ربا در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==دفعی یا تدریجی بودن [[تحریم]] [[ربا]]==

برخی معتقدند رباخواری در سه<ref> بحوث فی الربا، ص ۱۵ ـ ۱۶.</ref> یا ۴ <ref> روائع البیان، ج ۱، ص ۳۸۹؛ المنیر، ج ۳، ص ۹۱.</ref> مرحله تحریم شده است و در توجیه آن گفته‌اند رباخواری در جزیره‌العرب چنان گسترده بود که تحریم آن در یک مرحله، مشکلاتی برای [[جامعه اسلامی]] پدید می‌آورد، از این رو [[خدا]] با فرو فرستادن آیات گوناگون از [[آغاز بعثت]]، رباخواری را نکوهید و کم کم زمینه تحریم آن را فراهم آورد<ref>المیزان، ج ۲، ص ۴۰۸؛ المنیر، ج ۳، ص ۹۱؛ تسنیم، ج ۱۵، ص ۵۲۴.</ref>. بر اساس این دیدگاه، تحریم [[ربا خواری]] با [[موعظه]] و [[نصیحت]] آغاز شد؛ سپس به صورت جزئی تحریم گشت و سرانجام، به شکل [[قطعی]] و فراگیر [[حرام]] و از آن [[نهی]] گردید<ref>روائع البیان، ج ۱، ص ۳۸۹ـ۳۹۰؛ نک: بحوث فی الربا، ص ۱۵ـ۱۶.</ref>. برخی با بررسی محتوای آیات ربا به استناد تفاوت مفاد این آیات، تدریجی بودن [[حکم]] ربا را از آن دریافته‌اند. در این دیدگاه، آیه {{متن قرآن|وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ}}<ref>«و هر آنچه ربا بدهید تا (بهره شما را) در دارایی‌های مردم بیفزاید نزد خدا نمی‌افزاید و آنچه زکات بدهید که خشنودی خداوند را بخواهید؛ چنین کسان دو چندان (پاداش) دارند» سوره روم، آیه ۳۹.</ref> به عدم [[رشد]] ربا و برخوردار نبودن رباخوار از [[پاداش الهی]] اشاره دارد و بیانگر آن است که خدا به چنین [[مالی]] [[برکت]] نمی‌دهد<ref>تفسیر نسفی، ج ۳، ص ۲۷۵؛ روائع البیان، ج ۱، ص ۳۹۰.</ref>. این با مفاد آیه {{متن قرآن|يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ}}<ref>«خداوند ربا را کاستی می‌دهد و صدقات را افزایش می‌بخشد و خداوند هیچ ناسپاس بزهکاری را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۷۶.</ref> که درباره نابودی رباست، تفاوت دارد، چنان که مضمون آیه {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! ربا را که (سودی) بسیار در بسیار  است مخورید و از خداوند پروا کنید باشد که رستگار گردید» سوره آل عمران، آیه ۱۳۰.</ref> نیز با [[آیه]] {{متن قرآن|الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«آنان که ربا می‌خورند جز به گونه کسی که شیطان او را با برخورد، آشفته سر  کرده باشد (به انجام کارها) بر نمی‌خیزند؛ این (آشفته سری) از آن روست که آنان می‌گویند خرید و فروش هم مانند رباست در حالی که خداوند خرید و فروش را حلال و ربا را حرام کرده است  پس کسانی که اندرزی از پروردگارشان به آنان برسد و (از رباخواری) باز ایستند ، آنچه گذشته، از آن آنهاست و کارشان با خداوند است و کسانی که (بدین کار) باز گردند دمساز آتشند و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref> و با [[پیام]] آیه {{متن قرآن|فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ}}<ref>«و اگر (رها) نکردید پس، از پیکاری از سوی خداوند و فرستاده وی (با خویش) آگاه باشید و اگر توبه کنید سرمایه‌هایتان از آن شماست، نه ستم می‌ورزید و نه بر شما ستم می‌رود» سوره بقره، آیه ۲۷۹.</ref> یکسان نیست. تفاوت این [[آیات]] در اطلاق و عدم اطلاق، نیز در کیفیت [[انذار]] و [[تهدید]] به [[عذاب الهی]] است<ref>تسنیم، ج ۱۵، ص ۵۲۹-۵۳۰.</ref>. براین‌اساس، [[اسلام]] با ۴ گام [[حکم]] [[حرمت]] [[ربا]] را [[قطعی]] ساخته است.