سوره نبأ: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۳ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲
جز
خط ۱: خط ۱:
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[سوره نبأ در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[سوره نبأ در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}


==مقدمه==
== مقدمه ==
هفتاد وهشتمین [[سوره]] [[قرآن]] و هشتادمین آن به [[ترتیب نزول]]، نازل شده در [[مکه]] با موضوع محوری [[رستاخیز]] در [[آخرت]] و [[حکمت آفرینش]] و نیز حکیمانه بودن و تناسب داشتن [[عذاب]] [[کافران]] و [[پاداش]] [[نیکوکاران]] با رفتارشان در [[دنیا]].
هفتاد وهشتمین [[سوره]] [[قرآن]] و هشتادمین آن به [[ترتیب نزول]]، نازل شده در [[مکه]] با موضوع محوری [[رستاخیز]] در [[آخرت]] و [[حکمت آفرینش]] و نیز حکیمانه بودن و تناسب داشتن [[عذاب]] [[کافران]] و [[پاداش]] [[نیکوکاران]] با رفتارشان در [[دنیا]].


نامگذاری این سوره به خاطر تعبیری است که در [[آیه]] دوم آن {{متن قرآن|النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از آن خبر سترگ،» سوره نبأ، آیه ۲.</ref> آمده است و نیز از آن به عنوان سوره «عمَّ» به تناسب آیه نخستین آن تعبیر می‌شود. نام‌های دیگر آن «تَسائُل» است؛ زیرا با {{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟» سوره نبأ، آیه ۱.</ref> آغاز می‌گردد و«مُعصِرات» است؛ زیرا این کلمه در آیه ۱۴ به کار رفته است.
نامگذاری این سوره به خاطر تعبیری است که در [[آیه]] دوم آن {{متن قرآن|النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از آن خبر سترگ،» سوره نبأ، آیه ۲.</ref> آمده است و نیز از آن به عنوان سوره «عمَّ» به تناسب آیه نخستین آن تعبیر می‌شود. نام‌های دیگر آن «تَسائُل» است؛ زیرا با {{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟» سوره نبأ، آیه ۱.</ref> آغاز می‌گردد و«مُعصِرات» است؛ زیرا این کلمه در آیه ۱۴ به کار رفته است.


