حفظ در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخهها
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = حفظ | |||
| عنوان مدخل = [[حفظ]] | |||
| مداخل مرتبط = [[حفظ در قرآن]] - [[حفظ در فقه اسلامی]] - [[حفظ در فقه سیاسی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
[[حفظ]] به معنای نگهداری و محافظت کردن از کسی یا چیزی به منظور [[دفاع]] از آن یا جلوگیری از وارد آمدن آسیب به آن. | [[حفظ]] به معنای نگهداری و محافظت کردن از کسی یا چیزی به منظور [[دفاع]] از آن یا جلوگیری از وارد آمدن آسیب به آن. | ||
==[[حکم]]== | == [[حکم]] == | ||
حکم حفظ و نیز چگونگی آن بر حسب متعلق حفظ، از قبیل [[جان]]، [[آبرو]]، [[مال]] و [[امانت]]، متفاوت است. | حکم حفظ و نیز چگونگی آن بر حسب متعلق حفظ، از قبیل [[جان]]، [[آبرو]]، [[مال]] و [[امانت]]، متفاوت است. | ||
===[[حفظ جان]]=== | === [[حفظ جان]] === | ||
حفظ جانِ خود و هر [[مسلمانی]]، [[واجب]] و در معرض [[هلاکت]] قرار دادن آن، همچنین تعرض به [[جان انسان]] محترم، [[حرام]] است. از این رو، [[دفاع از جان خود]] در برابر مهاجم، جایز، بلکه در صورت انحصار حفظ جان به دفاع، واجب است. همچنین است دفاع از جان مؤمنی دیگر، هر چند برخی در [[وجوب]] آن اشکال کردهاند <ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۶؛ ج۳۶، ص:۴۳۳ و ج۴۱، ص:۶۵۰ ـ ۶۵۲؛ جامع الشتات (خواجویی)، ص:۳۰ ـ ۳۱؛ الفقه و المسائل الطبیة، ص:۱۸۱</ref>. | حفظ جانِ خود و هر [[مسلمانی]]، [[واجب]] و در معرض [[هلاکت]] قرار دادن آن، همچنین تعرض به [[جان انسان]] محترم، [[حرام]] است. از این رو، [[دفاع از جان خود]] در برابر مهاجم، جایز، بلکه در صورت انحصار حفظ جان به دفاع، واجب است. همچنین است دفاع از جان مؤمنی دیگر، هر چند برخی در [[وجوب]] آن اشکال کردهاند <ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۶؛ ج۳۶، ص:۴۳۳ و ج۴۱، ص:۶۵۰ ـ ۶۵۲؛ جامع الشتات (خواجویی)، ص:۳۰ ـ ۳۱؛ الفقه و المسائل الطبیة، ص:۱۸۱</ref>. | ||
حفظ جان به لحاظ اهمیّت آن در صورت [[تزاحم]] با دیگر [[واجبات]] یا ارتکاب [[محرّمات]]، بر آنها مقدم میشود؛ از این رو، خوردن مردار در حال [[اضطرار]] برای حفظ جان، واجب است؛<ref>جواهر الکلام، ج۳۶، ص:۴۲۷ و ۴۳۱ ـ ۴۳۲؛ مسالک الافهام، ج۱۲، ص:۱۲۷؛ کتاب الحج (شاهرودی)، ج۳، ص:۳۴۰؛ کتاب السرائر، ج۳، ص:۱۲۵</ref> چنان که به جهت حفظ جان، [[خوردن]] غذای دیگری در حال اضطرار، حتّی بدون [[اذن]] وی ـ در صورت عدم امکان اذن<ref>جواهرالکلام، ج۳۶، ص:۴۳۷؛ بحوث فی الفقه (الإجارة)، ص:۲۱۶</ref> ـ و نیز اظهار [[کفر]] با [[اعتقاد قلبی]] به [[اسلام]]، در حال [[تقیّه]] <ref>القواعد و الفوائد، ج۲، ص:۱۵۸؛ القواعد الفقهیة (مکارم)، ج۱، ص:۴۲۶</ref> جایز است. | حفظ جان به لحاظ اهمیّت آن در صورت [[تزاحم]] با دیگر [[واجبات]] یا ارتکاب [[محرّمات]]، بر آنها مقدم میشود؛ از این رو، خوردن مردار در حال [[اضطرار]] برای حفظ جان، واجب است؛<ref>جواهر الکلام، ج۳۶، ص:۴۲۷ و ۴۳۱ ـ ۴۳۲؛ مسالک الافهام، ج۱۲، ص:۱۲۷؛ کتاب الحج (شاهرودی)، ج۳، ص:۳۴۰؛ کتاب السرائر، ج۳، ص:۱۲۵</ref> چنان که به جهت حفظ جان، [[خوردن]] غذای دیگری در حال اضطرار، حتّی بدون [[اذن]] وی ـ در صورت عدم امکان اذن<ref>جواهرالکلام، ج۳۶، ص:۴۳۷؛ بحوث فی الفقه (الإجارة)، ص:۲۱۶</ref> ـ و نیز اظهار [[کفر]] با [[اعتقاد قلبی]] به [[اسلام]]، در حال [[تقیّه]] <ref>القواعد و الفوائد، ج۲، ص:۱۵۸؛ القواعد الفقهیة (مکارم)، ج۱، ص:۴۲۶</ref> جایز است. | ||
