سبأ در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

سبأ در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۲ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۵

۹٬۲۶۰ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۲ سپتامبر ۲۰۲۲

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۷۱

ویرایش

@@ خط ۵۰: / خط ۵۰: @@
 (سد مأرب) در [[منابع تفسیری]] و [[تاریخی]] حکایتی با اندکی تفاوت در این باره [[نقل]] شده که بر اساس آن کاهنی با [[پیش‌بینی]] کردن ویرانی قریب‌الوقوع سد مأرب و نابودی باغ‌ها، از [[قوم]] سبأ خواست به سرزمین‌های دیگر کوچ کنند. در پی ویرانی سد و پیدایش [[خشکسالی]]، ساکنان سبأ به مناطقی دیگر مانند [[شام]]، یثرب، تهامه و [[عمان]] [[مهاجرت]] کردند.<ref>نک: معجم البلدان، ج۵، ص۳۵-۳۶؛ مجمع البیان، ج۸، ص۶۰۶؛ دایرة المعارف فارسی، ج۲، ص۲۵۷۲.</ref> پراکنده شدن قوم سبأ در میان [[عرب]]، به [[مَثَل]] تبدیل شد:<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۶۰۶؛ معجم البلدان، ج۳، ص۱۸۱؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۲۸۷.</ref> هنگامی که از اضمحلال و پراکندگی شدید قوم و قبیله‌ای سخن به میان می‌آمد، آن را به [[سرنوشت]] قوم سبأ [[تشبیه]] می‌کردند. [[قرآن کریم]] نیز به این پراکندگی و مثل شدن حکایت قوم سبأ در تاریخ اشاره می‌کند: {{متن قرآن|فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ}}<ref>«اما گفتند: پروردگارا! میان سفرهای ما فاصله انداز و به خویشتن ستم کردند؛ ما نیز آنان را (چون) افسانه‌ها گرداندیم و همه را سخت پراکندیم؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی برای هر شکیبای سپاسگزاری است» سوره سبأ، آیه ۱۹.</ref>.<ref>[[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[سبأ / سرزمین (مقاله)|مقاله «سبأ / سرزمین»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref>.
+==[[سبأ]]==
+{{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ...}}<ref>«برای (قوم) سبا در مسکن‌هایشان نشانه‌ای (شگرف) وجود داشت.».. سوره سبأ، آیه ۱۵.</ref>.
+{{متن قرآن|...وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ}}<ref>«... و برای تو از (سرزمین) سبا خبر بی‌گمانی آورده‌ام» سوره نمل، آیه ۲۲.</ref>.
+چنانچه ملاحظه می‌کنید واژه سبأ دوبار در [[قرآن]] به کار رفته است. [[آیه]] «۲۲ [[سوره نمل]] اشاره به قومی دارد که [[ملکه]] ایشان [[بلقیس]] بود و به [[خدا]] [[ایمان]] آورد اما آیه ۱۵ [[سوره سبأ]] به احتمال زیاد به [[قوم]] دیگری اشاره دارد که [[نافرمانی]] و [[ناسپاسی]] کردند و در اثر [[مجازات]] مبتلای به شکستن سدشان شدند. (مأرب = مآرب) [[سید علی اکبر قرشی]] در قاموس قرآن در این زمینه می‌نویسد: [[اهل]] [[سدی]] که [[شکست]] و مردمی که [[سلیمان]] به دیارشان [[لشکر]] کشید هر دو از قوم سبأاند ولی ظاهراً غیر هم بوده‌اند و دو قضیه در دو [[زمان]] متفاوت اتفاق افتاده است<ref>قاموس قرآن، ج۳، ص۲۰۵.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۸۲.</ref>
+===مأرب کجاست؟===
+«بعد از [[اسلام]] نخستین جغرافی دانی که از مأرب نام برده ابن خرداد به است که هنگام سخن از مخلاف‌های [[یمن]]، ده مأرب را جزء مخلاف اعلا و انعم و... یاد کرده است به نوشته [[یعقوبی]] مأرب خود مخلافی از ۸۴ مخلاف [[یمنی]] است. استخری در آغاز [[قرن چهارم]] ه. ق از مأرب نام برده و از آبگیری که به دیار سبأ بود و سدی بر آن بسته بودند سخن گفته است صاحب حدود العالم [[سبا]] را از شهرک‌های با [[نعمت]] و [[مردم]] بسیار یاد کرده است»
+«پایتخت [[دولت]] سبئیان در ابتدا [[شهر]] صرواح واقع در [[مغرب]] مأرب بوده و سپس شهر مأرب واقع در شصت میلی [[مشرق]] صنعاء پایتخت شد این شهر در ارتفاع ۳۹۰۰ پا از سطح دریا قرار داشت و محل تلاقی چند راه [[بازرگانی]] بود که [[سرزمین]] کندر و بخور را به بنادر مدیترانه پیوند می‌داد. سد مأرب از بناهای مشهور این شهر است<ref>جغرافیای نزول قرآن، ص۱۵۷.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۸۳.</ref>
+===بنای سد مأرب===
