برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = همسرداری | عنوان مدخل = تحکیم همسرداری| مداخل مرتبط = [[تحکیم همسرداری در معارف و سیره معصوم]] - [[تحکیم همسرداری در معارف و سیره نبوی]] - [[تحکیم همسرداری در معارف و سیره علوی]]| پرسش مرتبط = }} |
| | موضوع مرتبط = همسرداری | |
| | عنوان مدخل = | |
| | مداخل مرتبط = | |
| | پرسش مرتبط = | |
| }} | |
|
| |
|
| ==شاخصهای درونخانگی تحکیم روابط همسری در سیره امامان{{عم}}== | | ==عوامل تحکیم روابط با همسر== |
| مقصود از شاخص در موضوع تحکیم روابط همسری معیارهایی است که میتوان بر پایه آنها [[سستی]] یا [[استحکام]] روابط همسری را سنجید. اکنون سخن از چیستی آنها در [[سیره]] [[همسرداری]] [[امامان]]{{عم}} است.
| |
| به دیگر سخن خواسته درونی همه افراد سالم این است که در فضایی با طراوت، آرام، صمیمی، [[اخلاقی]] و [[انسانی]] [[زندگی]] کنند. همه آنان یکپارچه علاقه دارند در محیط [[خانوادگی]] روابط همسریشان محکم باشد و با همسری [[مهربان]]، فهمیده، [[باادب]]، وظیفهشناس، هوشمند و [[فروتن]] مواجه باشند. همگان از محیطهای بیمهر و بیروح گریزاناند و [[دوست]] ندارند در چنین فضاهایی حضور یابند. با اینهمه چهبسا بیشتر یا همه آنان با شاخصها و زمینههای ایجاد این شرایط [[بیگانه]] یا ناآشنا باشند؛ درحالیکه آشنایی با این شاخصها محبوب همگان است و دوست دارند آنها را در زندگی به کار بندند و به [[رضایت]] بیشتری دست یابند. این شاخصها را - که در اینجا از آنها به «شاخصهای تحکیم روابط همسری» نام میبریم - باید در سیره امامان{{عم}} جستجو کرد و البته باید مبتنی بر [[اصول همسرداری]] دانست که در سیره آنان عملی بود.
| |
| بر پایه اصل نخست همسرداری یعنی [[تعهد]] [[ایدئولوژیک]]، باید برای دستیابی به منشأ شاخصها به [[آیات قرآن کریم]] [[رجوع]] کرد. در [[قرآن]] هم در این باره چند [[آیه]] بیان شده که به موضوعات کلیدی پرداخته است؛ مانند:
| |
| #{{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً}}<ref>«و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ}}<ref>«آنها جامه شما و شما جامه آنهایید» سوره بقره، آیه ۱۸۷.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}}<ref>«ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتش بازدارید» سوره تحریم، آیه ۶.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ}}<ref>«و زنان را بر مردان، حقّ شایستهای است چنان که مردان را بر زنان؛ و مردان را بر آنان، به پایهای برتری است» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}}<ref>«و با آنان شایسته رفتار کنید» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref>.
| |
| آیه نخست بر [[آرامش]] و [[دلدادگی]] در [[روابط همسری]] تأکید میورزد. آیه دوم به صیانت [[همسران]] از یکدیگر توجه میدهد. آیه سوم بر [[هدایت]] و [[تحمل]] آنان در رابطه با یکدیگر اشاره میکند. آیه چهارم همسران را به [[رعایت]] [[حقوق متقابل]] فرامیخواند و آیه پنجم آنان را به [[معاشرت نیکو]] و [[رفتار]] [[پسندیده]] با یکدیگر وامیدارد. بر پایه این [[آیات]] محیط [[خانوادگی]]، مرکز [[آرامش روحی]]، [[مودت]] و [[پیوستگی]] درونی، صیانت بیرونی، هدایت و [[حمایت]] همهجانبه، رعایت حقوق متقابل و [[معاشرت]] نیکوی [[رفتاری]] اعضای [[خانواده]] به ویژه همسران با یکدیگر است.
| |
| البته [[زن]] و شوهر باید با هم تلاش کنند از این عوامل پیوند و [[یکپارچگی]] [[پاسداری]] کنند و به همدیگر کمک کنند تا این کار صورت پذیرد و نمیتوان گفت سهم شوهر یا سهم زن بیشتر است، بلکه هر یک به نوبه خود در [[حفظ]] این نهاد و حفظ این [[اجتماع]] دو نفره که بعدها به تدریج افزایش مییابد، نقش دارند.
