عرب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

== [[ضرورت]] استفاده از زبان [[قوم]] ==

#{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم تا (پیامش را) برای آنان به روشنی بیان کند بنابراین خداوند هر که را بخواهد بیراه می‌دارد و هر که را بخواهد به راه می‌آورد و او پیروزمند فرزانه است» سوره ابراهیم، آیه ۴.</ref>. '''نکته''': منظور از زبان [[قوم]] در [[قرآن]] (ابرهیم: ۴) که [[پیامبر]] باید با آن سخن بگوید، الزاماً به معنای لغت [[قوم]] نیست. به این معنا که اگر [[مردم]] به [[زبان عبری]] هستند، [[پیامبر]] آنان باید به [[زبان عبری]] [[سخن]] بگوید. اگر [[مردم]] آرامی زبان هستند، [[پیامبر]] به زبان آرامی سخن بگوید، اگر [[عرب]] هستند، به زبان [[عربی]] سخن بگوید، نیست؛ زیرا بدیهی‌ترین نکته [[تبلیغ]] و تفهیم و تفاهم از طریق همسانی زبان است، بلکه استفاده از زبان [[مردم]]، یعنی رعایت سطح و افق [[فکری]] است، به این معنا، اگر مخاطبان، مردمی هستند در موقعیت جغرافیایی [[فرهنگی]] و [[تاریخی]] خاص، [[پیامبر]] برای [[تبیین]] دقیقه مفاد [[کلام]]، افزون بر این که از زبان آن [[مردم]] استفاده می‌کند، در سطح و افقی خاص سخن می‌گوید که برای آنان قابل [[فهم]] باشد، مفاهیم و معانی [[کلام]] به گونه [[انتخاب]] می‌شود و در سطحی است که زمینه [[ارتباط]] میان [[پیامبر]] و شنوندگان به [[راحتی]] برقرار می‌گردد. الفاظ در جایگاهی قرار می‌گیرد که معلومات و تجربیات [[مردم]] با آن وفق می‌دهد. [[شاهد]] بر این معنا [[روایات]] فراوانی است از [[پیامبر]] که می‌گوید: {{متن حدیث|إِنَّا مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ أُمِرْنَا أَنْ نُكَلِّمَ النَّاسَ عَلَى قَدْرِ عُقُولِهِمْ}}<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۲۳.</ref>؛ به ما جمعیت [[پیامبران]] [[فرمان]] داده شده که با [[مردم]] به اندازه درکشان سخن بگوییم. و تعبیرهای دیگری که [[مجلسی]] در [[بحارالانوار]] [[نقل]] می‌کند و همین احتمال را [[تأیید]] می‌کند، که [[مردم]] مخاطب [[پیامبران]] هستند به اندازه [[فهم]] آنان<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴، ص۸۳.</ref>. او [[مردم]] اهل زبان خود را با زبان ([[فهم]]) ایشان مورد خطاب قرار می‌دهد<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۵۴، ص۲۹۶.</ref>. یا آمده است: {{متن حدیث|مَا كَانَ اللَّهُ لِيُخَاطِبَ خَلْقَهُ بِمَا لَا يَعْقِلُونَ}}<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۷۶، ص۲۳۶، ح۲۰.</ref>؛ هرگز [[خداوند]] آفریده‌های خودش را به چیزی که نمی‌توانند دریابند، خطاب قرار نمی‌دهد. بنابراین {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ}} [[تفسیر]] دیگری از آن ارائه شده، یعنی، رعایت سطح فاهمه از سوی [[پیامبر]] و توجه به شرایط تخاطب و استفاده از مفاهیم، واژگان و سطح گفتار مألوف و مفهوم و متلایم با [[فهم]] مخاطبان است.

== [[انتخاب]] [[زبان]] [[عربی]] وسیله انتقال مفاهیم و تأثیرگذاری ==

# این [[آیه]] که می‌گوید: [[قرآن]] را به زبان [[عربی]] [[وحی]] کردیم تا [[مردم]] [[مکه]] و کسانی را که پیرامون آنند هشدار دهی. به این معناست که مخاطب اولیه [[قرآن]] [[اعراب]] بوده {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا}} نه این که مخاطب [[قرآن]] تنها عرب‌ها باشند؛ زیرا [[ضرورت]] مطابقت زبان [[پیامبر]] با [[مردم]] مورد خطاب، به [[دلیل عقلی]] نیست، بنای عقلا است و عقلا از آن جهت تطابق زبان را لازم می‌دانند که [[نقض غرض]] و لغو می‌شود، اما اگر در جایی [[نقض غرض]] و لغو نشد، چنین بنایی وجود ندارد. و لذا از چند جهت این [[آیه]] [[دلیل]] و [[تأیید]] بر منطقه‌ای بودن [[قرآن]] نیست و به این معنا نیست که محدود و محصور در عرب‌ها باشد، بلکه [[اسلام]] [[دین جهانی]] و [[قرآن]] کتاب جهانی است؛

