پرش به محتوا

لوح محفوظ در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۷: خط ۱۷:
# این [[لوح]] در عین محدود بودن مشتمل بر تمام [[مخلوقات]] است و مجموع پدیده‌های‌ عالم‌ را در برمی‌گیرد: {{عربی|" عَنِ النَّبِيِّ{{صل}} قَالَ: كَانَ‏ اللَّهُ‏ قَبْلَ‏ كُلِ‏ شَيْ‏ءٍ وَ كانَ‏ عَرْشُهُ‏ عَلَى‏ الْماءِ وَ كَتَبَ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ ذِكْرَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ الْخَبَرَ‏ ‏‏"}}<ref>خدا‌ پیش از هر چیزی وجود داشت و عرش او بر آب بود و در لوح محفوظ ذکر همه چیز‌ وجود دارد؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص۲۰۷</ref>؛ {{عربی|" قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْقَلَمِ اكْتُبْ فَسَطَرَ الْقَلَمُ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ مَا كَانَ‏ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ يَوْمِ‏ الْقِيَامَةِ فَالْمِدَادُ مِدَادٌ مِنْ نُورٍ وَ الْقَلَمُ قَلَمٌ مِنْ نُورٍ وَ اللَّوْحُ لَوْحٌ مِنْ نُور‏ ‏‏"}}<ref>خداوند به قلم گفت‌: هر‌ چه را‌ که‌ شده‌ و یا تا روز قیامت خواهد شد‌ در‌ لوح محفوظ بنویس، پس مرکب از نور و قلم از نور و لوح از‌ نور‌ بود؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص۳۶۸.</ref><ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی، ش ۳۴، ص۸۴.</ref>.  
# این [[لوح]] در عین محدود بودن مشتمل بر تمام [[مخلوقات]] است و مجموع پدیده‌های‌ عالم‌ را در برمی‌گیرد: {{عربی|" عَنِ النَّبِيِّ{{صل}} قَالَ: كَانَ‏ اللَّهُ‏ قَبْلَ‏ كُلِ‏ شَيْ‏ءٍ وَ كانَ‏ عَرْشُهُ‏ عَلَى‏ الْماءِ وَ كَتَبَ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ ذِكْرَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ الْخَبَرَ‏ ‏‏"}}<ref>خدا‌ پیش از هر چیزی وجود داشت و عرش او بر آب بود و در لوح محفوظ ذکر همه چیز‌ وجود دارد؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص۲۰۷</ref>؛ {{عربی|" قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْقَلَمِ اكْتُبْ فَسَطَرَ الْقَلَمُ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ مَا كَانَ‏ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ يَوْمِ‏ الْقِيَامَةِ فَالْمِدَادُ مِدَادٌ مِنْ نُورٍ وَ الْقَلَمُ قَلَمٌ مِنْ نُورٍ وَ اللَّوْحُ لَوْحٌ مِنْ نُور‏ ‏‏"}}<ref>خداوند به قلم گفت‌: هر‌ چه را‌ که‌ شده‌ و یا تا روز قیامت خواهد شد‌ در‌ لوح محفوظ بنویس، پس مرکب از نور و قلم از نور و لوح از‌ نور‌ بود؛ [[علامه مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص۳۶۸.</ref><ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی، ش ۳۴، ص۸۴.</ref>.  
# در بعضی از [[روایات]] از‌ [[امام صادق]]{{ع}} نقل‌ شده‌ که فرمود: "لوح و قلم دو‌ فرشته‌ هست"<ref>علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص۳۶۹.</ref>. اطلاق [[فرشته]] به لوح و قلم شاید از آن جهت باشد که تمام‌ نیروهای‌ فعّال در [[جهان]] [[خلقت]] که‌ خدا‌ به‌ آنها نقشی در‌ تدبیر‌ عالم داده و از آنها‌ به "مدبّرات امر" یاد کرده، نوعی فرشته هستند و در [[متون مذهبی]] به تمام نیروهای تأثیرگذار‌ در‌ جهان، [[ملک]] و فرشته اطلاق شده است‌ و شاید‌ هم منظور‌ از‌ ملک‌ بودن لوح و قلم این‌ باشد که آنها دو [[حقیقت]] والایی هستند که هر کدام را ملکی حمل می‌کند همان‌ گونه‌ که [[عرش]] را هشت [[ملک]] حمل‌ می‌کند‌. به‌ خاطر‌ همین‌ [[روایت]] است که‌ شیخ‌ [[صدوق]] گفته است: "[[اعتقاد]] ما در [[لوح]] و قلم این است که آنها دو فرشته‌اند"<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، اعتقادات، ص۴۴.</ref> و شیخ مفید‌ به‌ او‌ ایراد می‌گیرد که این سخن دور از‌ صواب‌ است‌ و به‌ ملائکه‌ لوح‌ و قلم گفته نمی‌شود و از نظر لغت چنین اطلاقی شناخته نشده است<ref>مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تصحیح الاعتقاد، ص۷۴.</ref>. ولی با توجه به توجیهی گفته شده اشکال [[شیخ مفید]] برطرف می‌شود؛ به اضافه اینکه این تعبیر در چندین [[روایت از امام صادق]]{{ع}} نقل شده است<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، [[کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی]]، ش ۳۴، ص۸۴.</ref>.