| |
| با توجه به این موضوعات کلیدی میتوان به شاخصهای [[تحکیم]] روابط همسری در [[سیره امامان]]{{عم}} نزدیک شد و نمونههایی از آنها را در [[سیره]] آنان [[مشاهده]] کرد که در اینجا در دو فصل شاخصهای درونخانگی و برونخانگی قابل بررسی هستند.
| |
| نخست شاخصهای درونخانگی تحکیم روابط همسری بررسی میشود. پیش از بیان نمونههای آن این نکته درخور توجه است که ارتباط زن و مرد در عرصه [[زندگی]] با لحاظ و [[نامحرم]] مرزهایی دارد که رعایت آنها در فرایند [[محرم]] دستیابی به [[هدف]]، مورد تأکید [[آموزههای دینی]] است و در [[سیره مسلمانان]] نخست [[تاریخ اسلام]] در حد امکان عملی بود. نمونه کوچک ولی ظریف آن جدایی سفره غذای مردان و زنان نامحرم است که چنین کاری در کاهش بسیاری از چالشهای مربوط به ارتباطهای [[نامشروع]] و آسیبهای آن نقشی اساسی دارد؛ موضوعی که با [[تأسف]] باید گفت در شرایط کنونی کمتر [[رعایت]] میشود و [[ناپاکی]] و بیاعتباری و گاهی [[فروپاشی]] نهال و [[نهاد خانواده]] را در پی دارد؛ نهادی که [[پیامبر]]{{صل}} آن را نزد [[خدا]] از هر نهادی محبوبتر دانسته است<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۳، ح۴۳۴۳ ({{متن حدیث|مَا بُنِيَ بِنَاءٌ فِي الْإِسْلَامِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ التَّزْوِيجِ}}).</ref>. در اینجا به نمونههایی از شاخصهای درونخانگی [[تحکیم]] [[روابط همسری]] که در [[سیره امامان]] عملی بود، اشاره میشود:
| |
|
| |
|
| ===حسن روابط و رعایت آداب=== | | ===[[عفو و گذشت]]=== |
| حسن روابط و [[رفتار نرم]] و مهربانانه با [[همسر]] از شاخصهای درونخانگی تحکیم روابط همسری است که [[قرآن]] از آن به {{متن قرآن|عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}}<ref>«با آنان شایسته رفتار کنید» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref> تعبیر کرده و پیامبر{{صل}} نیز با تأکید بر آن گاهی رفتار نرم و مهربانانه با همسر را معیار [[برتری]] [[ایمان]] دانسته<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۳، ح۱۵۹۲۸ ({{متن حدیث|... أَحْسَنُ النَّاسِ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً وَ أَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ وَ أَنَا أَلْطَفُكُمْ بِأَهْلِي}}).</ref> و دیگربار آن را مایه برتری بر دیگران<ref>علی بن حسام الدین متقی هندی، کنزالعمال، ج۴۳، ص۵۰ ({{متن حدیث|خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ وَ أَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي}}).</ref> و در هر دو مورد خود را نمونه عملی آن معرفی کرده است<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۳، ح۱۵۹۲۸؛ علی بن حسام الدین متقی هندی، کنز العمال، ج۴۳، ص۵۰.</ref>؛ نیز در رتبهبندی [[مقامات معنوی]] جایگاه کسی را که با همسرش خوشرفتارتر و مهربانتر باشد، نزدیک جایگاه خود در [[قیامت]] دانسته است<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۳، ح۱۵۹۲۷ ({{متن حدیث|... أَقْرَبُكُمْ مِنِّي مَجْلِساً يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَحْسَنُكُمْ خُلُقاً وَ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ}}).</ref>.