[[پروردگار]] [[جهان]] سوره پیش (مرسلات) را با یاد رستاخیز و هشدار به انکارگران آن [[روز]] به پایان برد، اینک این سوره را با پرسشی تفکرانگیز در مورد رستاخیز آغاز می‌کند: {{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟» سوره نبأ، آیه ۱.</ref>. مشرکینی که منکر [[نبوت]] و [[معاد]] بودند درباره چه چیزی از یکدیگر می‌پرسند؛ پس از [[بعثت پیامبر]] و [[تلاوت آیات]] قرآن به وسیله آن [[حضرت]] بر شرکگرایان و [[دعوت]] [[جامعه]] به [[یکتاپرستی]] و [[ایمان]] به جهان پس از [[مرگ]]، سردمداران [[کفر]] و [[بیداد]] به شیوه [[انکار]] و [[تعجب]] به [[پرسش]] از یکدیگر پرداختند و این پرسش را در برابر یکدیگر نهادند که [[محمد]]{{صل}} چه می‌گوید؟ او از فرارسیدن کدامین روز و زنده شدن چه کسانی خبر می‌دهد؟ در برابر پرسش انکاری آنان بود که این [[آیات]] بر [[قلب پاک]] آن حضرت فرود آمد. در این مورد «زجاج» می‌گوید: پرسش آغاز سوره به منظور [[بزرگداشت]] موضوع است؛ درست بسان این سخن که فردی برای بزرگداشت «[[زید]]» می‌پرسد، کدامین زید؟ [[زید]] کیست؟ آنگاه به بیان [[پرسش‌ها]] و پاسخ‌های شرک‌گرایان می‌پردازد و می‌فرماید: {{متن قرآن|عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از آن خبر سترگ،» سوره نبأ، آیه ۲.</ref>. آنان از آن خبر بزرگ می‌پرسند و درباره آن [[گفتگو]] می‌کنند. البته در مورد این خبر بزرگ و منظور از آن، دیدگاه‌ها یکسان نیست. از دیدگاه برخی منظور از آن خبر بزرگ، [[قرآن]] یا همان [[کتاب خدا]] است<ref>الدر المنثور.</ref>؛ چراکه قرآن از [[یکتایی خدا]] و بی‌همتایی او از [[رسالت پیامبر]] از رواها و نارواها در [[زندگی]] از انگیزش و زندهشدن [[انسان‌ها]] در آستانه [[رستاخیز]] خبر می‌دهد، {{عربی|أي من رسالة الرسول وإتيانه بالكتاب المبين، وإخباره عن يوم الفصل}}<ref>نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور.</ref>، اما از دیدگاه گروهی دیگر، منظور [[روز رستاخیز]] است که قرآن و [[پیامبر]] فرارسیدن آن [[روز]] را به [[مردم]] خبر می‌دهند. این دیدگاه را ادامه [[آیات]] همین [[سوره]] [[تأیید]] می‌کند،؛ چراکه می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا}}<ref>«بی‌گمان روز داوری وعده‌گاه (ما و شما) است،» سوره نبأ، آیه ۱۷.</ref>.
[[پروردگار]] [[جهان]] سوره پیش (مرسلات) را با یاد رستاخیز و هشدار به انکارگران آن [[روز]] به پایان برد، اینک این سوره را با پرسشی تفکرانگیز در مورد رستاخیز آغاز می‌کند: {{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟» سوره نبأ، آیه ۱.</ref>. مشرکینی که منکر [[نبوت]] و [[معاد]] بودند درباره چه چیزی از یکدیگر می‌پرسند؛ پس از [[بعثت پیامبر]] و [[تلاوت آیات]] قرآن به وسیله آن [[حضرت]] بر شرکگرایان و [[دعوت]] [[جامعه]] به [[یکتاپرستی]] و [[ایمان]] به جهان پس از [[مرگ]]، سردمداران [[کفر]] و [[بیداد]] به شیوه [[انکار]] و [[تعجب]] به [[پرسش]] از یکدیگر پرداختند و این پرسش را در برابر یکدیگر نهادند که [[محمد]] {{صل}} چه می‌گوید؟ او از فرارسیدن کدامین روز و زنده شدن چه کسانی خبر می‌دهد؟ در برابر پرسش انکاری آنان بود که این [[آیات]] بر [[قلب پاک]] آن حضرت فرود آمد. در این مورد «زجاج» می‌گوید: پرسش آغاز سوره به منظور [[بزرگداشت]] موضوع است؛ درست بسان این سخن که فردی برای بزرگداشت «[[زید]]» می‌پرسد، کدامین زید؟ [[زید]] کیست؟ آنگاه به بیان [[پرسش‌ها]] و پاسخ‌های شرک‌گرایان می‌پردازد و می‌فرماید: {{متن قرآن|عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از آن خبر سترگ،» سوره نبأ، آیه ۲.</ref>. آنان از آن خبر بزرگ می‌پرسند و درباره آن [[گفتگو]] می‌کنند. البته در مورد این خبر بزرگ و منظور از آن، دیدگاه‌ها یکسان نیست. از دیدگاه برخی منظور از آن خبر بزرگ، [[قرآن]] یا همان [[کتاب خدا]] است<ref>الدر المنثور.</ref>؛ چراکه قرآن از [[یکتایی خدا]] و بی‌همتایی او از [[رسالت پیامبر]] از رواها و نارواها در [[زندگی]] از انگیزش و زندهشدن [[انسان‌ها]] در آستانه [[رستاخیز]] خبر می‌دهد، {{عربی|أي من رسالة الرسول وإتيانه بالكتاب المبين، وإخباره عن يوم الفصل}}<ref>نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور.</ref>، اما از دیدگاه گروهی دیگر، منظور [[روز رستاخیز]] است که قرآن و [[پیامبر]] فرارسیدن آن [[روز]] را به [[مردم]] خبر می‌دهند. این دیدگاه را ادامه [[آیات]] همین [[سوره]] [[تأیید]] می‌کند،؛ چراکه می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا}}<ref>«بی‌گمان روز داوری وعده‌گاه (ما و شما) است،» سوره نبأ، آیه ۱۷.</ref>.


