حضرت مریم در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

[[حضرت مریم]] از شخصیت‌هایی است که در [[تاریخ]] [[دعوت پیامبر]] و شیوه [[تبلیغ]] آن [[حضرت]] [[جایگاه]] ویژه ای دارد. سوره‌ای از [[قرآن]] به نام او اختصاص دارد و در چندین [[سوره]] از جمله: [[آل عمران]]، [[مائده]] و [[تحریم]] نام او بارها آمده و حتی گاه [[قرآن]] یاد [[پیامبر]] اولوالعزمی چون [[عیسی]] را با نام مادرش [[مریم]] مزین می‌کند، به این [[دلیل]]، [[مریم]] {{س}} الگویی فراجنسیتی است، که [[شناخت]] صحیح شخصیتی مثل [[مریم]] {{س}} بسیار لازم و تأثیرگذار در [[ترویج]] [[معنویت]] و [[اخلاق]] است. همچنین نقطه آغاز [[شناخت]] [[آیین مسیحیت]] از [[حضرت مریم]] {{س}} تا [[عیسی]] ناصری است. در سازمان [[مسیحیت]] رشته‌ای به نام مریم‌شناسی آمده و سرگذشت این بانوی [[مقدس]] که از [[طریق وحی]] برای [[پیامبر اسلام]] {{صل}} بیان شده تحقیق و بررسی انجام می‌شود. از سویی برای [[مریم]] در [[قرآن]]، مقامی بس منیع در حد [[انبیای الهی]] و [[ارتباط]] [[وحیانی]] برای جنس [[زن]] در نظر گرفته شده و از جهتی به عنوان الگوی [[تربیتی]] و چهره‌پردازی مثبت آمده است. به عبارت دیگر، اشاره به [[الگو]] و [[پیروی]] از آن، جزو نیازهای بشری است که در جهت [[کمال‌گرایی]] و نیل به [[تکامل]] به طور [[فطری]] در نهاد [[انسان]] قرار داده شده است. [[پیامبر]]، به این نیاز [[روانی]] [[بشر]] پاسخ داده و الگوهایی را در [[زن]] و مرد معرفی کرده است، که به طور کلّی به عنوان نمونۀ تجسم [[حقیقت]] و تحقق عینیت نیازهای [[معنوی]] است. نکته مهم این توصیف‌ها از فردی است که از نظر [[انسانی]] در جنس مؤنث قرار گرفته و در آن عصر [[تحقیر]] می‌شده است. ایشان به مخاطب خود می‌خواهد نشان دهد، که او در جنبۀ [[شخصیت]] [[روحی]] و [[روانی]] و [[اجتماعی]] [[فطرت]] انسانی‌اش به منصه [[ظهور]] و [[شکوفایی]] رسیده و از نظر [[اعتقادی]]، [[رفتاری]]، منطبق بر [[تعالیم]] و [[آموزه‌های دینی]] و در مراحل بالای [[انسانیت]] است و از این‌رو، [[پیروی]] از او سبب [[نیک]] بختی و [[سعادت]] و [[تکامل انسان]] می‌گردد.

نام [[مریم]] ۳۴ بار در [[قرآن کریم]] ذکر شده و حدود ۲۰ [[آیه]] از آن مستقیماً درباره جریانات مربوط به خود [[حضرت مریم]] {{س}} می‌باشد. این در حالی است که نام [[حضرت مریم]] در [[انجیل]] ۱۹ مرتبه یاد شده و شگفت‌انگیزتر این که تنها زنی است که به نام در [[قرآن]] خوانده شده و یا [[عیسی]] به [[وصف]] مادرش یاد شده و سوره‌ای هم به نام او نام‌گذاری شده و باز سوره‌ای به نام [[خاندان]] او ([[آل عمران]]) و با تعبیرهای مختلف، مانند [[نزول]] [[فرشته وحی]]، [[سخن گفتن]] با او، انزال [[مائده]] آسمانی و [[مادر]] باکره، و از همه مهم‌تر [[مادر]] یکی از بزرگ‌ترین [[پیامبران اولوالعزم]] یعنی [[حضرت عیسی]] {{ع}} مورد [[تعظیم]] و [[تکریم]] قرار گرفته است.