| | [[انسانها]] کم و بیش [[اهل]] لغزشاند و بهترینشان کسانی هستند که از اشتباههای دیگران چشم بپوشند و عیبهای همدیگر را بزرگ جلوه ندهند که این خود، به خوشیها و [[زیبایی]] [[زندگی]] میافزاید. این صفت [[نیکو]]، در زندگی [[زناشویی]] اهمیت ویژهای مییابد؛ زیرا [[زن]] و شوهر در کنار هم زندگی میکنند و در صورت چشم نپوشیدن از لغزشهای طرف مقابل، وجودشان برای همدیگر تحملناپذیر خواهد بود. بیشترین سفارش [[اسلام]] در مورد مسائل [[خانوادگی]] نیز گذشت و چشمپوشی زن و شوهر از کجخلقیها و اشتباههای یکدیگر است. |
| این بدان جهت است که [[زن]] و شوهر در عرصههای جسمی و روانی با هم متفاوتاند. در نتیجه در نوع [[احساسات]] و واکنشهای احساسی نیز تفاوت دارند. علاقهمندی و [[عاطفه]] آنان [[خواستهها]] و ایدئالهای آنها، [[انتخاب]] [[الگوها]]، [[میزان]] [[پایبندی]] آنان به [[آداب و رسوم]] و اموری از این دست این دوگانگی [[احساس]] را نشان میدهد. اگر زن و مرد از تفاوت [[احساسها]] [[آگاهی]] داشته باشند و به آن توجه کنند و [[احترام]] بگذارند و در پی آسیب زدن به آن نباشند، بلکه در تعامل با هم [[رفتاری]] مهربانانه داشته باشند، میتوانند محفل [[زندگی]] خود را صمیمی سازند؛ زیرا بیشترین درگیریهای [[همسران]] از بیتوجهی به [[احساسات]] یکدیگر ریشه میگیرد و آموزه یادشده [[نبوی]] از ریشه آن را بازسازی میکند و سخن [[امام صادق]]{{ع}} که فرمود «شایسته نیست کسی غذایی را به خود اختصاص دهد و خانوادهاش را در آن سهیم نسازد»<ref>علی بن ابراهیم قمی، تفسیر، ج۱، ص۳۸۷ ({{متن حدیث|لَا يَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ يَخُصَّ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ مِنَ الْمَأْكُولِ دُونَ عِيَالِهِ}}).</ref>، در همین راستاست.
| | |
| | ===نشان دادن علاقه=== |
| | بنای [[خانواده]] بر پایه [[محبت]] [[استوار]] است. با مهر و [[دوستی]]، بسیاری از کاستیها جبران میشود و بدون آن، بسیاری از خصلتهای پسندیده دیگر [[درک]] نمیشود. در زندگی زناشویی، [[الفت]] و [[مهربانی]]، [[دلها]] را به هم نزدیک میسازد و [[امید]] و [[اطمینان]] را در وجود [[همسر]] مینشاند. محبت زن و شوهر نسبت به یکدیگر میتواند به وسیله زبان یا با روشهای مختلف در عمل و در موقعیتهای گوناگون بیان شود. اظهار [[دوستی]] نیز باید با بیان کلماتی صریح و عاشقانه شکل بگیرد تا [[روح]] غبار گرفته در مسیر [[زندگی]] به [[پاکی]] بدل شود و [[نشاط]] و [[شادابی]] در رگهای زندگی جریان یابد. |
|
| |
|
| به دیگر سخن میتوان گفت [[آموزههای دین]] رابطه مرد با [[همسر]] را همانند رابطه باغبان با گل میداند<ref>نهجالبلاغه، نامه ۳۱ ({{متن حدیث|فَإِنَّ الْمَرْأَةَ رَيْحَانَةٌ وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ}}: زن گل بهاری است، لطیف و آسیبپذیر، نه پهلوانی است کارفرما و در هر کار دلیر).</ref>؛ همانگونه که باغبان [[وظیفه]] نگهداری از آن را دارد، مرد نیز [[نگهبان]] [[زیبایی]] و لطافت همسرش است و با رسیدگی به موقع و مناسب به او میتواند مانع پژمردگی روان او شود. در [[حقیقت]] [[پیام]] تعبیر لطیف {{متن حدیث|الْمَرْأَةُ رَيْحَانَةٌ}} این است که قلمرو [[خدمت]] زن و مرد کاملاً تفاوت دارد. این تعبیر کارهای زبر و سنگین را که به بازوان [[قوی]] و استخوانبندی توانا نیاز دارد، از آن مردان دانسته و کارهای ظریف را - که با [[آفرینش]] زن هماهنگ است و او را یارای [[تحمل]] کارهای [[خشن]] نیست - بر عهده [[زنان]] نهاده است. تعبیر {{متن حدیث|وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ}} در سخن [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نیز بر این نکته تأکید میکند و به شوهر میآموزد که با همسر همانند گل خود چگونه [[رفتار]] کند؛ نیز به وی میآموزد که با [[شناخت]] [[هویت]] و [[جایگاه زن]] نباید کار سنگینی بر او عرضه کند و او را در عرصه تماس با [[نامحرم]] جای دهد؛ چراکه این گل در این شرایط پژمرده میشود. او باید در بوستانی به دور از این شرایط به سر برد تا بتواند انسانهای تأثیرگذاری همانند [[پیامبر]] بپروراند<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، ص۴۱۷.</ref>.
