شبهات ختم نبوت: تفاوت میان نسخهها
←منابع
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۹۱: | خط ۱۹۱: | ||
====ارزیابی [[شبهه]]==== | ====ارزیابی [[شبهه]]==== | ||
با توجه به معنای [[آیه]]، به [[طور]] قطع میتوان گفت که شبهه مزبور از اساس [[باطل]] است و این آیه هیچ ارتباطی با آمدن [[پیامبر جدید]] پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} ندارد؛ زیرا آنچه منشأ [[اشتباه]] شده بود، جمله {{متن قرآن|أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ}} بود که از آن آمدن پیامبر جدید استفاده شده بود، در حالی که بر اساس همه معانیای که برای این جمله در نظر گرفته شده بود (چه معنای [[حقیقی]] و چه مجازی) جمله مزبور هیچ ارتباطی با ارسال [[رسول]] ندارد و هرگز از آمدن پیامبر جدید حکایت نمیکند، بلکه طبق همه دیدگاهها تهدیدی برای حقستیزان و پیروان شیطان به شمار میرود و از [[بهانهجویی]] و گفتار موهون آنان خبر میدهد.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسشهای نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسشهای نو ج۱]] ص ۸۶.</ref>. | با توجه به معنای [[آیه]]، به [[طور]] قطع میتوان گفت که شبهه مزبور از اساس [[باطل]] است و این آیه هیچ ارتباطی با آمدن [[پیامبر جدید]] پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} ندارد؛ زیرا آنچه منشأ [[اشتباه]] شده بود، جمله {{متن قرآن|أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ}} بود که از آن آمدن پیامبر جدید استفاده شده بود، در حالی که بر اساس همه معانیای که برای این جمله در نظر گرفته شده بود (چه معنای [[حقیقی]] و چه مجازی) جمله مزبور هیچ ارتباطی با ارسال [[رسول]] ندارد و هرگز از آمدن پیامبر جدید حکایت نمیکند، بلکه طبق همه دیدگاهها تهدیدی برای حقستیزان و پیروان شیطان به شمار میرود و از [[بهانهجویی]] و گفتار موهون آنان خبر میدهد.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسشهای نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسشهای نو ج۱]] ص ۸۶.</ref>. | ||
===[[شبهه]] چهارم=== | |||
یکی دیگر از [[شبهات]] این است که [[آیات]] متعدد با زبان واحد حاکی از این است که پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} [[پیامبر]] جدیدی که مؤسس [[شریعت]] تازه است، خواهد آمد؛ زیرا [[خداوند]] در این آیات چنین فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا}}<ref>«روزی که روح و فرشتگان (دیگر) ردیف ایستند؛ دم برنیاورند مگر آن کس که (خداوند) بخشنده بدو اذن دهد و او سخن درست گوید» سوره نبأ، آیه ۳۸.</ref>، {{متن قرآن|وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ * يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ}}<ref>«و به روزی گوش فرا دار که بانگ برآورنده از جایگاهی نزدیک، بانگ برآورد * روزی که بانگ آسمانی راستین را بشنوند، همان، روز رستخیز است» سوره ق، آیه ۴۱-۴۲.</ref>، {{متن قرآن|وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا}}<ref>«و (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا رسند،» سوره فجر، آیه ۲۲.</ref>، {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«روزی که مردم نزد پروردگار جهانیان بپا میایستند» سوره مطففین، آیه ۶.</ref>، {{متن قرآن|هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا}}<ref>«آیا چشمداشتی جز این دارند که فرشتگان نزد آنان بیایند یا پروردگارت آید یا برخی از نشانههای عذاب پروردگارت آید؟ روزی که برخی نشانههای پروردگارت آید کسی که از پیش ایمان نیاورده یا در ایمان خویش کار نیکویی انجام نداده باشد ایمانش او را سودی نخواهد داد؛ بگو چشم به راه باشید که ما نیز چشم به راهیم» سوره انعام، آیه ۱۵۸.</ref>.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسشهای نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسشهای نو ج۱]] ص ۸۶.</ref>. | |||
