پرش به محتوا

عمود نور در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

۶٬۴۰۸ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۳ نوامبر ۲۰۲۳
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۹: خط ۱۹:
#{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ قَالَ: لاَ تَتَكَلَّمُوا فِي اَلْإِمَامِ فَإِنَّ اَلْإِمَامَ يَسْمَعُ اَلْكَلاَمَ وَ هُوَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ فَإِذَا وَضَعَتْهُ كَتَبَ اَلْمَلَكُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لاٰ مُبَدِّلَ لِكَلِمٰاتِهِ وَ هُوَ اَلسَّمِيعُ اَلْعَلِيمُ» فَإِذَا قَامَ بِالْأَمْرِ رُفِعَ لَهُ فِي كُلِّ بَلْدَةٍ مَنَارٌ يَنْظُرُ مِنْهُ إِلَى أَعْمَالِ اَلْعِبَادِ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۳۸۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲.</ref>
#{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ قَالَ: لاَ تَتَكَلَّمُوا فِي اَلْإِمَامِ فَإِنَّ اَلْإِمَامَ يَسْمَعُ اَلْكَلاَمَ وَ هُوَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ فَإِذَا وَضَعَتْهُ كَتَبَ اَلْمَلَكُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لاٰ مُبَدِّلَ لِكَلِمٰاتِهِ وَ هُوَ اَلسَّمِيعُ اَلْعَلِيمُ» فَإِذَا قَامَ بِالْأَمْرِ رُفِعَ لَهُ فِي كُلِّ بَلْدَةٍ مَنَارٌ يَنْظُرُ مِنْهُ إِلَى أَعْمَالِ اَلْعِبَادِ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۳۸۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲.</ref>
# [[شیخ صدوق]] نقل می‌‌کند: "بین [[خداوند]] و [[امام]]، [[ستونی از نور]] وجود دارد که امام [[اعمال]] [[مردم]] را در آن می‌بیند و هر چیزی را که به آن نیاز دارد، از همین طریق از آن مطلع می‌شود، گاهی این [[نور]] بسط پیدا کرده و گسترده می‌شود و امام در این حال مسائلی را که نیاز دارد، از آن [[آگاه]] می‌شود و گاهی هم از او گرفته می‌شود و در نتیجه آن چه را لازم نیست نمی‌داند"<ref>َ{{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَ مُؤَيَّدٌ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُور يَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ كُلَّمَا احْتَاجَ إِلَيْهِ لِدَلَالَةٍ اطَّلَعَ عَلَيْهِ وَ يَبْسُطُهُ فَيَعْلَمُ وَ يُقْبَضُ عَنْهُ فَلَا يَعْلَم‏}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۲۱۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۷۱.</ref>
# [[شیخ صدوق]] نقل می‌‌کند: "بین [[خداوند]] و [[امام]]، [[ستونی از نور]] وجود دارد که امام [[اعمال]] [[مردم]] را در آن می‌بیند و هر چیزی را که به آن نیاز دارد، از همین طریق از آن مطلع می‌شود، گاهی این [[نور]] بسط پیدا کرده و گسترده می‌شود و امام در این حال مسائلی را که نیاز دارد، از آن [[آگاه]] می‌شود و گاهی هم از او گرفته می‌شود و در نتیجه آن چه را لازم نیست نمی‌داند"<ref>َ{{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَ مُؤَيَّدٌ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُور يَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ كُلَّمَا احْتَاجَ إِلَيْهِ لِدَلَالَةٍ اطَّلَعَ عَلَيْهِ وَ يَبْسُطُهُ فَيَعْلَمُ وَ يُقْبَضُ عَنْهُ فَلَا يَعْلَم‏}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۲۱۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۷۱.</ref>
== مراد از [[عمود نور]] در [[روایات]] ==