به [[یقین]] وعده‌گاه ما با شما روز [[داوری]] و روز جدایی [[حق]] از [[باطل]] و [[نیکان]] از پلیدان است. پاره‌ای نیز برآنند که منظور از آن خبر بزرگ، عبارت از همه [[اصول دین]] از [[توحید]] گرفته تا صفات جلال و [[جمال]] [[خدا]]، روز رستاخیز و زنده شدن [[مردگان]]، [[حسابرسی]] و [[پاداش]] و [[کیفر]] آن و [[رسالت]] و [[خلافت]] است؛ چراکه «خبر بزرگ» شامل همه اینها می‌گردد<ref>مجمع البیان.</ref>.
به [[یقین]] وعده‌گاه ما با شما روز [[داوری]] و روز جدایی [[حق]] از [[باطل]] و [[نیکان]] از پلیدان است. پاره‌ای نیز برآنند که منظور از آن خبر بزرگ، عبارت از همه [[اصول دین]] از [[توحید]] گرفته تا صفات جلال و [[جمال]] [[خدا]]، روز رستاخیز و زنده شدن [[مردگان]]، [[حسابرسی]] و [[پاداش]] و [[کیفر]] آن و [[رسالت]] و [[خلافت]] است؛ چراکه «خبر بزرگ» شامل همه اینها می‌گردد<ref>مجمع البیان.</ref>.
خط ۱۴: خط ۱۴:
سوره نبأ، با طرح یک سؤال از یک خبر و حادثه بزرگ یعنی وقوع [[قیامت]] و با تأکید بر وقوع و [[عظمت]] آن آغاز می‌شود و با [[وصف]] [[بهشت]] و نعمت‌های بی‌شمار آنکه جایگاه [[پرهیزکاران]] است، به جهت [[تشویق]] انسان‌ها نسبت به [[اعمال نیک]] و رسیدن آنان به [[مقامات]] عالیه و بهشت جاویدان و با یادآوری [[عذاب]] [[جهنم]] و شدت آن و [[ندامت]] [[دوزخیان]] پایان می‌پذیرد.
سوره نبأ، با طرح یک سؤال از یک خبر و حادثه بزرگ یعنی وقوع [[قیامت]] و با تأکید بر وقوع و [[عظمت]] آن آغاز می‌شود و با [[وصف]] [[بهشت]] و نعمت‌های بی‌شمار آنکه جایگاه [[پرهیزکاران]] است، به جهت [[تشویق]] انسان‌ها نسبت به [[اعمال نیک]] و رسیدن آنان به [[مقامات]] عالیه و بهشت جاویدان و با یادآوری [[عذاب]] [[جهنم]] و شدت آن و [[ندامت]] [[دوزخیان]] پایان می‌پذیرد.


==[[فضیلت]] [[سوره]]==
== [[فضیلت]] [[سوره]] ==
[[رسول خدا]]{{صل}} در [[فضیلت]] این [[سوره]] می‌فرمایند: هر کس [[سوره نبأ]] را قرائت نماید [[خداوند]] در [[روز قیامت]] از شراب خنک به وی بنوشاند<ref>مجمع البیان، ج۱۰، ص۲۳۷.</ref>. همچنین فرموده‌اند: سوره نبأ را یاد بگیرید. اگر می‌دانستید چه [[برکات]] و آثاری در آن نهفته است کارهایتان را تعطیل می‌‌کردید و آن را می‌آموختید و به وسیله آن به [[خدا]] [[تقرب]] می‌جستید و خداوند به واسطه آن [[گناهان]] شما را می‌آمرزد جز [[گناه]] شرک ورزیدن به او را<ref>مستدرک الوسائل، ج۴، ص۳۶۶.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در [[فضیلت]] این [[سوره]] می‌فرمایند: هر کس [[سوره نبأ]] را قرائت نماید [[خداوند]] در [[روز قیامت]] از شراب خنک به وی بنوشاند<ref>مجمع البیان، ج۱۰، ص۲۳۷.</ref>. همچنین فرموده‌اند: سوره نبأ را یاد بگیرید. اگر می‌دانستید چه [[برکات]] و آثاری در آن نهفته است کارهایتان را تعطیل می‌‌کردید و آن را می‌آموختید و به وسیله آن به [[خدا]] [[تقرب]] می‌جستید و خداوند به واسطه آن [[گناهان]] شما را می‌آمرزد جز [[گناه]] شرک ورزیدن به او را<ref>مستدرک الوسائل، ج۴، ص۳۶۶.</ref>.