# در بعضی از [[روایات]] از‌ [[امام صادق]]{{ع}} نقل‌ شده‌ که فرمود: "لوح و قلم دو‌ فرشته‌ هست"<ref>علامه مجلسی|مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج ۵۷، ص۳۶۹.</ref>. اطلاق [[فرشته]] به لوح و قلم شاید از آن جهت باشد که تمام‌ نیروهای‌ فعّال در [[جهان]] [[خلقت]] که‌ خدا‌ به‌ آنها نقشی در‌ تدبیر‌ عالم داده و از آنها‌ به "مدبّرات امر" یاد کرده، نوعی فرشته هستند و در [[متون مذهبی]] به تمام نیروهای تأثیرگذار‌ در‌ جهان، [[ملک]] و فرشته اطلاق شده است‌ و شاید‌ هم منظور‌ از‌ ملک‌ بودن لوح و قلم این‌ باشد که آنها دو [[حقیقت]] والایی هستند که هر کدام را ملکی حمل می‌کند همان‌ گونه‌ که [[عرش]] را هشت [[ملک]] حمل‌ می‌کند‌. به‌ خاطر‌ همین‌ [[روایت]] است که‌ شیخ‌ [[صدوق]] گفته است: "[[اعتقاد]] ما در [[لوح]] و قلم این است که آنها دو فرشته‌اند"<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، اعتقادات، ص۴۴.</ref> و شیخ مفید‌ به‌ او‌ ایراد می‌گیرد که این سخن دور از‌ صواب‌ است‌ و به‌ ملائکه‌ لوح‌ و قلم گفته نمی‌شود و از نظر لغت چنین اطلاقی شناخته نشده است<ref>مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تصحیح الاعتقاد، ص۷۴.</ref>. ولی با توجه به توجیهی گفته شده اشکال [[شیخ مفید]] برطرف می‌شود؛ به اضافه اینکه این تعبیر در چندین [[روایت از امام صادق]]{{ع}} نقل شده است<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثى در باره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات]]، [[کلام اسلامی (نشریه)|فصلنامه کلام اسلامی]]، ش ۳۴، ص۸۴.</ref>.
== لوح محفوظ در فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲==
منظور از [[لوح محفوظ]] چیست و [[پیامبر]] چه نسبتی با آن دارد؟ [[لوح]] در اصل به معنای آشکار شدن است: {{عربی|لاح الشّیء لوحا: بدأ}} آنگاه [[لوح]] به هر تخته و صفحه گویند که در آن می‌نویسند، خواه از چوب باشد یا غیر آن. صفحه را از آن جهت [[لوح]] گویند که معانی در آن به وسیله [[کتابت]] آشکار می‌شود<ref>کتاب العین، ج۳، ص۳۰۰.</ref>. چنان‌که از [[مجمع البیان]] (ج ۵ ص۴۶۹) به دست می‌آید، در مفردات راغب (ص ۷۵۰) در باره [[لوح]] آمده: {{عربی|اللَّوْحُ: واحد أَلْوَاحِ السفینة}} قال تعالی: {{متن قرآن|وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ}}<ref>«و او را بر (کشتی) پر تخته و میخ، سوار کردیم» سوره قمر، آیه ۱۳.</ref> و به همین [[دلیل]] [[الواح]] به آن‌چه در چوب نوشته می‌شده، [[لوح]] می‌گفته‌اند. تعبیر به [[لوح محفوظ]] در [[آیه]]: {{متن قرآن|فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ}}<ref>«در لوحی نگهداشته» سوره بروج، آیه ۲۲.</ref> ناظر به تعبیر مجازی یا استعاری و یا [[روح]] معنا از این کلمه به صورت مبهم است. و همین تعبیر گاه با عنوان کتاب آمده: {{متن قرآن|إِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابٍ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ}}<ref>«آیا نمی‌دانی که خداوند آنچه را در آسمان و زمین است می‌داند؟ به راستی این در کتابی (نگاشته) است؛ بی‌گمان این (کار) بر خداوند آسان است» سوره حج، آیه ۷۰.</ref> در اقرب الموارد این علّت را به صورت “قیل” آورده است. به قولی علت آن آشکار شدن خطوط در آن است: {{متن قرآن|وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ}}<ref>«و او را بر (کشتی) پر تخته و میخ، سوار کردیم» سوره قمر، آیه ۱۳.</ref> [[نوح]] را به چیزی‌که تخته‌ها و میخ (مسمارها) داشت حمل کردیم. منظور [[کشتی نوح]] {{ع}} و [[الواح]] جمع [[لوح]] است. در [[قرآن]] این کلمه بارها تکرار شده و عموماً به معنای مادی آنان یعنی محسوس و ملموس آن است: {{متن قرآن|وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً}}<ref>«و برای او در “الواح” (تورات) در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم» سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref> {{متن قرآن|وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ}}<ref>«(این بگفت) و الواح را فرو افکند و سر برادرش را گرفت» سوره اعراف، آیه ۱۵۰.