+سرزمین یمن مانند سایر نقاط [[عربستان]] فاقد نهر است و در موسم [[باران]] سیل‌های فراوان به راه می‌افتند و پس از خرابی بسیار، در ریگزارها فرو می‌روند و چون فصل باران تمام می‌شود [[مردم]] دچار خشکی و بی‌آبی می‌گردند از این رو مردم [[سبأ]] به [[فکر]] ساختن [[سدی]] افتادند تا سیلاب‌های کوهستان را در مخزن‌های بزرگ و محکم [[ذخیره]] کنند و از آن همه خسارت و ویرانی بازدارند مناسب‌ترین جا برای ساختن سد تنگه میان دو [[کوه]] باقی بود که رودخانه [[عظیم]] اذنه از میان آن دو می‌گذشت [[قوم]] سبأ سد بزرگ و [[تاریخی]] معروف به سد مأرب یا سد عرم را در این تنگه بنا نهادند<ref>عبدالکریم بی‌آزار شیرازی، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ص۳۳۲.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۸۴.</ref>
+===علت ویرانی سد===
+[[قرآن]] علت ویرانی سد مأرب را پس از [[احداث]] باغستان‌ها و [[وفور نعمت]] و [[امنیت]]، [[اعراض]] و رویگردانی از [[خدا]] و [[ناسپاسی]] در برابر نعمات [[الهی]] و [[شهوت]] و [[عیاشی]] و [[اختلاف]] و [[تفرقه]]، ذکر می‌کند [[خدای تعالی]] سیل «عرم» را بر آن سد بزرگ گماشت تا آن را ویران ساخت و آب، تمام دشت و باغ‌ها و [[خانه‌ها]] را بگرفت و همه را ویران کرد و پس از چندی آن وادی خرم را به صحرایی خشک و سوزان تبدیل کرد و به جای آن همه درختان میوه و باغ‌های سرسبز، چند درخت اراک و درخت شوره گز و اندکی [[درخت سدر]] به جای ماند و آن بلبلان خوش الحان جای خود را به فغان بومان سپردند<ref>عبدالکریم بی‌آزار شیرازی، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ص۳۳۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۸۴.</ref>
+===قوم سبأ===
+مردم سبأ قوم قدیمی از [[عرب]] بودند که در [[یمن]] [[زندگی]] می‌کردند، نام سبأ آن گونه که گفته‌اند نام [[پدر]] بزرگ ایشان و سبأ پسر یشحب، پسر یعرب، پسر [[قحطان]] است. این نوشته: [[لطیف راشدی]] است در قصه‌های قرآن<ref>لطیف راشدی، قصه‌های قرآن، ص۵۸۸.</ref>.
+همین [[انتصاب]] در [[قصص]] شگفت انگیز [[قرآن مجید]] نیز ذکر گردیده است<ref>اطلاعات قرآنی، ص۳۱۱.</ref> یکی از دیانت‌های مردم سبأ [[آفتاب پرستی]] بود [[پرستش]] ماه، گوزن و گوساله نیز در آن [[سرزمین]] و رونق داشت و [[مردم]] معبدهای [[عظیم]] برای پرستش این معبود‌ها بنا کرده بودند.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۸۵.</ref>
+===مکان جغرافیایی [[سبأ]]===
+مورخین نوشته‌اند که [[کشور]] [[یمن]] پایتختش [[شهر]] سبأ بود<ref>حسین عمادزاده، تاریخ انبیاء، ص۶۱۰.</ref>. به نوشته قاموس [[کتاب مقدس]]: سبأ در [[آفریقا]] در شمالی بلاد [[حبش]] واقع می‌باشد<ref>قاموس کتاب مقدس، ص۴۶۵.</ref> اما بر پایه معجم البلدان سبأ سرزمینی است در یمن، در سوی جنوب باخترین [[جزیره العرب]] (احتمالاً یمن و حضرموت امروزین) همچنین سبأ را سرزمینی بین [[اردن]] و [[فلسطین]] نیز دانسته‌اند، اما [[گمان]] نخستین درست‌تر می‌نماید<ref>قصص الانبیاء، ص۵۱۱.</ref>.
+به استناد نوشته عزیزاله کاسب؛ سبأ: منطقه‌ای واقع در جنوب [[غربی]] شبه [[جزیره عربستان]] در یمن، که نام آن در کتاب‌های [[عهد قدیم]] و [[عربی]] و یونانی و [[رومی]]، یاد شده و [[تمدن]] درخشانی داشته است<ref>تاریخ انبیاء، ص۵۱۱.</ref>. [[سید]] [[علی اکبر]] [[قریشی]] گفته است: [[مسکن]] [[قوم]] سبأ سرزمین یمن فعلی بوده و آن روزگاران بسیار مترقی و پیشرفته بوده است در جانب شرقی شهر صنعاء پایتخت فعلی یمن به فاصله صد و بیست کیلومتری دشت پهناوری هست که ظاهراً سرزمین قوم سبأ بوده است. این مورد در کتاب [[قصص]] [[قرآن]] تألیف مرحوم صدرالدین بلاغی نیز [[تأیید]] شده است پس سرزمین سبأ در جانب شرقی «صنعاء» پایتخت کنونی یمن واقع بوده است.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۸۵.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
 # [[پرونده:1100409.jpg|22px]] [[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[سبأ / سرزمین (مقاله)|مقاله «سبأ / سرزمین»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵''']]
+# [[پرونده:IM010430.jpg|22px]] [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|'''اماکن جغرافیایی در قرآن''']]
 {{پایان منابع}}