین گونه که از ابهام و تعبیر خاص آیه {{متن قرآن|وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا}}<ref>«و به زمین و آنکه آن را بگسترد،» سوره شمس، آیه ۶.</ref> به دست میآید زمین نخست فشرده و پیوسته بود و سپس با نیروی مبهمی ـ که از "ما"یِ موصول فهمپذیر است ـ از خاستگاه اصلیاش جدا و رانده شده است و لازمۀ جدا شدن زمین از جسم اوّلی، حرکت وضعی است و لازمۀ قرار گرفتن زمین میان دو نیروی جذب و دفع، حرکت انتقالی است و لازمۀ واقع شدن میان دو [[قدرت]] جاذبه و دافعه، گسترش تدریجی آن است<ref>اسلام و هیئت، ص ۱۴۲ ـ ۱۴۳؛ پرتوی از قرآن، ج ۴، ص ۱۱۰؛ نیز رک: الفرقان، ج ۳۰، ص ۸۹.</ref>. | ||
=== [[آفرینش]] زمین === | === [[آفرینش]] زمین === | ||
بعضی با [[استدلال]] به کروی بودن زمین، [[خلق]] و گسترش آن را همزمان دانسته و [[دحو الارض]] را در [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref> به معنای [[آفرینش]] [[زمین]] خواندهاند؛ همچنین با توجه به صراحت تعبیر {{متن قرآن|بَعْدَ ذَلِكَ}} در این آیه، آفرینش زمین را پس از [[خلق]] [[آسمان]] دانسته و {{متن قرآن|ثُمَّ}} را در آیه {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«اوست که همه آنچه را در زمین است برای شما آفرید آنگاه به (آفرینش) آسمان (ها) رو آورد و آنها را (در) هفت آسمان، سامان داد و او به هر چیزی داناست» سوره بقره، آیه ۲۹.</ref> به معنای تأخر در بیان خبر گرفتهاند؛ نه تحقق و وجود<ref>تفسیر ابوالسعود، ج ۸، ص ۶؛ روح المعانی، ج ۳۰، ص ۳۲ ـ ۳۳؛ المیزان، ج ۱۷، ص ۳۶۵.</ref>.<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، | بعضی با [[استدلال]] به کروی بودن زمین، [[خلق]] و گسترش آن را همزمان دانسته و [[دحو الارض]] را در [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref> به معنای [[آفرینش]] [[زمین]] خواندهاند؛ همچنین با توجه به صراحت تعبیر {{متن قرآن|بَعْدَ ذَلِكَ}} در این آیه، آفرینش زمین را پس از [[خلق]] [[آسمان]] دانسته و {{متن قرآن|ثُمَّ}} را در آیه {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«اوست که همه آنچه را در زمین است برای شما آفرید آنگاه به (آفرینش) آسمان (ها) رو آورد و آنها را (در) هفت آسمان، سامان داد و او به هر چیزی داناست» سوره بقره، آیه ۲۹.</ref> به معنای تأخر در بیان خبر گرفتهاند؛ نه تحقق و وجود<ref>تفسیر ابوالسعود، ج ۸، ص ۶؛ روح المعانی، ج ۳۰، ص ۳۲ ـ ۳۳؛ المیزان، ج ۱۷، ص ۳۶۵.</ref>.<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref> | ||
== اهمیت شب و روز دحو الارض == | |||
مهمترین حادثهای که در بیست و پنجم [[ذیقعده]] - از ماههای [[حج]] - رخ داده، «دحوالارض» یعنی گسترده شدن [[زمین]] است<ref>صهبای حج، صفحه ۷۴، {{عربی|دحا، يدحو و يدحى، دحوا، دحى الله الارض}} خداوند زمین را پهن کرد (ترجمه منجد الطلاب، ص۱۵۲).</ref>، روزی که [[رحمت خدا]] در آن منتشر شده است. این [[روز]] یکی از روزهای بسیار [[شریف]] است و [[عبادت]] در آن [[اجر]] و [[ثواب]] بسیاری دارد و در تمام سال یکی از چهار روزی است که [[روزه]] آن ممتاز و معادل روزه هفتاد سال است. | |||
[[امام]]{{ع}} فرمود: که [[خداوند]] [[اراده]] کرد زمین را [[خلق]] کند، باد را دستور داد تا بر آب وزید و موجی ایجاد شد. موجها کف کردند و کفها در محل [[کعبه]] چون [[کوه]] جمع شدند، سپس زمین را از زیر آن گسترانید<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۱۸۹؛ لوامع صاحبقرانی، ج۷، ص۲۱۴.</ref>. | |||
دحوالارض آن گونه که در برخی [[روایات]] آمده است، بدین معناست که زمین کعبه و [[حرم]] [[خدا]] در این روز از زیر آب ظاهر شده و گسترش یافته است<ref>صهبای حج، ص۷۵.</ref>. | |||
# [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ دَحَا الْأَرْضَ مِنْ تَحْتِ الْكَعْبَةِ...}} <ref>کافی، ج۴، ص۱۸۹.</ref>؛ «همانا خدای عز وجل زمین را از کعبه گسترد». | |||
# [[امام باقر]]{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَهُ قَبْلَ الْأَرْضِ ثُمَّ خَلَقَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِ فَدَحَاهَا مِنْ تَحْتِهِ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۴۷.</ref>؛ «خداوند «[[بیت]]» را قبل از زمین آورده است و پس از آن زمین را خلق نموده است که زمین را از ناحیه بیت، گسترش داده و پهن نموده است». | |||
# امام باقر{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|ثُمَّ دَحَا الْأَرْضَ مِنْ تَحْتِهِ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا}}<ref>«بیگمان نخستین خانهای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>}}<ref>وسائل الشیعه، ج۸، ص۳۴۸.</ref>؛ «اول خانهای که برای [[مردم]] قرار داده شده است، خانهای است که در [[بکه]] است و [[مبارک]] است». | |||
شب بیست و پنجم ماه [[ذیقعده]]، شب دحوالارض است، یعنی شب پهن شدن [[زمین]] از [[خانه کعبه]] بر روی آب. این شب از لیالی شریفه است که [[رحمت خدا]] در آن نازل میشود و [[قیام]] به [[عبادت خدا]] در آن [[اجر]] زیادی دارد. | |||
از «حسن بن وشا» [[روایت]] است که گفت: من کودک بودم که با پدرم در خدمت [[امام رضا]]{{ع}} در این شب [[شام]] خوردیم، سپس فرمود: {{متن حدیث|لَيْلَةَ خَمْسٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ فَقَالَ لَهُ لَيْلَةُ خَمْسٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ وُلِدَ فِيهَا إِبْرَاهِيمَ{{ع}} وَ وُلِدَ فِيهَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَ فِيهَا دُحِيَتِ الْأَرْضُ مِنْ تَحْتِ الْكَعْبَةِ- فَمَنْ صَامَ ذَلِكَ الْيَوْمَ كَانَ كَمَنْ صَامَ سِتِّينَ شَهْراً}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۴۴۹؛ بحار الانوار، ج۹۴، ص۱۲۲.</ref>. | |||
در چنین شبی [[حضرت ابراهیم]] و [[حضرت عیسی]] متولد شدهاند و زمین از زیر [[کعبه]] پهن شده است، پس هر که روزش را [[روزه]] بدارد، گویا شصت ماه روزه داشته است<ref>مفاتیح الجنان.</ref>. | |||
[[روز]] دحوالارض یکی از چهار روزی است که در تمام سال به [[فضیلت]] روزه ممتاز است. در روایتی، روزهاش مثل روزه هفتاد سال و در روایت دیگر [[کفاره]] هفتاد سال است<ref>مفاتیح الجنان.</ref>. | |||
[[امام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|فِي خَمْسٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ أَنْزَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ فَمَنْ صَامَ ذَلِكَ الْيَوْمَ كَانَ كَفَّارَةَ سَبْعِينَ سَنَةً وَ هُوَ أَوَّلُ يَوْمٍ أُنْزِلَ فِيهِ الرَّحْمَةُ مِنَ السَّمَاءِ عَلَى آدَمَ{{ع}}}}<ref>مفاتیح الجنان.</ref>؛ «[[خداوند]] کعبه، [[بیت الحرام]] را در بیست و پنجم [[ذیالقعده]] فرو فرستاد، پس هر کس این روز را روزه بگیرد، کفاره هفتاد سال خواهد بود و این اولین روزی است که [[رحمت]] از [[آسمان]] بر [[آدم]] نازل گردید». | |||
[[عبدالله بن مسعود]] میگوید که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|وَ أَنْزَلَ اللَّهُ الرَّحْمَةَ لِخَمْسِ لَيَالٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ فَمَنْ صَامَ ذَلِكَ الْيَوْمَ كَانَ لَهُ كَصَوْمِ سَبْعِينَ سَنَةً}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۴۵۰.</ref>؛ «و خداوند، رحمت را در بیست و پنجم ماه ذیالقعده نازل فرمود، پس هر کس این [[روز]] را [[روزه]] بگیرد، همچون روزه هفتاد سال است». | |||
همچنین [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در روایتی میفرماید: {{متن حدیث|أَوَّلُ رَحْمَةٍ نَزَلَتْ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ فِي خَمْسَةٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ فَمَنْ صَامَ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَ قَامَ تِلْكَ اللَّيْلَةَ فَلَهُ عِبَادَةُ مِائَةِ سَنَةٍ صَامَ نَهَارَهَا وَ قَامَ لَيْلَهَا}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۴۵۱.</ref>؛ «هر که این روز را روزه بدارد و شب آن را به [[عبادت]] به سر آورد، برای او عبادت صد سال نوشته شود و از برای [[روزهدار]] این روز هر چه در میان [[آسمان]] و [[زمین]] است [[استغفار]] کند و این روزی است که [[رحمت خدا]] آن در منتشر گردیده است»<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۴۵۱.</ref>. | |||
مرحوم [[شیخ عباس قمی]] میگوید: برای این روز به غیر از روزه و عبادت و [[ذکر خدا]] و [[غسل]]، دو عمل دیگر وارد است؛ اول دو رکعت [[نماز]] در وقت چاشت (پیش از ظهر) در هر رکعت بعد از [[حمد]]، پنج مرتبه [[سوره]] والشمس بخواند و بعد از [[سلام]] نماز بخواند: {{متن حدیث|لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ}} دوم، خواندن دعایی که شیخ در مصباح آورده است: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ دَاحِيَ الْكَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ...}} <ref>مفاتیح الجنان.</ref>. | |||
مرحوم میرداماد در رساله اربعه ایام خود درباره [[اعمال]] این روز میگوید: «[[زیارت]] [[حضرت امام رضا]]{{ع}} در این روز [[افضل]] اعمال مستحبه و اَکد [[آداب]] مسنونه است. و نیز زیارت آن حضرت در روز اول [[رجب]]، مورد تأکید است<ref>مفاتیح الجنان.</ref>. مرحوم شیخ عباس قمی میگوید: در [[روایت]] دیگر است که فرمود: در این روز [[حضرت قائم]]{{ع}} [[قیام]] خواهد نمود<ref>مفاتیح الجنان.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۸۱.</ref> | |||
== [[شبهات]] دحو الارض == | == [[شبهات]] دحو الارض == | ||
=== پیشی گرفتن آفرینش زمین بر آسمان === | === پیشی گرفتن آفرینش زمین بر آسمان === | ||
بر اساس برخی [[آیات]]، آفرینش زمین پیش از [[خلقت]] آسمان بوده است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«اوست که همه آنچه را در زمین است برای شما آفرید آنگاه به (آفرینش) آسمان (ها) رو آورد و آنها را (در) هفت آسمان، سامان داد و او به هر چیزی داناست» سوره بقره، آیه ۲۹.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَندَادًا ذَلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِن فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاء لِّلسَّائِلِينَ ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ اِئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ}}<ref>«بگو آیا شما به کسی کفر میورزید و برای او همتایانی میآورید که زمین را دو روزه آفریده است؟ او پروردگار جهانیان است و بر روی آن کوههایی استوار پدید آورد و در آن خجستگی نهاد و در چهار روز روزیهایش را در آن برای خواهندگان یکسان اندازهگیری کرد سپس به آسمان رو آورد که (چون) دودی بود و به آن و به زمین فرمود: خواه یا ناخواه بیایید! گفتند: فرمانبردارانه آمدیم» سوره فصلت، آیه ۹-۱۱.</ref> در مقابل، پارهای از [[آیات]] | بر اساس برخی [[آیات]]، آفرینش زمین پیش از [[خلقت]] آسمان بوده است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«اوست که همه آنچه را در زمین است برای شما آفرید آنگاه به (آفرینش) آسمان (ها) رو آورد و آنها را (در) هفت آسمان، سامان داد و او به هر چیزی داناست» سوره بقره، آیه ۲۹.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَندَادًا ذَلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِن فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاء لِّلسَّائِلِينَ ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ اِئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ}}<ref>«بگو آیا شما به کسی کفر میورزید و برای او همتایانی میآورید که زمین را دو روزه آفریده است؟ او پروردگار جهانیان است و بر روی آن کوههایی استوار پدید آورد و در آن خجستگی نهاد و در چهار روز روزیهایش را در آن برای خواهندگان یکسان اندازهگیری کرد سپس به آسمان رو آورد که (چون) دودی بود و به آن و به زمین فرمود: خواه یا ناخواه بیایید! گفتند: فرمانبردارانه آمدیم» سوره فصلت، آیه ۹-۱۱.</ref> در مقابل، پارهای از [[آیات]] آفرینش آسمان را قبل از [[خلقت]] [[زمین]] میدانند: {{متن قرآن|أَأَنتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاء بَنَاهَا رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا }}<ref>«آیا آفرینش شما سختتر است یا آسمان که آن را بنا نهاد؟ بام آن را برافراخت و آن را سامان بخشید» سوره نازعات، آیه ۲۷-۲۸.</ref>، {{متن قرآن|وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا}}<ref>«و پس از آن زمین را گسترانید،» سوره نازعات، آیه ۳۰.</ref>. [[مفسران]] برای حل تعارض ظاهری میان آیات، دیدگاههایی بیان کردهاند: به [[باور]] بیشتر آنان، با اینکه [[آفرینش]] زمین پیش از [[آسمان]] بوده، گسترش آن پس از خلقت آسمان بوده است و [[آیه]] نیز بر این مطلب تصریح دارد؛ نه بر خلقت زمین، بنابراین دحوالارض به معنای گستراندن و آماده کردن زمین برای سکونت و آبادی است<ref>تفسیر سمرقندی، ج ۱، ص ۳۹؛ کنزالدقائق، ج ۱، ص ۳۱۳؛ تفسیر مراغی، ج ۱، ص ۷۷.</ref>. این مرحله، پس از آفرینش آسمان و زمین بوده است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۷، ص ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref> | ||
=== بلندترین مکان زمین === | === بلندترین مکان زمین === | ||
برخی در پاسخ این [[شبهه]] که "اگر [[کعبه]] نخستین بخشی از زمین باشد که از زیر آب بیرون آمده، باید بلندترین نقطه زمین باشد، در حالی که چنین نیست" گفتهاند: [[دحو الارض]] میلیونها سال پیش رخ داده و در این مدت به دیده زمینشناسان، دگرگونیهای بسیار پیش آمده و قلهها به قعر دریا و قعر دریاها به قلهها تبدیل شدهاند<ref>نمونه، ج ۵، ص ۳۴۵ ـ ۳۴۶.</ref>.<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]] | برخی در پاسخ این [[شبهه]] که "اگر [[کعبه]] نخستین بخشی از زمین باشد که از زیر آب بیرون آمده، باید بلندترین نقطه زمین باشد، در حالی که چنین نیست" گفتهاند: [[دحو الارض]] میلیونها سال پیش رخ داده و در این مدت به دیده زمینشناسان، دگرگونیهای بسیار پیش آمده و قلهها به قعر دریا و قعر دریاها به قلهها تبدیل شدهاند<ref>نمونه، ج ۵، ص ۳۴۵ ـ ۳۴۶.</ref>.<ref>[[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲]].</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۴۵: | خط ۷۴: | ||
# [[پرونده:000063.jpg|22px]] [[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']] | # [[پرونده:000063.jpg|22px]] [[محمود گودرزی|گودرزی، محمود]]، [[دحوالارض (مقاله)|مقاله «دحوالارض»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۲''']] | ||
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']] | # [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']] | ||
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
| خط ۵۰: | خط ۸۰: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:اصطلاحات قرآنی]] | ||