| | ===پرهیز از چشم و همچشمی=== |
|
| |
|
| [[رعایت آداب]] گوناگون [[زندگی]] از قبیل نوع [[تغذیه]] و [[امور بهداشتی]] در این حسن روابط تأثیرگذار است. [[رعایت]] این [[آداب]] در [[رفتار]] [[امامان]] [[مشاهده]] میشود. آنان در همین زمینه به اموری توجه ویژه داشتند و به آن عمل میکردند؛ از قبیل: تهیه مواد غذایی سالم و [[حلال]] و سودمند و کمهزینه<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۳۷۰، ح۳ ({{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} يُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ وَ يَلْتَقِطُهُ مِنَ الصَّحْفَةِ}}: تهیه مواد غذایی مانند کدو برای منزل نشانه حسن روابط ایشان با همسر است).</ref>؛ تهیه میوه نو و بهرهگیری از آن<ref>ابوالعباس مستغفری، طب النبی، ص۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۲۹۶ {{متن حدیث|... قَالَ{{صل}}: عَلَيْكُمْ بِالْفَوَاكِهِ فِي إِقْبَالِهَا...}}).</ref>؛ تهیه غذای فصل برای [[خانواده]] که به دیگران نیز [[مصرف]] آن را توصیه میکردند<ref>امام رضا{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|كُلِ الْبَارِدَ فِي الصَّيْفِ وَ الْحَارَّ فِي الشِّتَاءِ وَ الْمُعْتَدِلَ فِي الْفَصْلَيْنِ عَلَى قَدْرِ قُوَّتِكَ وَ شَهْوَتِكَ}}: «به اندازه توان و میل خود در تابستان غذای با طبع سرد و در زمستان غذای با طبع گرم و در دو فصل دیگر غذای معتدل بخور». نمیتوان گفت امام{{ع}} مطلب سودمندی را به دیگران توصیه کند؛ ولی خودش از آن بهره نگیرد؛ چنانکه امام صادق{{ع}} پس از توصیه افراد به شیوه مدیریت اقتصادی خانواده فرمود: {{متن حدیث|... فَإِنِّي أَقُوتُ بِهِ نَفْسِي وَ عِيَالِي...}}: «من این برنامه را در زندگی خود نیز، اجرا میکنم». (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۱۱، ح۵).</ref>؛ [[مسواک زدن]] پیش از [[خواب]] و در میانه و پس از آن به حدی که [[خوف]] ساییده شدن یا ریزش دندانها پدید آید<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۳؛ حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۳۹ ({{متن حدیث|كَانَ{{صل}} يَسْتَاكُ كُلَّ لَيْلَةٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ...}}).</ref>؛ توجه به [[بوی خوش]] و بهرهگیری فراوان از آن<ref>شیخ صدوق، کتاب الخصال، ص۱۶۵ ({{متن حدیث|حُبِّبَ إِلَيَّ مِنْ دُنْيَاكُمُ... الطِّيبُ...}}).</ref>؛ حمام رفتن و شستشوی بدن<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۹۴، ح۲؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۴۹ ({{متن حدیث|وَ دَخَلَ الصَّادِقُ{{ع}} الْحَمَّامَ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبُ الْحَمَّامِ: نُخْلِيهِ لَكَ؟ فَقَالَ: لَا...}}).</ref>؛ شستشوی موهای سر و صورت با سدر<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۳۲ ({{متن حدیث|وَ كَانَ{{صل}} إِذَا غَسَلَ رَأْسَهُ وَ لِحْيَتَهُ غَسَلَهُمَا بِالسِّدْرِ}}).</ref>؛ استفاده هفتگی از داروی [[نظافت]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۰۷؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۵۰، و ص۱۲۰ ({{متن حدیث|... كَانَ [أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ{{ع}}] يَدْخُلُ فَيَبْدَأُ فَيَطْلِي عَانَتَهُ وَ مَا يَلِيهَا، ثُمَّ يَلُفُّ إِزَارَهُ عَلَى أَطْرَافِ إِحْلِيلِهِ وَ يَدْعُونِي، فَأَطْلِي سَائِرَ جَسَدِهِ...}}).</ref>؛ تهیه وضوخانه (دستشویی) پاکیزه<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۶ ({{متن حدیث|مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ... نَظَافَةُ مُتَوَضَّاهُ}}).</ref>؛ تهیه دمپایی برای دستشویی و بهکارگیری آن<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۱ ({{متن حدیث|كَانَ [الْإِمَامُ الرِّضَا]{{ع}} يَدْخُلُ الْمُتَوَضَّأَ فِي خُفٍّ صَغِيرٍ}}).</ref>؛ جارو کردن متناوب [[خانه]] و تمیز نگه داشتن آن<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۶۹ ({{متن حدیث|كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}... يَكْنِسُ}}).</ref>؛ استفاده از ابزار [[بهداشتی]] و [[آلوده]] نکردن [[محیط زندگی]]<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۸۴ (راوی درباره امام رضا{{ع}} میگوید: {{متن حدیث|... وَ لَا رَأَيْتُهُ تَفَلَ...}}).</ref>. همه این کارها که در خانه و در ارتباط با [[همسر]] انجام میگرفت، از نمونههای حسن روابط با همسر و [[رعایت آداب]] آن شمرده میشود که در [[تحکیم]] [[روابط همسری]] نقشی اساسی دارد.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۶۲.</ref>.
