بحث:اقسام و انواع علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)

حسن مهدی‌فر

۱۲. حجت الاسلام و المسلمین مهدی‌فر؛

مهدی‌فر حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن مهدی‌فر در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان «علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن» در این‌باره گفته‌ است: «علم غیب از لحاظ ماهیت دو قسم است: الف) علم غیب ذاتی: این نوع علم از آن خدا و ذاتی اوست و احدی غیر خدا از آن برخوردار نیست چنین علمی ازلی و ابدی و نامتناهی است. ب) عرضی: علمی است که به واسطه تعلیم خداوند، انسان‌های برگزیده می‌توانند از آن بهره‌مند شوند و چنین علمی، تبعی و نسبت به علم خداوند موقتی و محدود می‌باشد».

محمد جعفر سبحانی

در مقاله: آگاهی پیامبر از غیب در نگاه اهل‌سنت

علم غیب دو نوع است یکی «بالذات و بالاصاله» و ديگري «بالعرض و بالتبع». علم غیب بالذات و بالاصاله منحصر به خداوند است؛ زيرا تنها ذات باری تعالی به همه هستی احاطه وجودي و علمي دارد و برخوداری ديگران از علم غیب به صورت عرضی و تبعی است؛ زیرا احاطه و ابزار علمي اینها محدود و از راه افاضه خداوند می‌باشد.

http://mazaheb.ir/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D8%B9%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85/10062-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%87%D9%84%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%D8%AA

پاسخ نخست

سید عبدالحکیم مدقق

حجت الاسلام و المسلمین سید عبدالحکیم مدقق در مقاله «علم غیب از منظر قرآن و سنت» در این‌باره گفته است:

«گروه وهابیت بر این باورند که علم غیب مخصوص خدای متعال است. بر این اساس، اعتقاد به علم غیب اولیای خدا را موجب کفر و شرک می‌دانند. این باور ناشی از برداشت نادرست از برخی آیات مربوط به این مسأله و عدم توجه به آیات دیگر است. این نوشتار در صدد است که با نگاه جامع به همه این آیات و بااستفاده از روایات شیعه و سنی به اثبات رساند: علم غیب بر دو نوع است: یکی علم غیب ذاتی و دیگری علم غیب خدا دادی. نوع اول مخصوص خدای متعال است و اثبات آن برای غیر خدا موجب کفر و شرک است. نوع دوّم، از ویژگی‌های اولیا است و اعتقاد به این نوع علم غیب برای آنها عین توحید است. برخی از وهابیان پنداشته‌اند که اعتقاد به علم غیب اولیا، اختصاص به شیعیان دارد؛ از این رو اقدام به تکفیر آنها نموده‌اند. در این نوشتار با استناد به منابع و روایات اهل سنت به اثبات رسیده است که این اعتقاد مخصوص شیعیان نیست؛ پس اگر چنین باوری موجب کفر و شرک باشد، خود این گروه ناخودآگاه در دام آن افتاده است»

فعلا در بحث بماند

[[]]

آقای [[]] در پایان‌نامه کارشناسی خود با عنوان علم غیب در روایات در این‌باره گفته‌ است:

«علوم غیبی که منحصر به ذات خداوند است و مصلحت نیست که امام، پیامبران، جبرئیل و فرشتگان از آن اطلاع یابند شاهدی بر این مدعا روایاتی است که که علم خدا را بر دو دسته می‌داند علم مکنون و مخزون که جز خدا آنرا نمی‌داند و در این علم بدا وجود دارد و دیگر آن علمی است که به ملائکه و پیامبران تعلیم داده شده است. امام صادق(ع) فرمود براستی برای خدا دو علم است علمی نهفته گنجینه که جز خود او نداند و بداء ازین علم می‌باشد و دیگر علمی است که به فرشتگان و رسولان و پیامبرانش آموخته است و ما آنرا می‌دانیم.

فضیل ابن یسار گوید از امام باقر(ع) شنیدم که فرمود علم دو علم است یکی علمی که نزد خدا نهفته است و احدی از خلقش را بر آن مطلع نکرده و علمی که به فرشتگان و رسولان خود آموخته.1 در روایتی از امام صادق(ع) ذکر شده است که خداوند آنچه از وقایع گذشته و آینده حتمی بود به پیامبر اطلاع داد (هرآنچه حتمی نیست به مشیت او مربوط است و کسی از آن اطلاع ندارد)2 در آیه ۳۹ سوره رعد چنین می‌خوانیم: یمحوالله مایشاء ویثبت وعنده ام الکتاب حضرت علی(ع) در زیل این آیه می فرماید: لولا آیه فی کتاب الله لاخبرتکم بما یکون الی یوم القیامه (اگر محو و اثبات تقدیرات بدست خداوند نبود شما را به آنچه تا رو ز قیامت اتفاق خواهد افتاد مطلع می ساختم.3

2- معلوماتی که بخشی از مردم می‌دانند:

معلوماتی که از نظر نوع مردم پنهان اند ولی عده ی از دانشمندان و متخصصین در برخی امور بر آنها آگاهی می یابند مانند برخی از پیش بینی های دانشمندان علم سیاست و اقتصاد یا مرتاضین در باره وقایع آینده و تعبیر رویاهای صادقه . این علوم بدو دلیل شامل تعریف ما از علم غیب نمی شود، یکی اینکه راه وصول اش برای همه ی مردم باز است دوم اینکه موهبت الهی نیست به این معنا که خداوند فقط به آنان داده باشد و درست علم معصومین (ع) این دو ویژگی را دارد.

3- علم غیب پیامبران و ائمه معصومین(ع) علم غیب معصوم علمی است موهبت الهی که بدون هیچ گونه تعلیم و ممارستی به آنها از ناحیه خداوند عنایت می شود».