اینکه منظور از [[نور الهی]] در این روایات چیست، معلوم نیست. ولی بعضی از راویان، نور الهی را به "[[ملک]]" تعبیر کرده‌اند: «[[محمد بن عیسی بن عبید]] می‌گوید: من و [[ابن‌فضال]] نشسته بودیم، [[یونس]] وارد شد و گفت: من خدمت [[امام رضا]]{{ع}} رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! [[مردم]] درباره [[عمود]]، [[سخن]] بسیار گفته‌اند. [[امام]] به من فرمود: ای یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنی است که برای صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمی‌دانم. فرمود: عمود، فرشته‌ای است که بر هر شهری گماشته شده است و [[خدا]] به وسیله او [[کردار]] آن [[شهرها]] را می‌رساند»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ١، ص٣٨٧.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ص۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref>
بنابراین اگر منظور از [[نور الهی]]، [[ملک]] یا [[روح‌القدس]] باشد، نمی‌توان آن را منبع جداگانه‌ای برای [[علم امام]] دانست. بلکه همان القای [[روح القدس]] است<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref>. به عبارتی دیگر [[عمود نور]] امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که [[خداوند]] آن را برای [[احتجاج]] بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار [[نور]] می‌فرماید: {{متن حدیث|فَبِهَذَا یَحْتَجُ‏ اللَّهُ‏ عَلَی‏ خَلْقِه}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص۳۸۷.</ref> علامۀ [[مجلسی]] ذیل این [[روایت]]، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمی‌گرداند و صحیح هم همین است.<ref>مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج ۶، ص۳۶۰.</ref> با توجه به این جمله، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود. علامۀ مجلسی می‌‌گوید: «نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر می‌کند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در [[کشف]] امور، به ملک است»<ref>مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج ۴، ص۲۶۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ص۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref>
در مجموع آنچه از [[روایات]] به دست می‌‌آید، دو چیز است:
# این [[ستون نور]]، به طور مستقل، [[منبع علم]] نیست؛ بلکه تمثیلی برای منبع الهامی [[علم امام]]{{ع}} است که هرگاه [[خداوند]] بخواهد، با آن، [[امام]] را [[آگاه]] می‌کند<ref>ر.ک: [[محمد حسن نادم|نادم، حسن]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص۶۰.</ref>. یعنی بر اساس برخی از [[روایات]]، [[عمود نور]] امری جداپذیر از امام نیست، بلکه ویژگی و [[توانایی]] در امام است که خداوند آن را برای [[احتجاج]] بر خلقش برای امام فراهم کرده است.
# اما برخی روایات دیگر عمود نور را در کنار [[روح قدسی]] و مخصوص امام معرفی نموده اند مانند اینکه [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث|إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى قَدْ أَيَّدَنَا بِرُوحٍ مِنْهُ مُقَدَّسَةٍ مُطَهَّرَةٍ، لَيْسَتْ بِمَلَكٍ، لَمْ تَكُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَى إِلاَّ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ، وَ هِيَ مَعَ اَلْأَئِمَّةِ مِنَّا تُسَدِّدُهُمْ وَ تُوَفِّقُهُمْ، وَ هُوَ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ اَللَّهِ تَعَالَى}}<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۲۰۰.</ref>.
# ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن [[اعمال انسان]] هاست. تعابیری مانند: {{متن حدیث|یعرف به الضمیر}}، {{متن حدیث|یشرف به علی اهل الارض}}، {{متن حدیث|کل ما احتاج الیه لدلاله اطلع علیه}}، {{متن حدیث|لا یستر منها شیء}} و... توهم مشاهده صرف بدون [[آگاهی]] و [[علم]] از [[حقیقت]] [[اعمال]] و [[نیت‌ها]] را [[باطل]] می‌‌نماید<ref>ر.ک: [[رسول رضوی]]، [[محمد تقی شاکر]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، [[علوم حدیث (نشریه)|فصلنامه علوم حدیث]]، ش ۶۳، ص۴۲.</ref>.


== [[عمود]] [[نورانی]] و [[عرضه اعمال]] ==
== [[عمود]] [[نورانی]] و [[عرضه اعمال]] ==
۱۲۹٬۶۳۷

ویرایش