==مقاصد سوره==
== مقاصد سوره ==
[[اثبات]] رستاخیر با توجه به [[حکمت آفرینش]] و [[نظم]] و [[هماهنگی]] دقیق در [[جهان آفرینش]]، حکیمانه بودن [[پاداش]] و [[تنبیه]] در [[آخرت]]، تناسب [[عذاب]] بدکاران با رفتارشان در [[دنیا]] و تناسب پاداش [[متقین]] با رفتارشان در دنیا.
[[اثبات]] رستاخیر با توجه به [[حکمت آفرینش]] و [[نظم]] و [[هماهنگی]] دقیق در [[جهان آفرینش]]، حکیمانه بودن [[پاداش]] و [[تنبیه]] در [[آخرت]]، تناسب [[عذاب]] بدکاران با رفتارشان در [[دنیا]] و تناسب پاداش [[متقین]] با رفتارشان در دنیا.


این سوره بنابر [[سیاق]] آن، متضمن خبر آمدن [[رستاخیز]] جهان در آخرت «[[یوم]] الفصل» و صفات آن و [[استدلال]] بر [[صحت]] آن است و از اینجا آغاز می‌شود که [[کافران]] از یکدیگر با لحن انکاری از خبر [[قیامت]] می‌پرسند. پس از آن (به عنوان جواب) با لحنی تهدیدآمیز می‌فرماید: به زودی از آن [[آگاه]] خواهند شد و سپس برای ثبوت آن به این دلیل استدلال می‌کند که [[نظام]] مشهود در عالم [[با تدبیر]] حکیمانه‌ای که در آن است، [[بهترین]] و روشن‌ترین دلالت را دارد بر اینکه بعد از این نشاء و دنیای متغیر و فناپذیر، نشئه ثابت و باقی هست و به دنبال این خانه‌ای که در آن عمل هست و [[جزا]] نیست، خانه‌ای هست که در آن جزا وجود دارد و عمل نیست، پس در این میان روزی هست که نظام جاری در این عالم از آن خبر می‌دهد. سپس آن [[روز]] را با ذکر حوادثش توصیف می‌کند که [[مردم]] همگی در آن احضار می‌شوند و همه در یکجا جمع می‌گردند، [[طاغیان]] به سوی عذابی دردناک و متقین به سوی نعیمی مقیم منتقل می‌شوند. طاغیان کسانی هستند که متصف به [[طغیان]] باشند و خروج از حد، کار همیشگی آنان باشد، [[طاغیان]] در همان [[دنیا]]، [[جهنم]] را ماوای خود کردند، پس به [[جهنم]] [[آخرت]] بر می‌گردند<ref>المیزان.</ref>.
این سوره بنابر [[سیاق]] آن، متضمن خبر آمدن [[رستاخیز]] جهان در آخرت «[[یوم]] الفصل» و صفات آن و [[استدلال]] بر [[صحت]] آن است و از اینجا آغاز می‌شود که [[کافران]] از یکدیگر با لحن انکاری از خبر [[قیامت]] می‌پرسند. پس از آن (به عنوان جواب) با لحنی تهدیدآمیز می‌فرماید: به زودی از آن [[آگاه]] خواهند شد و سپس برای ثبوت آن به این دلیل استدلال می‌کند که [[نظام]] مشهود در عالم [[با تدبیر]] حکیمانه‌ای که در آن است، [[بهترین]] و روشن‌ترین دلالت را دارد بر اینکه بعد از این نشاء و دنیای متغیر و فناپذیر، نشئه ثابت و باقی هست و به دنبال این خانه‌ای که در آن عمل هست و [[جزا]] نیست، خانه‌ای هست که در آن جزا وجود دارد و عمل نیست، پس در این میان روزی هست که نظام جاری در این عالم از آن خبر می‌دهد. سپس آن [[روز]] را با ذکر حوادثش توصیف می‌کند که [[مردم]] همگی در آن احضار می‌شوند و همه در یکجا جمع می‌گردند، [[طاغیان]] به سوی عذابی دردناک و متقین به سوی نعیمی مقیم منتقل می‌شوند. طاغیان کسانی هستند که متصف به [[طغیان]] باشند و خروج از حد، کار همیشگی آنان باشد، [[طاغیان]] در همان [[دنیا]]، [[جهنم]] را ماوای خود کردند، پس به [[جهنم]] [[آخرت]] بر می‌گردند<ref>المیزان.</ref>.


