←واژهشناسی لغوی
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
#[[توحید در حمد]]؛ | #[[توحید در حمد]]؛ | ||
#[[توحید در دعا]]<ref>تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۱۶ - ۵۴۹، «توحید در قرآن».</ref>. | #[[توحید در دعا]]<ref>تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۱۶ - ۵۴۹، «توحید در قرآن».</ref>. | ||
*در آثار [[عرفانی]] نیز برای [[توحید]] انواع و مراتبی آمده است<ref>الفتوحات المکیه، ج ۵، ص ۱۲۱ - ۱۲۷؛ التجلیات الالهیه، ص ۳۵۳ - ۳۵۵ ، ۳۸۸.</ref> که شمار آنها به بیش از ۳۰ مرتبه میرسد<ref> شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۸۲ - ۲۹۰.</ref>. بیشتر این مراتب فقط در عبارت با هم متفاوتاند و به یکدیگر باز میگردند؛ ولی به گونه خلاصه میتوان گفت: [[عارفان]] به ۴ نوع [[توحید]] معتقدند: | *در آثار [[عرفانی]] نیز برای [[توحید]] انواع و مراتبی آمده است<ref>الفتوحات المکیه، ج ۵، ص ۱۲۱ - ۱۲۷؛ التجلیات الالهیه، ص ۳۵۳ - ۳۵۵ ، ۳۸۸.</ref> که شمار آنها به بیش از ۳۰ مرتبه میرسد<ref> شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۸۲ - ۲۹۰.</ref>. بیشتر این مراتب فقط در عبارت با هم متفاوتاند و به یکدیگر باز میگردند؛ ولی به گونه خلاصه میتوان گفت: [[عارفان]] به ۴ نوع [[توحید]] معتقدند: | ||
#[[توحید]] [[منافقان]] که فقط [[اقرار زبانی]] به کلمه {{عربی|" لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه"}} است؛ | |||
#[[توحید]] عام که [[اقرار]] به زبان و [[دل]] است؛ | |||
#[[توحید]] خاص که با [[کشف]] و [[شهود]] همراه است؛ | |||
#[[توحید]] أخص که عبارت از فنای موحّد است<ref>احیاء العلوم، ج ۵، ص ۱۵۸؛ شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۹۴.</ref> و خود، سه صورت فعلی، صفاتی و ذاتی دارد. عارف در [[توحید]] فعلی، همه [[افعال]] را در فعل [[خدا]] و در [[توحید صفاتی]] همه صفات را در صفات وی و در [[توحید ذاتی]] جمیع ذوات را در ذات او متلاشی و فانی میبیند<ref> کشاف اصطلاحات الفنون، ج ۱، ص ۵۲۹.</ref>، چنان که برخی از آنها گفتهاند: [[توحید]] در لغت یکی کردن و در [[شریعت]] یکی گفتن و در طریقت یکی دانستن و در [[حقیقت]] یکی دیدن است <ref>کشف الحقایق، ص ۱۴۹.</ref><ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>. | |||
*[[عارفان]] [[توحید]] را به دو قسمت کلّی تر تقسیم کردهاند: نخست، [[توحید]] الوهی است که [[توحید]] ظاهری و شرعی است و [[انبیا]] و رسل [[مأمور]] [[تبلیغ]] آناند. دوم، [[توحید]] وجودی است که [[توحید]] [[حقیقی]] با نفی وجودهای [[مقید]] و [[اثبات وجود]] مطلق و مشاهده وجود [[واحد]] و نفی وجودهای کثیر است. این [[توحید]] از آن اولیای خداست و آنان [[مأمور]] [[تبلیغ]] آناند<ref>شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۹۴ - ۲۹۵.</ref> البته [[انبیا]] و رسل از آن رو که دارای هر دو بعد [[ولایت]] و [[رسالت]] یا [[نبوت]]اند، انسانهای معمولی را با توجه به [[مقام رسالت]] و [[نبوت]] به [[توحید]] ظاهری و الوهی راه مینمایند و [[خواص]] را با [[عنایت]] به [[مقام ولایت]] خویش به [[توحید]] [[حقیقی]] و وجودی [[دعوت]] میکنند<ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>. | *[[عارفان]] [[توحید]] را به دو قسمت کلّی تر تقسیم کردهاند: نخست، [[توحید]] الوهی است که [[توحید]] ظاهری و شرعی است و [[انبیا]] و رسل [[مأمور]] [[تبلیغ]] آناند. دوم، [[توحید]] وجودی است که [[توحید]] [[حقیقی]] با نفی وجودهای [[مقید]] و [[اثبات وجود]] مطلق و مشاهده وجود [[واحد]] و نفی وجودهای کثیر است. این [[توحید]] از آن اولیای خداست و آنان [[مأمور]] [[تبلیغ]] آناند<ref>شرح اصطلاحات تصوف، ص ۲۹۴ - ۲۹۵.</ref> البته [[انبیا]] و رسل از آن رو که دارای هر دو بعد [[ولایت]] و [[رسالت]] یا [[نبوت]]اند، انسانهای معمولی را با توجه به [[مقام رسالت]] و [[نبوت]] به [[توحید]] ظاهری و الوهی راه مینمایند و [[خواص]] را با [[عنایت]] به [[مقام ولایت]] خویش به [[توحید]] [[حقیقی]] و وجودی [[دعوت]] میکنند<ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>. | ||