از سوی دیگر [[عهد جدید]] و [[قرآن مجید]]، در باره [[زندگی]] و این [[شخصیت]]، دارای مشترکات زیادی است، اما از جنبه‌های مهمی نیز با یکدیگر متفاوت است. [[قرآن کریم]] در [[سورۀ آل‌عمران]]، در [[نقل]] جریانات مربوطه به [[حضرت عیسی]] {{ع}}، از [[حضرت مریم]] {{س}} شروع می‌کند و جریان مربوط به [[نذر]] [[مادر]] وی، نام‌گذاری [[مریم]] و [[پناه]] بردن وی به درگاه [[خداوند]]، [[سرپرستی]] [[حضرت]] [[زکریا]] {{ع}} برای [[مریم]] و [[کرامات]] و وقایعی را که برای [[مریم]] {{س}} رخ داده، بازگو می‌نماید. در آیاتی از [[سوره مریم]] به عنوان کتاب [[مریم]]، داستان حامله شدن خود وی را با تعبیر دیگری به شکل [[زیبا]] از طریق فرستادن [[روح]] خود به او بیان می‌کند. اما در جای دیگر از او به عنوان [[صدیقه]] یاد می‌کند، او را در زمره قانتین به شمار می‌آورد {{متن قرآن|وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ}}<ref>«و (نیز) مریم دختر عمران را که پاکدامن بود و ما از روح خویش در آن دمیدیم؛ و سخنان و کتاب‌های پروردگارش را باور داشت و از فرمانبرداران بود» سوره تحریم، آیه ۱۲.</ref> و وی را به همراه پسرش، [[عیسی بن مریم]] که بدون “تماس” [[مریم]] با [[بشر]] متولد می‌شود، [[معجزه]] و آیت برای جهانیان معرفی می‌کند و غلوکنندگان دربارۀ [[حضرت مسیح]] و مادرش را تخطئه و محکوم می‌نماید<ref>{{متن قرآن|مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ}} «مسیح پسر مریم جز پیامبری نبود که پیش از او (نیز) پیامبران (بسیار) گذشتند و مادر او زنی بسیار راستکردار بود؛ هر دو غذا می‌خوردند؛ بنگر چگونه آیات (خویش) را برای آنان روشن می‌داریم سپس بنگر به کجا باز گردانده می‌شوند!» سوره مائده، آیه ۷۵.</ref>. در آیۀ ۱۱۶ [[سورۀ مائده]]<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ}} «و یاد کن که خداوند به عیسی پسر مریم فرمود: آیا تو به مردم گفتی که من و مادرم را دو خدا به جای خداوند بگزینید؟ گفت: پاکا که تویی، مرا نسزد که آنچه را حقّ من نیست بر زبان آورم، اگر آن را گفته باشم تو دانسته‌ای، تو آنچه در درون من است می‌دانی و من آنچه در ذات توست نمی‌دانم، بی‌گمان این تویی که بسیار داننده نهان‌هایی» سوره مائده، آیه ۱۱۶.</ref>، به عقیدۀ شرک‌آلودی اشاره می‌کند که بر اساس آن [[حضرت مسیح]] و مادرش - [[حضرت مریم]] - در [[مقام]] [[تقدیس]] تا حد [[پرستش]] بالا برده شده و هم‌ردیف [[خداوند]] تبارک و تعالی قرار داده شده‌اند، در حالی که [[حضرت مسیح]] {{ع}} [[خداوند]] را از داشتن هرگونه شریکی منزه دانسته، خود را از ادعای [[الوهیت]] مبرا ساخته است. [[قرآن کریم]] و [[کتاب]] [[عهد جدید]] هردو به باردار شدن [[حضرت مریم]] {{س}} در عین دوشیزگی تصریح می‌نمایند و [[نقل]] این جریان در [[انجیل لوقا]]، شباهت‌هایی نیز با [[قرآن]] دارد، ولی [[انجیل متی]] در این باره با [[قرآن]] و [[لوقا]] متفاوت است. [[قرآن کریم]] با تعبیرات مختلف [[عقاید]] مشرکانه دربارۀ [[حضرت مسیح]] و [[حضرت مریم]] را مردود و [[باطل]] دانسته، معتقدان به این نظر را [[سرزنش]] می‌نماید.