[[رسول خدا]]{{صل}} درباره مدت [[عذاب]] بدکاران در جهنم با توجه به [[آیه]] {{متن قرآن|لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا}}<ref>«روزگارانی دراز در آن درنگ خواهند داشت،» سوره نبأ، آیه ۲۳.</ref>، «در آن دوران‌های متمادی عذاب کشنده، فرمود: کسی که داخل [[آتش]] شود از آن خارج نمی‌شود، تا آنکه احقابی در آن بماند و «حقب» عبارت است از شصت و اندی سال و سال سیصد و شصت [[روز]] است و هر [[روز قیامت]] برابر هزار سال از سال‌هایی است که شما می‌شمارید، پس کسی این دلگرمی را نداشته باشد که به این زودی‌ها از آتش خارج شود<ref>مجمع البیان؛ المیزان؛ تفسیر القمی.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} درباره مدت [[عذاب]] بدکاران در جهنم با توجه به [[آیه]] {{متن قرآن|لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا}}<ref>«روزگارانی دراز در آن درنگ خواهند داشت،» سوره نبأ، آیه ۲۳.</ref>، «در آن دوران‌های متمادی عذاب کشنده، فرمود: کسی که داخل [[آتش]] شود از آن خارج نمی‌شود، تا آنکه احقابی در آن بماند و «حقب» عبارت است از شصت و اندی سال و سال سیصد و شصت [[روز]] است و هر [[روز قیامت]] برابر هزار سال از سال‌هایی است که شما می‌شمارید، پس کسی این دلگرمی را نداشته باشد که به این زودی‌ها از آتش خارج شود<ref>مجمع البیان؛ المیزان؛ تفسیر القمی.</ref>.


==ساختار==
== ساختار ==
[[سوره]] به دو بلوک تقسیم می‌شود که هر کدام مشتمل بر چند بخش است.
[[سوره]] به دو بلوک تقسیم می‌شود که هر کدام مشتمل بر چند بخش است.


خط ۵۱: خط ۵۱:
[[سیوطی]] [[معتقد]] است بین سور [[نبأ]] و چهار [[سوره]] پیشین (مرسلات [[انسان]]، [[قیامت]] و مدّثِّر) تناسب بین جملات و بحث [[بهشت و جهنم]] برقرار است و سوره نبإ شرح [[اجمال]] «یوم الفصل» در سوره‌های پیشین است<ref>تناسق الدرر فی تناسب السور.</ref>.
[[سیوطی]] [[معتقد]] است بین سور [[نبأ]] و چهار [[سوره]] پیشین (مرسلات [[انسان]]، [[قیامت]] و مدّثِّر) تناسب بین جملات و بحث [[بهشت و جهنم]] برقرار است و سوره نبإ شرح [[اجمال]] «یوم الفصل» در سوره‌های پیشین است<ref>تناسق الدرر فی تناسب السور.</ref>.


==[[آیات نامدار]] و مشهور==
== [[آیات نامدار]] و مشهور ==
#{{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟» سوره نبأ، آیه ۱.</ref>،
#{{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟» سوره نبأ، آیه ۱.</ref>،
#{{متن قرآن|عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از آن خبر سترگ،» سوره نبأ، آیه ۲.</ref>،
#{{متن قرآن|عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از آن خبر سترگ،» سوره نبأ، آیه ۲.</ref>،
۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش