حبیبه بنت زید: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۲۶

مقدمه

نام وی «حبیبه»^[۱] یا «ملیکه»^[۲] و نام پدرش به اختلاف: «زید بن خارجة بن ابی‌زهیر» ^[۳] و «خارجة‌ بن زید بن ابی‌زهیر» آمده است.^[۴] ابن‌اثیر قول دوم را مقرون به صواب دانسته است.^[۵] نام مادرش «هزیله» دختر عنبه بن عمرو بن خدیج خزرجی ذکر شده است.^[۶] حبیبه از طایفه بنی‌ حارث بن خزرج بود. چنانچه پدرش را خارجة بن زید بدانیم وی در جنگ احد به شهادت رسید؛^[۷] اما در صورتی‌که پدرش زید بن خارجه باشد وی تا زمان عثمان زنده بود.^[۸]

حبیبه در مدینه اسلام آورد و با رسول خدا(ص) بیعت کرد.^[۹] وی نخست به همسری سعد بن ربیع درآمد.^[۱۰] طبق برخی از منابع سعد بن ربیع دایی حبیبه است؛^[۱۱] اما این قول با مقایسه سلسله نسب مادر حبیبه و سعد بن ربیع بن عمرو بن ابی زهیر صحیح به نظر نمی‌رسد.

با شهادت سعد در جنگ احد،^[۱۲] حبیبه با ابوبکر ازدواج کرد و از او صاحب دختری به نام ام‌کلثوم شد که بعد از مرگ ابوبکر به دنیا آمد ^[۱۳] حبیبه پس از آن با خبیب بن اساف ازدواج کرد.^[۱۴] هر دو همسر حبیبه از مردان طایفه او یعنی بنی‌حارث بن خزرج بودند.^[۱۵] بنابر گزارش برخی مفسران ^[۱۶] در اختلافی که میان حبیبه و همسرش سعد روی داد حبیبه کتک خورد و همراه پدر خود نزد پیامبر(ص) شکایت برد. حضرت(ص) به قصاص سعد حکم کرد که با نزول آیه ﴿الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا﴾^[۱۷]، پیامبر آنان را از قصاص بازداشت و فرمود: ما امری را اراده کردیم و خدا امری دیگر را و آنچه خداوند اراده کرده بهتر است. در این آیه خداوند ضمن وصف کردن زنان شایسته، توصیه‌هایی رفتاری در مواجهه با زنان ناشزه و سرکش ارائه می‌دهد و مردان را از ستم بر زنان خود باز می‌دارد.^[۱۸]

منابع

حاجی‌زاده، یدالله، مقاله «حبیبه بنت زید»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰

پانویس

↑ الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص۶۱۶؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.
↑ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۱.
↑ تاریخ المدینه، ج ۳، ص۱۱۰۵.
↑ المحبر، ص۲۶۹.
↑ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.
↑ الطبقات، ج ۳، ص۳۹۷؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.
↑ الطبقات، ج ۲، ص۳۳؛ ج ۳، ص۳۹۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸؛ الاصابه، ج ۲، ص۱۹۰.
↑ الاستیعاب، ج ۲، ص۱۱۸؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸.
↑ الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.
↑ التکمیل والاتمام، ص۹۵.
↑ المحبر، ص۲۶۹.
↑ الثقات، ج ۳، ص۱۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۶، ص۲۵؛ الاستیعاب، ج ۲، ص۱۶۵.
↑ الطبقات، ج ۳، ص۱۲۶؛ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.
↑ الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹.
↑ الاستیعاب، ج ۲، ص۴۴۳، ۵۸۹.
↑ اسباب النزول، ص۱۲۵؛ مجمع البیان، ج ۳، ص۶۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۵ ـ ۶، ص۱۱۰؛ التکمیل والاتمام، ص۹۵.
↑ «مردان سرپرست زنانند بدان روی که خداوند برخی از آنان را بر برخی دیگر برتری داده است و برای آنکه مردان از دارایی‌های خویش می‌بخشند؛ پس زنان نکوکردار، فرمانبردارند؛ در برابر آنچه خداوند (از حقوق آنان) پاس داشته است در نبود شوهر پاس (وی) می‌دارند و آن زنان را که از نافرمانیشان بیم دارید (نخست) پندشان دهید و (اگر تأثیر نکرد) در خوابگاه‌ها از آنان دوری گزینید و (باز اگر تأثیر نکرد) بزنیدشان آنگاه اگر فرمانبردار شما شدند دیگر به زیان آنان راهی مجویید که خداوند فرازمندی بزرگ است» سوره نساء، آیه ۳۴.
↑ حاجی‌زاده، یدالله، مقاله «حبیبه بنت زید»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۱۰.