#{{متن قرآن|إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ * فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ * فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ * هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که همسر عمران گفت: پروردگارا! من نذر کرده‌ام آنچه در شکم دارم آزاد (از هر شرطی) تو را باشد پس (نذر مرا) از من بپذیر که تویی که شنوای دانایی * و چون او را بزاد گفت: پروردگارا! من (به جای پسر) دختر، زاده‌ام- و خداوند بهتر می‌داند که او چه زاد و هر پسر همگون این دختر نیست- و من او را مریم نامیده‌ام و او و نسل او را از شیطان رانده به پناه تو می‌آورم * پس خداوند آن (دختر) را به نیکی پذیرفت و به نیکی (پروراند و) برآورد و زکریّا را سرپرست او کرد و هرگاه زکریّا در محراب (عبادت) نزد وی می‌رفت کنار او، رزقی می‌یافت و می‌پرسید: ای مریم! این از کجا برای تو آمده است؟ و او می‌گفت: از نزد خداوند؛ (آری) خداوند به هر که بخواهد بی‌حساب (و شمار) روزی می‌دهد * آنجا بود که زکریّا پروردگار خود را فرا خواند، گفت: پروردگارا! به من از سوی خویش فرزندی پاکیزه عطا کن که تو شنوای دعایی» سوره آل عمران، آیه ۳۵-۳۸.</ref>؛

== نکات ==

# [[قرآن کریم]] [[حضرت عیسی]] و مادرش [[حضرت مریم]] {{س}} را با هم به عنوان آیت و [[معجزه]] برای جهانیان معرفی می‌کند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً}} بر این اساس [[زندگی]] [[مریم]] را نیز از ابتدا و حتی پیش از [[تولد]] تحت نظر دارد، و داستان [[حیات]] و [[تولد]] و اتفاقات آن را شرح می‌دهد؛

# جریان [[نذر]] [[همسر]] [[عمران]] را (از خاندان‌های چهارگانه‌ای که [[قرآن]] به عنوان برگزیدگان [[بشریت]] یاد می‌کند) در دوران بارداری بر [[حضرت مریم]] {{س}}، [[مادر]] [[عیسی]] {{ع}} و اعاذۀ وی و ذریه‌اش را به درگاه [[خداوند]] بازگو می‌کند تا نشان دهد که [[حضرت عیسی]] و [[مریم]] {{س}} گذشته از [[پاکی]] ذاتی خودشان، وابسته به دودمانی هستند که تا دورترین نقطه از نظر شجره و [[سند]] [[تاریخی]] [[وارسته]]، [[پاک]] و مصطفای [[الهی]] می‌باشند؛ زیرا طبق [[آیه]] ۳۵ [[سوره آل‌عمران]] {{متن قرآن|إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ...}} و [[آیه]] ۱۲ [[سوره تحریم]] {{متن قرآن|وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي...}} نام [[پدر]] [[حضرت مریم]] {{س}} “عمران” است. لذا یکی دیگر از ویژگی‌های این [[خاندان]] (آل‌عمران) این است که سومین [[سوره]] [[قرآن مجید]]، به نام این [[خاندان]] [[الهی]] می‌باشد. در این [[سوره]] به فرازهایی از زندگانی چند تن از این [[خاندان]] اشاره می‌شود؛ زیرا بزرگ‌ترین شخصیت‌های این [[خاندان]] بزرگ که [[قرآن]] از آنها ذکری به میان می‌آورد، عبارتند از: [[عمران]] [[پدر]] [[مریم]]، حنّه [[مادر]] [[مریم]]، [[زکریا]]، [[یحیی]]، [[همسر]] [[زکریا]]، [[پیامبر]] بزرگ [[خدا]]، [[عیسی مسیح]] {{ع}} و [[مادر]] گرامی ایشان [[حضرت مریم]] {{س}}؛