</ref> {{متن قرآن|وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ...}}<ref>«و چون خشم موسی فرو نشست الواح را برداشت.».. سوره اعراف، آیه ۱۵۴.</ref> مراد از [[الواح]] صفحه‌های [[تورات]] است معلوم نیست از چوب بوده یا چرم یا فلز و غیره. اما صورت‌های دیگری هم ناظر به عالم دیگر دارد: {{متن قرآن|وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ * لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ * لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ}}<ref>«و چه دانی تو که دوزخ چیست * نه بر جای می‌نهد و نه یله می‌کند * برگرداننده رنگ پوست است» سوره مدثر، آیه ۲۷-۲۹.</ref> تلویح به معنی [[تغییر]] است {{عربی|لوّحه الحرّ: غیّره}} [[بشر]] جمع بشره بمعنی پوست [[بدن]] است، یعنی چه می‌دانی سقر چیست‌؟ نه می‌گذارد و نه دست می‌کشد [[تغییر]] دهنده پوست‌های [[بدن]] است. نمونه دیگر آن با ترکیب محفوط و مسطور است: {{متن قرآن|فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ}}<ref>«در لوحی نگهداشته» سوره بروج، آیه ۲۲.</ref>. این معنا کنایه از نگهداری آن در [[خزانه الهی]] و محفوظ ماندن آن از [[تغییر]] و تبدیل و نقصان و زیادت یا محفوظ از دستبرد دیگران و عدم اطلاع حتی [[ملائکه]] است. در لسان العرب، (ج ۲، ص۵۸۴)، آمده که [[لوح محفوظ]]؛ یعنی {{عربی|مُسْتَوْدَع مَشِیئاتِ الله تعالی، و إِنما هو علی المَثَلِ. و قیل: اللوحُ الکَتفُ إِذا کتب علیها}}.
#{{متن قرآن|بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ * فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ}}<ref>«(این سخن، جادو و دروغ نیست) بلکه قرآنی ارجمند است، * در لوحی نگهداشته» سوره بروج، آیه ۲۱-۲۲.</ref>
#{{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ * لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«که این قرآنی ارجمند است، * در نوشته‌ای فرو پوشیده * که جز پاکان را به آن دسترس نیست * فرو فرستاده‌ای از سوی پروردگار جهانیان است» سوره واقعه، آیه ۷۷-۸۰.</ref>
#{{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}<ref>«پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او، مادران ایشانند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در کتاب خداوند از مؤمنان و مهاجران (به ارث) سزاوارترند مگر آنکه بخواهید به وابستگان خود، نیکی ورزید، این (حکم) در کتاب (خداوند) نگاشته است» سوره احزاب، آیه ۶.</ref>.
'''نتیجه''': در [[آیات]] فوق دو موضوع متفاوت مطرح گردیده است:
# درباره [[لوح محفوظ]] و [[مقام]] [[وحی نبوی]] و تعبیر جامع این مفهوم از [[لوح محفوظ]]: محفوظیّت این کتاب پیش [[خدا]] برای طیب خاطر [[پیامبر]] است و تعبیر دقّیق‌تر محفوظیّت در [[علم]] اللَّه الأزلیّ الأبدیّ الثابت است که چیزی از او مخفی نیست و محیط به هر چیزی است. {{متن قرآن|وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ}} بنابراین، [[ارتباط]] [[لوح محفوظ]] با [[پیامبر]] رفع [[نگرانی]] و [[ایمان]] به این نکته است که کتاب او در جایی دیگر قرار دارد و [[سرنوشت]] او در پیوند با مبدئی دیگر است؛
# [[کتاب مکنون]] مرتبه‌ای است از عالم [[عرش الهی]] که در جایی دیگر با تعبیر مسطور و پوشیده شده آمده است. البته فرق بین [[لوح]] و کتاب بنا به گفته مصطفوی در التحقیق فی کلمات القرآن: نظر در [[لوح]] نظر به کلی متن صفحه‌ای است که ضبط و [[کتابت]] شده است در حالی که نظر به کتاب نگاه به مکتوبات و نوشته‌ها است.{{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ}}؛
# [[ولایت]] تامّ [[پیامبر]] بر [[مؤمنان]] و [[اولویت]] وی بر خود آنان در امورشان، نوشته شده در [[لوح محفوظ]]: {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ... كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}؛
# [[حکم]] [[حرمت]] [[ازدواج]] با [[همسران پیامبر]]، نوشته شده در [[لوح]] محفوط: {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ... كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۵۹۷.</ref>.


== پرسش‌های وابسته ==
== پرسش‌های وابسته ==
۱۲۹٬۶۸۱

ویرایش