| | یکی از موضوعهای مهمی که از آغاز زندگی مشترک میتواند بنیان [[خانواده]] را برهم زند، توقعهای نامحدود و [[حاکم]] شدن روح [[تجملگرایی]] و رقابت مادی است. [[زنان]] خانهدار اگر [[مدیریت]] امور [[خانه]] را بر محور [[قناعت]] و پرهیز از خرجهای [[بیهوده]] و تشریفاتی تنظیم نکنند و از شوهر خود انتظارهای بیجا و خارج از توان [[مالی]] او داشته باشند، باید در [[انتظار]] رخ دادن تنش باشند؛ زیرا یا همسرشان به خواستههای افزونطلبانه آنان بیتوجهی میکند که این کار به بگومگو و درگیری میانجامد یا به دنبال برآوردن خواستههای بیحساب آنان میرود. در صورت دوم، افزون بر آنکه باید بسیاری از [[گرفتاریها]] را تحمل کند، امکان دارد زندگیشان به [[حرام]] نیز [[آلوده]] شود<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[کانون محبت (کتاب)|کانون محبت]]، ص۲۶ ـ ۲۸.</ref>. |
| | |
| ===تکریم رفتاری===
| |
| تکریم در برابر [[توهین]] است<ref>{{متن قرآن|وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ}} «و کسی را که خداوند خوار دارد هیچ کس گرامی نخواهد داشت» سوره حج، آیه ۱۸.</ref>. تکریم رفتاری به معنای حرمتگذاری، [[گرامیداشتن]]، رفتاری محترمانه داشتن با شخص و [[ارزشمند]] دانستن اوست<ref>آذرتاش آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی-فارسی، واژه «کرم».</ref>. اینگونه [[رفتار با همسر]] از شاخصهای درونخانگی تحکیم روابط همسری و به تعبیر [[امیرمؤمنان]]{{ع}} مایه [[آبادانی]] محیط زندگی است<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۵، ص۵۳، ح۸۹ ({{متن حدیث|وَ أَكْرِمُوا الْجَلِيسَ تُعْمَرْ نَادِيكُمْ...}}).</ref>. [[تکریم]] [[رفتاری]] با [[همسر]] ناشی از کششهای جنسی، [[منفعتطلبی]] و [[قرارداد]] [[حقوقی]] نیست، بلکه ناشی از [[کرامت انسانی]]<ref>علی بن حسامالدین متقی هندی، کنزالعمال، ج۲۳، ص۵۰. پیامبر اکرم{{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|مَا أَكْرَمَ النِّسَاءَ إِلَّا كَرِيمٌ، وَ لَا أَهَانَهُنَّ إِلَّا لَئِيمٌ}}.</ref> و [[محبت]] درونی است که در پرتو آن کششهای جنسی و [[منافع]] [[آدمی]] نیز تأمین میشود؛ زیرا از محبت درونی و ریشهدار بودن آن، حرمتگذاری، [[فداکاری]]، [[تحمل]] و [[ایثار]] برمیخیزد<ref>{{متن حدیث|قَالَ الصَّادِقُ{{ع}}:... الْحُبُّ فَرْعُ الْمَعْرِفَةِ... وَ دَلِيلُ الْحُبِّ إِيْثَارُ الْمَحْبُوبِ عَلَى مَا سِوَاهُ}} (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۷، ص۲۲).</ref> که نقشی بنیادین در [[تحکیم]] [[روابط همسری]] دارند، نه صرفا از کششهای جنسی و منفعتطلبی.