# به دنبال این نام‌گذاری {{متن قرآن|وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ}} از [[خداوند]] می‌خواهد که این نوزاد و فرزندانی که در [[آینده]] از او متولد می‌شوند، در حرمِ [[امن]] [[الهی]] از القایات و وسوسه‌های [[شیطانی]] برکنار باشند تا اسم [[مریم]] مطابق با مسمی باشد: {{متن قرآن|وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ}} و البته [[مادر]] [[مریم]] که ظاهراً پدرش [[عمران]] در هنگام [[تولد]] [[وفات]] یافته که فرموده: {{متن قرآن|وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا}} و [[مسئولیت]] وی در آغاز به دوش [[مادر]] بود، به هر حال [[خدا]] دعای وی را پذیرفت: {{متن قرآن|فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا}} “پس [[خداوند]] او را به وجهی [[نیکو]] قبول کرد و به خوبی پرورش داد”؛

# البته [[پذیرش]] [[زکریا]] به این آسانی اتفاق نیافتاد. [[زکریا]] {{ع}} که [[ریاست]] [[احبار]] را به عهده داشت، پیشنهاد کرد که کفالت [[مریم]] را به عهده گیرد؛ زیرا [[همسر]] او الیصابات، [[خاله]] [[مریم]] بود. اما [[احبار]] زیر بار نرفتند و به این سخن قانع نشدند و پیشنهاد کردند که قرعه بیاندازند. {{متن قرآن|وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ}}؛

# هنگامی که [[زکریا]] کنار [[محراب]] او قرار می‌گرفت تا نیازهای وی را برآورد، رزق‌های مخصوصی در آنجا می‌دید. از او می‌پرسید: این از کجا برای تو آمده است‌؟ و او می‌گفت: این از [[ناحیه]] خداست و [[خداوند]] به هرکس که بخواهد بی‌حساب روزی می‌دهد. {{متن قرآن|كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}؛

# این [[رزق]] بهشتی که در نزد مریم یافت می‌شود موجب می‌شود که [[حضرت]] [[زکریا]] {{ع}} با [[دنیایی]] از [[امید]] به [[کرم]] [[پروردگار]] [[دست]] به [[دعا]] برای فرزنددار شدن بردارد؛

# اما درباره حوادث [[تولد]] [[عیسی]] [[قرآن کریم]] با تعبیرات مختلف این مسئله بیان می‌کند و نکته مهم آن از سویی این است که به [[مریم]] می‌فهماند که نیازی به این نیست که تو از خودت [[دفاع]] کنی، آن کس که این مولود را به تو داده، [[وظیفه]] [[دفاع]] را هم نیز خود بر عهده گرفته است و اگر بدخواهان [[یهود]] زاییدن تو را بهانه کرده و دیدی که درباره آن سؤال می‌کنند، به آنان بگو برای [[خدا]] [[روزه]] [[سکوت]] [[نذر]] کرده‌ام. بنابراین از هر نظر آسوده باش و [[غم]] و [[اندوه]] به خاطرت راه نده. [[حضرت مریم]] {{س}} با [[مشاهده]] [[قدرت الهی]] که چوبه خشکیده خرما را سرسبز و بارور کرد و چشمه آبی گوارا بر او جاری نمود و [[وظیفه]] [[دفاع]] از [[عفت]] و [[ناموس]] را به عهده خویش ([[خدا]]) قرار داد، آسوده خاطر شد. او از اینکه مشمول [[فضل]] و [[رحمت الهی]] قرار گرفته و [[خداوند]] او را تنها و در حال [[غربت]] رهایش نکرده، بسیار [[خشنود]] بود.