[1] الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص۶۱۶؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.

[2] اسدالغابه، ج ۷، ص۶۱.

[3] تاریخ المدینه، ج ۳، ص۱۱۰۵.

[4] المحبر، ص۲۶۹.

[5] اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.

[6] الطبقات، ج ۳، ص۳۹۷؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.

[7] الطبقات، ج ۲، ص۳۳؛ ج ۳، ص۳۹۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸؛ الاصابه، ج ۲، ص۱۹۰.

[8] الاستیعاب، ج ۲، ص۱۱۸؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸.

[9] الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.

[10] التکمیل والاتمام، ص۹۵.

[11] المحبر، ص۲۶۹.

[12] الثقات، ج ۳، ص۱۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۶، ص۲۵؛ الاستیعاب، ج ۲، ص۱۶۵.

[13] الطبقات، ج ۳، ص۱۲۶؛ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.

[14] الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹.

[15] الاستیعاب، ج ۲، ص۴۴۳، ۵۸۹.

[16] اسباب النزول، ص۱۲۵؛ مجمع البیان، ج ۳، ص۶۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۵ ـ ۶، ص۱۱۰؛ التکمیل والاتمام، ص۹۵.

[17] «مردان سرپرست زنانند بدان روی که خداوند برخی از آنان را بر برخی دیگر برتری داده است و برای آنکه مردان از دارایی‌های خویش می‌بخشند؛ پس زنان نکوکردار، فرمانبردارند؛ در برابر آنچه خداوند (از حقوق آنان) پاس داشته است در نبود شوهر پاس (وی) می‌دارند و آن زنان را که از نافرمانیشان بیم دارید (نخست) پندشان دهید و (اگر تأثیر نکرد) در خوابگاه‌ها از آنان دوری گزینید و (باز اگر تأثیر نکرد) بزنیدشان آنگاه اگر فرمانبردار شما شدند دیگر به زیان آنان راهی مجویید که خداوند فرازمندی بزرگ است» سوره نساء، آیه ۳۴.

[18] حاجی‌زاده، یدالله، مقاله «حبیبه بنت زید»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۱۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 == مقدمه ==
-نام وی «[[حبیبه]]»<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص ۶۱۶؛ الاصابه، ج ۸، ص ۸۰.</ref> یا «[[ملیکه]]»<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص ۶۱.</ref> و نام پدرش به [[اختلاف]]: «[[زید بن خارجة بن ابی‌زهیر]]» <ref>تاریخ المدینه، ج ۳، ص ۱۱۰۵.</ref> و «[[خارجة‌ بن زید بن ابی‌زهیر]]» آمده است.<ref>المحبر، ص ۲۶۹.</ref> [[ابن‌اثیر]] قول دوم را مقرون به صواب دانسته است.<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص ۶۲.</ref> نام مادرش «هزیله» دختر [[عنبه ‌بن عمرو بن خدیج خزرجی]] ذکر شده است.<ref>الطبقات، ج ۳، ص ۳۹۷؛ الاصابه، ج ۸، ص ۸۰.</ref> حبیبه از [[طایفه]] [[بنی‌ حارث بن خزرج]] بود. چنانچه پدرش را [[خارجة بن زید]] بدانیم وی در [[جنگ احد]] به [[شهادت]] رسید؛<ref>الطبقات، ج ۲، ص ۳۳؛ ج ۳، ص ۳۹۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۱۰۸؛ الاصابه، ج ۲، ص ۱۹۰.</ref> اما در صورتی‌که پدرش [[زید بن خارجه]] باشد وی تا [[زمان عثمان]] زنده بود.<ref> الاستیعاب، ج ۲، ص ۱۱۸؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۱۰۸.</ref>
+نام وی «حبیبه»<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص۶۱۶؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.</ref> یا «[[ملیکه]]»<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص۶۱.</ref> و نام پدرش به [[اختلاف]]: «[[زید بن خارجة]] بن ابی‌زهیر» <ref>تاریخ المدینه، ج ۳، ص۱۱۰۵.</ref> و «خارجة‌ بن [[زید بن ابی‌زهیر]]» آمده است.<ref>المحبر، ص۲۶۹.</ref> [[ابن‌اثیر]] قول دوم را مقرون به صواب دانسته است.<ref>اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.</ref> نام مادرش «هزیله» دختر [[عنبه]] بن عمرو بن [[خدیج]] [[خزرجی]] ذکر شده است.<ref>الطبقات، ج ۳، ص۳۹۷؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.</ref> حبیبه از [[طایفه]] بنی‌ حارث بن [[خزرج]] بود. چنانچه پدرش را [[خارجة بن زید]] بدانیم وی در [[جنگ احد]] به [[شهادت]] رسید؛<ref>الطبقات، ج ۲، ص۳۳؛ ج ۳، ص۳۹۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸؛ الاصابه، ج ۲، ص۱۹۰.</ref> اما در صورتی‌که پدرش [[زید بن خارجه]] باشد وی تا [[زمان عثمان]] زنده بود.<ref> الاستیعاب، ج ۲، ص۱۱۸؛ اسدالغابه، ج ۲، ص۱۰۸.</ref>
-حبیبه در [[مدینه]] [[اسلام]] آورد و با [[رسول خدا]] {{صل}} [[بیعت]] کرد.<ref> الطبقات، ج ۸، ص ۲۶۹؛ الاصابه، ج ۸، ص ۸۰.</ref> وی نخست به همسری [[سعد بن ربیع]] درآمد.<ref>التکمیل والاتمام، ص ۹۵.</ref> طبق برخی از منابع سعد بن ربیع دایی حبیبه است؛<ref>المحبر، ص ۲۶۹.</ref> اما این قول با مقایسه سلسله [[نسب]] [[مادر]] حبیبه و [[سعد بن ربیع بن عمرو بن ابی زهیر]] صحیح به نظر نمی‌رسد.
+حبیبه در [[مدینه]] [[اسلام]] آورد و با [[رسول خدا]]{{صل}} [[بیعت]] کرد.<ref> الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹؛ الاصابه، ج ۸، ص۸۰.</ref> وی نخست به همسری [[سعد بن ربیع]] درآمد.<ref>التکمیل والاتمام، ص۹۵.</ref> طبق برخی از منابع سعد بن ربیع دایی حبیبه است؛<ref>المحبر، ص۲۶۹.</ref> اما این قول با مقایسه سلسله [[نسب]] مادر حبیبه و [[سعد بن]] [[ربیع بن عمرو]] بن ابی [[زهیر]] صحیح به نظر نمی‌رسد.
-با شهادت سعد در جنگ احد،<ref>الثقات، ج ۳، ص ۱۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۶، ص ۲۵؛ الاستیعاب، ج ۲، ص ۱۶۵.</ref> حبیبه با [[ابوبکر]] [[ازدواج]] کرد و از او صاحب دختری به نام [[ام‌کلثوم]] شد که بعد از [[مرگ ابوبکر]] به [[دنیا]] آمد <ref>الطبقات، ج ۳، ص ۱۲۶؛ اسدالغابه، ج ۷، ص ۶۲.</ref> حبیبه پس از آن با [[خبیب بن اساف]] ازدواج کرد.<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۲۶۹.</ref> هر دو [[همسر]] حبیبه از مردان طایفه او یعنی بنی‌حارث بن خزرج بودند.<ref>الاستیعاب، ج ۲، ص ۴۴۳، ۵۸۹.