| |
| | |
| '''نمونهها''': تکریم رفتاری با همسر نمونههایی دارد؛ از قبیل نام بردن به بزرگی، [[تصدیق]] به درستکرداری، توجه به توصیهها، [[وفا]] به [[پیمانها]]، به پیشواز رفتن، [[اعتماد]] به او در [[امور مالی]] که در ادامه میآید:
| |
| #نامبردن به بزرگی: امیرمؤمنان{{ع}} به [[حضرت زهرا]] فرمود: «ای [[دختر رسول خدا]]، هرچه [[دوست]] داری، توصیه کن»<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۹۱، ح۲۰ ({{متن حدیث|قَالَ لَهَا عَلِيٌّ{{ع}}: أَوْصِينِي بِمَا أَحْبَبْتِ يَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ...}}).</ref>. [[امام کاظم]]{{ع}} نیز از همسرش [[حمیده]] پس از تولد [[امام رضا]]{{ع}} «[[طاهره]]» تعبیر میکرد<ref>حسن بن موسی نوبختی، فرق الشیعه، ص۸۷؛ شیخ صدوق، معانی الأخبار، ج۱، ص۱۴-۱۶.</ref>. امام رضا{{ع}} نیز [[مادر امام جواد]]{{ع}} را پس از تولد پسرش طاهره و [[مطهره]] خواند<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۰، ص۱۵ ({{متن حدیث|... قُدِّسَتْ أُمٌّ وَلَدَتْهُ، فَلَقَدْ خُلِقَتْ طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً}}).</ref> و این تعبیرها، نشانه نهایت بزرگ داشتن آنان است.
| |
| # تصدیق به درستکرداری: امیرمؤمنان{{ع}} در پاسخ سخنان حضرت زهرا مبنی بر اینکه هیچگاه به تو [[دروغ]] نگفتم، [[خیانت]] نکردم و با تو [[مخالفت]] نکردم، فرمود: «تو داناتر، نیکوکارتر، [[باتقواتر]]، گرامیتر و خداترستر از این حرفها هستی. هرگز چنین نیست»<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۹۱، ح۲۰ ({{متن حدیث|... ثُمَّ قَالَتْ: يَا ابْنَ عَمِّ مَا عَهِدْتَنِي كَاذِبَةً وَ لَا خَائِنَةً وَ لَا خَالَفْتُكَ مُنْذُ عَاشَرْتَنِي، فَقَالَ{{ع}}: مَعَاذَ اللَّهِ أَنْتِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَ أَبَرُّ وَ أَتْقَى وَ أَكْرَمُ وَ أَشَدُّ خَوْفاً مِنْ اللَّهِ مِنْ أَنْ أُوَبِّخَكِ بِمُخَالَفَتِي...}}).</ref>.
| |
| #خوشداشتن دستپخت: [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در یکی از نوبتهای همسرش اُمامه دختر [[ابوالعاص]] که برای آن حضرت خرما و قارچ جهت [[افطار]] آورده بود، از آن استفاده کرد و دستپخت او را خوش میداشت<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۱۹۸، ح۵۴۵۵؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج۸، ص۲۵۸، ح۱۶۹.</ref>.
| |
| # [[وفا]] به پیمانهای او: از امیرمؤمنان{{ع}} نقل شده که میفرمود: «اگر کسی با همسرش شرط کرده که کاری انجام دهد (چه در ضمن [[عقد]] [[نکاح]] چه به صورت ابتدایی) باید به آن وفا کند، مگر شرطی که موجب [[حلال]] شدن [[حرام]] ی یا حرام شدن حلالی شود»<ref>محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۱۷، ح۲۳۰۴۴-۲۳۰۴۵ ({{متن حدیث|... كَانَ يَقُولُ: مَنْ شَرَطَ لِامْرَأَتِهِ شَرْطاً فَلْيَفِ لَهَا بِهِ، فَإِنَّ الْمُسْلِمِينَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ إِلَّا شَرْطاً حَرَّمَ حَلَالًا أَوْ أَحَلَّ حَرَاماً}}).</ref>. [[امام]] بنا به فرموده خود به سخنی که میگفت، عمل میکرد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۷۵ ({{متن حدیث|أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي وَ اللَّهِ مَا أَحُثُّكُمْ عَلَى طَاعَةٍ إِلَّا وَ أَسْبِقُكُمْ إِلَيْهَا}}).</ref>.