===[[حفظ آبرو]]=== | === [[حفظ آبرو]] === | ||
آبرو و [[ناموس]] [[آدمی]] همچون جان او از [[حرمت]] ویژهای برخوردار است. از این رو حفظ آن در برابر تعرض کننده به آن، واجب است؛ خواه نسبت به آبروی خود [[انسان]] باشد <ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۳۷۱ و ج۴۱، ص:۳۶۵؛ حاشیة المکاسب (ایروانی)، ج۱، ص:۳۵؛ ارشاد الطالب، ج۱، ص:۱۹۲</ref> یا آبروی [[مسلمانی]] دیگر <ref>جواهر الکلام، ج۴۱، ص:۶۵۰ ـ ۶۶۰؛ کشف الغطاء، ج۴، ص:۳۳۳؛ اسس الحدود و التعزیرات، ص:۴۶۶</ref>. | آبرو و [[ناموس]] [[آدمی]] همچون جان او از [[حرمت]] ویژهای برخوردار است. از این رو حفظ آن در برابر تعرض کننده به آن، واجب است؛ خواه نسبت به آبروی خود [[انسان]] باشد <ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۳۷۱ و ج۴۱، ص:۳۶۵؛ حاشیة المکاسب (ایروانی)، ج۱، ص:۳۵؛ ارشاد الطالب، ج۱، ص:۱۹۲</ref> یا آبروی [[مسلمانی]] دیگر <ref>جواهر الکلام، ج۴۱، ص:۶۵۰ ـ ۶۶۰؛ کشف الغطاء، ج۴، ص:۳۳۳؛ اسس الحدود و التعزیرات، ص:۴۶۶</ref>. | ||
===[[حفظ مال]]=== | === [[حفظ مال]] === | ||
[[دفاع از مال]] در برابر مهاجم جایز،<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۶</ref> بلکه بنابر دیدگاه برخی، در صورت [[غلبه]] [[ظنّ]] به سلامتِ [[جان]]، [[واجب]] است. <ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص:۲۳۲ ـ ۲۳۳</ref> | [[دفاع از مال]] در برابر مهاجم جایز،<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۶</ref> بلکه بنابر دیدگاه برخی، در صورت [[غلبه]] [[ظنّ]] به سلامتِ [[جان]]، [[واجب]] است. <ref>شرائع الاسلام، ج۱، ص:۲۳۲ ـ ۲۳۳</ref> | ||
===[[حفظ امانت]]=== | === [[حفظ امانت]] === | ||
[[حفظ]] [[مالی]] که نزد کسی به [[امانت]] گذاشته شده، واجب و کوتاهی در نگهداری آن [[حرام]] و ضمان آور است.<ref>مهذّب الاحکام، ج۱۸، ص:۳۰۳ ـ ۳۰۶؛ مصطلحات الفقه، ص:۸۶ ـ ۸۸</ref>. | [[حفظ]] [[مالی]] که نزد کسی به [[امانت]] گذاشته شده، واجب و کوتاهی در نگهداری آن [[حرام]] و ضمان آور است.<ref>مهذّب الاحکام، ج۱۸، ص:۳۰۳ ـ ۳۰۶؛ مصطلحات الفقه، ص:۸۶ ـ ۸۸</ref>. | ||
===[[حفظ اسلام]]=== | === [[حفظ اسلام]] === | ||
[[دفاع از اسلام]] در برابر [[دشمنی]] که اساس آن را [[تهدید]] میکند واجب است<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۴</ref>.<ref> [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۳، صفحه ۳۱۶-۳۱۷.</ref> | [[دفاع از اسلام]] در برابر [[دشمنی]] که اساس آن را [[تهدید]] میکند واجب است<ref>جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۴</ref>.<ref> [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۳، صفحه ۳۱۶-۳۱۷.</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۴۵
این مدخل زیرشاخهٔ بحث حفظ است. حفظ از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حفظ در قرآن - حفظ در فقه اسلامی - حفظ در فقه سیاسی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
حفظ به معنای نگهداری و محافظت کردن از کسی یا چیزی به منظور دفاع از آن یا جلوگیری از وارد آمدن آسیب به آن.
حکم
حکم حفظ و نیز چگونگی آن بر حسب متعلق حفظ، از قبیل جان، آبرو، مال و امانت، متفاوت است.
حفظ جان
حفظ جانِ خود و هر مسلمانی، واجب و در معرض هلاکت قرار دادن آن، همچنین تعرض به جان انسان محترم، حرام است. از این رو، دفاع از جان خود در برابر مهاجم، جایز، بلکه در صورت انحصار حفظ جان به دفاع، واجب است. همچنین است دفاع از جان مؤمنی دیگر، هر چند برخی در وجوب آن اشکال کردهاند [۱].
حفظ جان به لحاظ اهمیّت آن در صورت تزاحم با دیگر واجبات یا ارتکاب محرّمات، بر آنها مقدم میشود؛ از این رو، خوردن مردار در حال اضطرار برای حفظ جان، واجب است؛[۲] چنان که به جهت حفظ جان، خوردن غذای دیگری در حال اضطرار، حتّی بدون اذن وی ـ در صورت عدم امکان اذن[۳] ـ و نیز اظهار کفر با اعتقاد قلبی به اسلام، در حال تقیّه [۴] جایز است.
حفظ آبرو
آبرو و ناموس آدمی همچون جان او از حرمت ویژهای برخوردار است. از این رو حفظ آن در برابر تعرض کننده به آن، واجب است؛ خواه نسبت به آبروی خود انسان باشد [۵] یا آبروی مسلمانی دیگر [۶].
حفظ مال
دفاع از مال در برابر مهاجم جایز،[۷] بلکه بنابر دیدگاه برخی، در صورت غلبه ظنّ به سلامتِ جان، واجب است. [۸]
حفظ امانت
حفظ مالی که نزد کسی به امانت گذاشته شده، واجب و کوتاهی در نگهداری آن حرام و ضمان آور است.[۹].
حفظ اسلام
دفاع از اسلام در برابر دشمنی که اساس آن را تهدید میکند واجب است[۱۰].[۱۱]
منابع
پانویس
- ↑ جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۶؛ ج۳۶، ص:۴۳۳ و ج۴۱، ص:۶۵۰ ـ ۶۵۲؛ جامع الشتات (خواجویی)، ص:۳۰ ـ ۳۱؛ الفقه و المسائل الطبیة، ص:۱۸۱
- ↑ جواهر الکلام، ج۳۶، ص:۴۲۷ و ۴۳۱ ـ ۴۳۲؛ مسالک الافهام، ج۱۲، ص:۱۲۷؛ کتاب الحج (شاهرودی)، ج۳، ص:۳۴۰؛ کتاب السرائر، ج۳، ص:۱۲۵
- ↑ جواهرالکلام، ج۳۶، ص:۴۳۷؛ بحوث فی الفقه (الإجارة)، ص:۲۱۶
- ↑ القواعد و الفوائد، ج۲، ص:۱۵۸؛ القواعد الفقهیة (مکارم)، ج۱، ص:۴۲۶
- ↑ جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۳۷۱ و ج۴۱، ص:۳۶۵؛ حاشیة المکاسب (ایروانی)، ج۱، ص:۳۵؛ ارشاد الطالب، ج۱، ص:۱۹۲
- ↑ جواهر الکلام، ج۴۱، ص:۶۵۰ ـ ۶۶۰؛ کشف الغطاء، ج۴، ص:۳۳۳؛ اسس الحدود و التعزیرات، ص:۴۶۶
- ↑ جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۶
- ↑ شرائع الاسلام، ج۱، ص:۲۳۲ ـ ۲۳۳
- ↑ مهذّب الاحکام، ج۱۸، ص:۳۰۳ ـ ۳۰۶؛ مصطلحات الفقه، ص:۸۶ ـ ۸۸
- ↑ جواهر الکلام، ج۲۱، ص:۱۴
- ↑ هاشمی شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۳، صفحه ۳۱۶-۳۱۷.