</ref> بنابر گزارش برخی [[مفسران]] <ref> اسباب النزول، ص ۱۲۵؛ مجمع البیان، ج ۳، ص ۶۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۵ ـ ۶، ص ۱۱۰؛ التکمیل والاتمام، ص ۹۵.</ref> در اختلافی که میان حبیبه و همسرش سعد روی داد حبیبه کتک خورد و همراه [[پدر]] خود نزد [[پیامبر]] {{صل}} [[شکایت]] برد. [[حضرت]] {{صل}} به [[قصاص]] سعد [[حکم]] کرد که با [[نزول آیه]] {{متن قرآن|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا}}<ref>«مردان سرپرست زنانند بدان روی که خداوند برخی از آنان را بر برخی دیگر برتری داده است و برای آنکه مردان از دارایی‌های خویش می‌بخشند؛ پس زنان نکوکردار، فرمانبردارند؛ در برابر آنچه خداوند (از حقوق آنان) پاس داشته است در نبود شوهر پاس (وی) می‌دارند و آن زنان را که از نافرمانیشان بیم دارید (نخست) پندشان دهید و (اگر تأثیر نکرد) در خوابگاه‌ها از آنان دوری گزینید و (باز اگر تأثیر نکرد) بزنیدشان آنگاه اگر فرمانبردار شما شدند دیگر به زیان آنان راهی مجویید که خداوند فرازمندی بزرگ است» سوره نساء، آیه ۳۴.</ref>، پیامبر آنان را از قصاص بازداشت و فرمود: ما امری را [[اراده]] کردیم و [[خدا]] امری دیگر را و آنچه [[خداوند]] اراده کرده بهتر است. در این [[آیه]] خداوند ضمن وصف کردن [[زنان]] [[شایسته]]، توصیه‌هایی [[رفتاری]] در مواجهه با زنان ناشزه و [[سرکش]] ارائه می‌دهد و مردان را از [[ستم]] بر زنان خود باز می‌دارد.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده|حاجی‌زاده، یدالله]]، [[حبیبه بنت زید (مقاله)|مقاله «حبیبه بنت زید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>
+با شهادت سعد در جنگ احد،<ref>الثقات، ج ۳، ص۱۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۶، ص۲۵؛ الاستیعاب، ج ۲، ص۱۶۵.</ref> حبیبه با [[ابوبکر]] [[ازدواج]] کرد و از او صاحب دختری به نام [[ام‌کلثوم]] شد که بعد از [[مرگ ابوبکر]] به [[دنیا]] آمد <ref>الطبقات، ج ۳، ص۱۲۶؛ اسدالغابه، ج ۷، ص۶۲.</ref> حبیبه پس از آن با [[خبیب بن اساف]] [[ازدواج]] کرد.<ref>الطبقات، ج ۸، ص۲۶۹.</ref> هر دو [[همسر]] حبیبه از مردان طایفه او یعنی [[بنی‌حارث]] بن خزرج بودند.<ref>الاستیعاب، ج ۲، ص۴۴۳، ۵۸۹.</ref> بنابر گزارش برخی [[مفسران]] <ref> اسباب النزول، ص۱۲۵؛ مجمع البیان، ج ۳، ص۶۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۵ ـ ۶، ص۱۱۰؛ التکمیل والاتمام، ص۹۵.</ref> در اختلافی که میان حبیبه و همسرش سعد روی داد حبیبه [[کتک]] خورد و همراه پدر خود نزد [[پیامبر]]{{صل}} [[شکایت]] برد. حضرت{{صل}} به [[قصاص]] سعد [[حکم]] کرد که با [[نزول آیه]] {{متن قرآن|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا}}<ref>«مردان سرپرست زنانند بدان روی که خداوند برخی از آنان را بر برخی دیگر برتری داده است و برای آنکه مردان از دارایی‌های خویش می‌بخشند؛ پس زنان نکوکردار، فرمانبردارند؛ در برابر آنچه خداوند (از حقوق آنان) پاس داشته است در نبود شوهر پاس (وی) می‌دارند و آن زنان را که از نافرمانیشان بیم دارید (نخست) پندشان دهید و (اگر تأثیر نکرد) در خوابگاه‌ها از آنان دوری گزینید و (باز اگر تأثیر نکرد) بزنیدشان آنگاه اگر فرمانبردار شما شدند دیگر به زیان آنان راهی مجویید که خداوند فرازمندی بزرگ است» سوره نساء، آیه ۳۴.</ref>، [[پیامبر]] آنان را از [[قصاص]] بازداشت و فرمود: ما امری را [[اراده]] کردیم و [[خدا]] امری دیگر را و آنچه [[خداوند]] اراده کرده بهتر است. در این [[آیه]] خداوند ضمن وصف کردن [[زنان]] شایسته، توصیه‌هایی [[رفتاری]] در مواجهه با زنان ناشزه و [[سرکش]] ارائه می‌دهد و مردان را از [[ستم]] بر زنان خود باز می‌دارد.<ref>[[یدالله حاجی‌زاده|حاجی‌زاده، یدالله]]، [[حبیبه بنت زید (مقاله)|مقاله «حبیبه بنت زید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
-* [[پرونده:000061.jpg|22px]] [[یدالله حاجی‌زاده|حاجی‌زاده، یدالله]]، [[حبیبه بنت زید (مقاله)|مقاله «حبیبه بنت زید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰''']]
+# [[پرونده:000061.jpg|22px]] [[یدالله حاجی‌زاده|حاجی‌زاده، یدالله]]، [[حبیبه بنت زید (مقاله)|مقاله «حبیبه بنت زید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰''']]
 {{پایان منابع}}