| |
| #توجه به توصیهها: به گفته [[عبدالله بن عمر]]، وی مدتی به دیدن [[حسن بن علی]]{{ع}} نرفته بود و روزی با گروهی به دیدن ایشان رفتند و [[خوله دختر منظور]] [[همسر امام]] به وی توصیه کرد [[مهمانان]] را نگه دار تا برای آنان غذایی آماده کنم. امام{{ع}} آنان را به سخنی خوش به گونهای سرگرم کرد و آنها بدون آنکه متوجه شوند، دیدند سفره غذا آماده شد و غذا آوردند<ref>ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۷ ({{متن حدیث|فَقَالَتْ لَهُ خَوْلَةُ: احْتَبِسْهُمْ حَتَّى نُهَيِّئَ لَهُمْ غَدَاءً. قَالَ ابْنُ [عُمَرَ]: فَابْتَدَأَ الْحَسَنُ حَدِيثًا أَلْهَانَا بِالِاسْتِمَاعِ إِعْجَابًا بِهِ حَتَّى جَاءَنَا الطَّعَامُ}}).</ref>؛ چنانکه به نقل [[طبرانی]]، آن حضرت در برخی امور [[منزل]] از قبیل [[بهداشت]] از پیشنهاد [[کنیز]] خود استفاده میکرد و او را به کمک میگرفت<ref>سلیمان بن احمد طبرانی، معجم الکبیر، ج۳، ص۷۰ ({{متن حدیث|... خَرَجْتُ مَعَ الْحَسَنِ{{ع}} و جَارِيَةٌ تَحُتُّ شَيْئًا مِنَ الْحِنَّاءِ عَنْ أَظْفَارِهِ...}}).</ref>.
| |
| # [[اعتماد]] به [[همسر]] در [[امور مالی]] و سپردن برخی [[اموال]] به او: همسر با این اقدام [[احساس]] میکند آنچه مایه قوام [[زندگی]] و پشتوانه ابزاری آن است، در [[اختیار]] اوست و این برای او شخصیتساز است؛ چراکه [[مال]] مایه [[استواری]] فرد و [[جامعه]] و به منزله ستون فقرات آنان و سبب قوام و [[پویایی]] و پایایی آنهاست و نداشتن آن مایه شکستگی ستون فقرات [[اقتصادی]] است<ref>ابنفارس، معجم مقائیس اللغه، ج۴، ص۴۴۳، ماده «فقر» ({{عربی|الْفَقِيرُ: هُوَ الْمَكْسُورُ فَقَارِ الظَّهْرِ. وَ قَالَ أَهْلُ اللُّغَةِ: مِنْهُ اشْتُقَّ اسْمُ الْفَقِيرِ، وَ كَأَنَّهُ مَكْسُورُ فَقَارِ الظَّهْرِ، مِنْ ذِلَّتِهِ وَ مَسْكَنَتِهِ}}). ر.ک: عبدالله جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، ص۴۹.</ref>. [[قرآن کریم]] نیز، بر قوام بودن و پایایی مال تأکید میکند و میفرماید: «مالتان را که مایه قوام و ایستایی شماست، در اختیار [[بیخردان]] قرار ندهید»<ref>{{متن قرآن|وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا}} «و داراییهایتان را که خداوند (مایه) پایداری (زندگی) شما گردانیده است به کمخردان نسپارید» سوره نساء، آیه ۵.</ref>. این تعبیر نقش محوری مال در پایندگی زندگی افراد و تأمین نیازهای آنان را نشان میدهد. وقتی این بنیه و قوام اقتصادی در اختیار همسر قرار گیرد، او احساس میکند نزد شوهر اعتباری ویژه دارد و مورد [[تکریم]] اوست. این احساس وی اعتمادش را به شوهر جلب میکند و در نتیجه [[روابط همسری]] [[تحکیم]] مییابد. بر پایه [[روایت]] [[مسعدة بن صدقه]]، [[امام حسین]]{{ع}} بخشی از درآمدش را به همسرش [[رباب]] میسپرد و در موارد نیاز از آن بهره میگرفت. او در یکی از برخوردهایش با گروهی از [[نیازمندان]] آنان را به منزلش فراخواند و مقدار [[مالی]] را که نزد همسرش رباب نهاده بودطلبید و به آنان پرداخت<ref>محمد بن مسعود عیاشی، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۲۵۷ ({{متن حدیث|... فَقَالَ لِلرَّبَابِ: أَخْرِجِي مَا كُنْتِ تَدَّخِرِينَ}}).</ref>. این [[مال]] بر پایه گزارش [[ابنشهرآشوب]] [[لباس]] و دراهمی بود که در دست داشت<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۶۶ ({{متن حدیث|... فَأَطْعَمَهُمُ وَ كَسَاهُمْ وَ أَمَرَ لَهُمْ بِدَرَاهِمَ}}).</ref>؛ چنانکه [[اماحمد]] [[همسر امام کاظم]]{{ع}} علاوه بر [[نقل روایت]] از [[امام]] بسیار مورد توجه و [[اعتماد]] آن حضرت بود و رازی از رازها و مبلغی از داراییهای امام تا [[شهادت]] ایشان نزد وی [[ودیعه]] بود که به [[امام رضا]]{{ع}} تحویل داد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۸۱-۳۸۲، ح۶ (سند روایت حسن است. ر.ک: محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۴، ص۲۴۱).</ref>. آنچه در این [[روایتها]] درخور توجه است، اعتماد امام به همسرش در [[امور مالی]] و سپردن بخشی از درآمد [[زندگی]] به اوست. این کار [[سیره]] آنان بود و این سیره و روش [[احساس شخصیت]] [[همسر]] را به اوج میرساند و چه تکریمی بالاتر از آن. البته این نکته نیز درخور توجه است که این واگذاری بخشی از درآمد به [[همسران]] با [[رعایت]] [[امانتداری]] و [[پرهیز]] از [[مصرفگرایی]] آنان بوده که به آن اشاره میشود<ref>ر.ک: عنوان «آموزش آموزههای دینی».</ref>.