# این [[آیه]] در [[مقام]] بیان حصر [[مسؤولیت]] [[حضرت محمد]] {{صل}} نیست. اگر [[پیامبر]] [[منذر]] مردم [[مکه]] و اطراف آن است، به معنای نفی [[منذر]] بودن دیگر مناطق نیست. قاعده منطقی این است؛ [[اثبات]] شئی نفی ما عدا نمی‌کند. اگر گفتید این فرد فرستاده به [[کشور]] شما است، معنایش این نیست که فرستاده به جایی دیگر نیست. از آن جهت که [[قرآن]] به زبان [[عربی]] است، در مرحله نخست [[منذر]] همان منطقه‌ها است؛

# محدودیتِ [[رسالت پیامبر]]، [[شهر]] [[مکه]]، اُم القُرایِ [[مسلمانان]] و [[قبله]] گاه آنان و اطراف آنان است. اما اطراف [[مکه]] شدن، محدوده‌ای معین ندارد، که تنها شامل قرا و بادیه‌ها و شهرهایی چون [[طائف]] و [[جده]] شود. آن‌گاه که [[پیامبر]] به [[مدینه]] می‌آید، باز اطراف [[مکه]] است و از [[مدینه]] به بعد تا [[تبوک]]، [[خیبر]]، [[ایران]]، [[شام]] و [[یمن]]، همه حوالیِ ام‌القری است.

# این [[سوره]] در [[مکه]] نازل شده و اگر بر فرض ناظر به محدوده معینی باشد، ناظر به شرایط آغازین [[مسلمانان]] بوده که به زحمت می‌توانسته‌اند در [[مکه]] مستقر شوند و آنان [[امنیت]] نداشته‌اند و ناچار به [[مهاجرت]] و کوچ اجباری به [[حبشه]]، [[مدینه]] و برخی جاهای دیگر شده‌اند، از این رو ضرورتی نداشته که [[مسئولیت]] [[انذار]] مناطق دیگر را یادآور شود.

== [[قرآن]] نازله [[عربی]] ==

# آن چه در [[سوره]] شعرا، [[آیه]] ۱۹۸، بیان شده، به این معنا نیست که اگر [[قرآن]] به زبان دیگری نازل می‌شد، برخلاف [[عقل]] بود. این [[آیه]] می‌گوید، برای مخاطبان [[عرب]] اگر [[قرآن]] به زبان غیر [[عربی]] نازل می‌شد، [[ایمان]] نمی‌آوردند. یعنی آنان استنکاف می‌کردند، [[تعصب]] به خرج می‌دادند. مخاطبان [[پیامبر]]، کسانی که در [[جاهلیت]] [[زندگی]] می‌کردند و تمام [[فخر]] فروشی خود را اشعارعربی می‌دانستند. چنین روحیه‌ای وجود داشت، گویی که زبان [[عربی]] فراخ‌تر از هر زبانی است و مانند زبان [[عربی]] در [[جهان]] نیست، از این رو، این [[آیه]]، خبر از [[روحیه]] و شرایط مخاطبان می‌دهد، که اگر [[خداوند]] می‌خواست مطالب خود را بیان کند، هرچند در هر زبانی ممکن بود، اما اطرافیان و مخاطبان او - که باید از آنجا [[اسلام]] به مناطق دیگر [[نفوذ]] کند - ابا داشتند.

== زبان [[عربی]] سطح فاهمه [[مردم]] در زبان [[پیامبر]] ==

== [[جایگاه]] [[اعراب]] در برخورد‌های مختلف با [[پیامبر]] ==

# شدید بودن [[کفر]] و [[نفاق]] [[اعراب]] ([[بادیه]] نشین) {{متن قرآن|الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا}} و دور بودن از [[فرهنگ]] و [[آگاهی]] به [[قوانین]] و [[حدود الهی]]: {{متن قرآن|وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}؛

# برخی از [[اعراب]] [[صدقه]] و تأمین [[مالی]] [[جامعه اسلامی]] را زیان کردن میدانند: {{متن قرآن|وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا}}؛

# برخی از [[اعراب]]، [[مؤمن]] به [[خدا]] و [[رسول]] هستند {{متن قرآن|وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ}} و [[انفاق]] را برای [[نزدیکی به خدا]] - [[قربة الی الله]] - انجام می‌دهند: {{متن قرآن|وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}؛