افناء: تفاوت میان نسخه‌ها

# [[آیه شریفه]]: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ}}<ref>«و اوست که آفریدن (آفریدگان) را می‌آغازد سپس آن را باز می‌آورد» سوره روم، آیه ۲۷.</ref>، اوست که [[آفرینش]] را آغاز می‌‌کند و سپس آن را باز می‌‌آورد و {{متن قرآن|كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ}}<ref>«همان‌گونه که آفرینش نخستین را آغاز کردیم آن را باز می‌گردانیم» سوره انبیاء، آیه ۱۰۴.</ref>، همان گونه که آفرینش نخستین را آغاز کردیم آن را باز خواهیم آورد که بر همانندی [[آغاز آفرینش]] (بدأ [[خلق]]) با بازگرداندن [[آفریدگان]] پس از مرگ (اعاده) دلالت دارد، در نتیجه، همان طور که [[مخلوقات]]، در ابتدا از عدم [[آفریده]] شده‌اند در [[آینده]] نیز ازعدم باز خواهند گشت <ref>کشاف، ج۳، ص۱۳۷</ref>. '''پاسخ:''' مقصود از آغاز خلق ([[ابداء]]) ایجاد از عدم نیست، بلکه جمع و ترکیب اجزاست، همان گونه که آیه شریفه {{متن قرآن|وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ}}<ref>«اوست که هر چه آفرید نیکو آفرید و آفرینش آدمی را از گلی آغازید» سوره سجده، آیه ۷.</ref>، [[آفرینش انسان]] را از گل آغاز کرد بر آن دلالت می‌‌کند، پس دلیلی بر مسبوقیت ابداء به عدم نیست تا اعاده هم مسبوق به عدم باشد.

# آیاتی که [[حشر]] را جمع پس از پراکندگی می‌‌دانند مانند ماجرای پرندگان [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم گفت: پروردگارا! به من بنمای چگونه مردگان را زنده می‌سازی؟ فرمود: آیا ایمان نداری؟ گفت: چرا امّا تا دلم آرام یابد؛ فرمود: چهار پرنده برگزین و نزد خود پاره پاره گردان سپس هر پاره‌ای از آنها را بر کوهی نه! آنگاه آنان را فرا خوان تا شتابان نزد تو آیند و بدان که خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره بقره، آیه ۲۶۰.</ref> یا داستان عُزیر [[پیامبر]] و مرکبش {{متن قرآن|أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«یا همچون (داستان) آن کس که بر (خرابه‌های) شهری (با خانه‌هایی) فرو ریخته گذشت. گفت: چگونه خداوند (مردم) این (شهر) را پس از مرگ آن (ها) زنده می‌گرداند؟ و خداوند همو را صد سال میراند و سپس (دوباره به جهان) باز آورد؛ فرمود: چندگاه درنگ داشتی؟ گفت: یک روز یا پاره‌ای از یک روز درنگ داشتم؛ فرمود: (نه) بلکه صد سال است که درنگ کرده‌ای، به آب و غذایت بنگر که دگرگونی نپذیرفته است و (نیز) به درازگوش خود بنگر (که مرده و پوسیده است)- و (این) برای آن (است) که تو را نشانه‌ای برای مردم کنیم- و به استخوان‌ها بنگر که چگونه آنها را جنبانده، کنار هم فرا می‌چینیم آنگاه گوشت (و پوست) بر آن می‌پوشانیم، و چون بر وی آشکار شد گفت: می‌دانم که خداوند بر هر کاری تواناست» سوره بقره، آیه ۲۵۹.</ref> که در پایان هر یک، تعابیری چون {{عربی|"كذلك النشور"}}،ـ [[مبعوث]] شدن نیز این چنین است ـ و مانند آن آمده است که بر همانندی میان [[مرگ]] و [[حشر]] پس از آن با این ماجراها، دلالت می‌‌کند. '''پاسخ:''' درست است که این [[آیات]] بر نابودی کامل دلالت ندارد، ولی آن را [[نفی]] هم نمی‌کند و بیشتر در صدد بیان چگونگی [[زنده کردن]] پس از مرگ است <ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۱۰۲ تا ۱۰۷، قواعد المرام، ص۱۴۹، کشاف، ج۳، ص۳۲</ref>.

سخن [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در این زمینه بر [[درستی]] دیدگاه دوم دلالت می‌‌کند، چنان که فرموده است: {{متن حدیث| فَجَدَّدَهُمْ بَعْدَ إِخْلاَقِهِمْ وَ جَمَعَهُمْ بَعْدَ تَفَرُّقِهِمْ}}، ایشان را پس از پوسیدگی از نو] خواهد [ساخت و پس از پراکندگی جمع خواهد، کرد <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۹</ref>.