| |
| #ابراز [[خرسندی]] به هنگام دفع خطر: این نمونه [[رفتار]] دیگری است که همسر از آن دلگرم میشود و [[امید]] به زندگیاش افزایش مییابد و آن را مایه [[فخر]] خود میداند و چه بسا آن را نزد دیگران اظهار کند. در این باره از [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده که روزی مادرش با خطری مواجه شده بود و پس از رفع خطر، پدرش [[امام سجاد]]{{ع}} به شکرانه رفع خطر از همسرش خرسندی خود را با پرداختن یکصد دینار [[صدقه]] ابراز کرد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۹، ح۱ ({{متن حدیث|عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}}، قَالَ:... فَتَصَدَّقَ أَبِي عَنْهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ}}).</ref>.
| |
| # [[خرسند]] کردن مادر در حضور فرزند: [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: «از [[حقوق فرزند]] بر پدر این است که مادرش را خرسند و سرزنده و گرامی بدارد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۹، ح۶ ({{متن حدیث|حَقُّ الْوَلَدِ عَلَى وَالِدِهِ إِذَا كَانَ ذَكَراً أَنْ يَسْتَفْرِهَ أُمَّهُ... وَ إِذَا كَانَتْ أُنْثَى أَنْ يَسْتَفْرِهَ أُمَّهَا}}).</ref>. [[امام کاظم]]{{ع}} [[اماحمد]] را نزد پسرش احمد سرزنده و گرامی میداشت. و این نتیجه را در پی داشت که پس از [[شهادت]] پدر، [[مردم مدینه]] نخست با احمد به عنوان [[امام]] [[بیعت]] کرده بودند، او [[بیعتکنندگان]] را به در [[خانه امام رضا]]{{ع}} برد و همگی با [[امام رضا]]{{ع}} به عنوان امام و [[جانشین]] پدر بیعت کردند<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۳۰۸ ({{متن حدیث|أَيُّهَا النَّاسُ! كَمَا أَنَّكُمْ جَمِيعًا فِي بَيْعَتِي، فَإِنِّي فِي بَيْعَةِ أَخِي}}).</ref>.
| |
| #مسئولیتسپاری در امور [[حقوقی]]: [[امام صادق]]{{ع}} به [[همسر]] و دخترش [[نمایندگی]] دادند تا با بررسی مسائل حقوقی [[مردم]] به ویژه [[بانوان]] به آنان [[سرکشی]] کرده، [[حقوق]] مرتبط و مورد نظر را ادا کنند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۱۷، ح۵ ({{متن حدیث|... كَانَ أَبِي{{ع}} يَبْعَثُ أُمِّي وَ أُمَّ فَرْوَةَ تَقْضِيَانِ حُقُوقَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ}}).</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۶۵.</ref>.
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| # [[پرونده:IM010877.jpg|22px]] [[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|'''سیره همسرداری امامان معصوم''']] | | # [[پرونده:1379753.jpg|22px]] [[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[کانون محبت (کتاب)|'''کانون محبت''']] |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
این مدخل زیرشاخهٔ بحث همسرداری است. تحکیم همسرداری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: تحکیم همسرداری در معارف و سیره معصوم - تحکیم همسرداری در معارف و سیره نبوی - تحکیم همسرداری در معارف و سیره علوی - پرسش مرتبط ندارد