====کیفیت [[استدلال]]==== | |||
از سویی خداوند موجودی است که از تمام اوصاف و خصوصیات [[جسم]] و امور [[جسمانی]] [[منزه]] است و اوصافی مانند آمد و رفت، صعود و [[نزول]]، [[قیام]] و [[قعود]]، [[علو]] و دنو و مانند آنکه از ویژگیهای جسم شمار میآید، در او تصویر ندارد و از طرف دیگر، اوصاف مزبور در این [[آیات]] به [[خداوند]] نسبت داده شده است؛ بنابراین باید گفت که مراد از «آمدن خداوند» و «[[قیام]] [[روح]]» و «آمدن نشانههای خداوند»، آمدن [[پیامبر]] خداوند و [[شریعت]] جدید او پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} است. پس جملههایی مانند: {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ}}<ref>«روزی که روح و فرشتگان (دیگر) ردیف ایستند؛ دم برنیاورند مگر آن کس که (خداوند) بخشنده بدو اذن دهد و او سخن درست گوید» سوره نبأ، آیه ۳۸.</ref>، {{متن قرآن|جَاءَ رَبُّكَ}}<ref>«و (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا رسند،» سوره فجر، آیه ۲۲.</ref>، {{متن قرآن|يَأْتِيَ رَبُّكَ}}<ref>«پروردگارت آید» سوره انعام، آیه ۱۵۸.</ref>، {{متن قرآن|يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ}}<ref>«یا برخی از نشانههای عذاب پروردگارت آید؟» سوره انعام، آیه ۱۵۸.</ref> و امثال آنکه در آیات مزبور آمده است، بیانگر این است که پس از [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} پیامبر جدیدی که از [[مقام]] شارعیت برخوردار است، خواهد آمد و پیامبر اسلام{{صل}} [[آخرین پیامبر]] نیست. | |||
عین گفتار مستشکل چنین است: | |||
همچنین در [[سوره نبأ]] فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا}}<ref>«روزی که روح و فرشتگان (دیگر) ردیف ایستند؛ دم برنیاورند مگر آن کس که (خداوند) بخشنده بدو اذن دهد و او سخن درست گوید» سوره نبأ، آیه ۳۸.</ref> و این [[آیه مبارکه]] نیز مانند [[آیه]] پیشن مخبر است از ورود [[یوم الله]] و [[یوم]] [[الرب]] که در آن [[روز]] حضرت [[روح الله]] بر امر قیام فرماید و [[نفوس]] مقدسه بر اعلای امرش قیام کنند و به جز ما [[اذن الله]] تکلم نکنند. نیز در [[سوره]] «ق» فرموده است: {{متن قرآن|وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ * يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ}}<ref>«و به روزی گوش فرا دار که بانگ برآورنده از جایگاهی نزدیک، بانگ برآورد * روزی که بانگ آسمانی راستین را بشنوند، همان، روز رستخیز است» سوره ق، آیه ۴۱-۴۲.</ref>. [[خداوند تبارک و تعالی]] به [[حضرت رسول]]{{صل}} میفرماید: گوش دار و مترصد باش روزی را که منادی ندا میفرماید از مکان نزدیک؛ روزی که میشنود [[صیحه]] و ندا را. به [[حق]] و [[راستی]]، آن [[روز]] روز خروج است. در [[مقام]] دیگری میفرماید: {{متن قرآن|أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ}}<ref>«آیا چشمداشتی جز این دارند که فرشتگان نزد آنان بیایند یا پروردگارت آید یا برخی از نشانههای عذاب پروردگارت آید؟ روزی که برخی نشانههای پروردگارت آید کسی که از پیش ایمان نیاورده یا در ایمان خویش کار نیکویی انجام نداده باشد ایمانش او را سودی نخواهد داد؛ بگو چشم به راه باشید که ما نیز چشم به راهیم» سوره انعام، آیه ۱۵۸.</ref> و میفرماید: {{متن قرآن|وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا}}<ref>«و (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا رسند،» سوره فجر، آیه ۲۲.</ref> همچنین میفرماید: {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«روزی که مردم نزد پروردگار جهانیان بپا میایستند» سوره مطففین، آیه ۶.</ref> از این قبیل [[آیات کریمه]] در [[قرآن مجید]] بسیار است که در کل از ظهور بعد، به این الفاظ عالیه و عبارات رفیعه تعبیر شده که همگی صریح است بر مراتب [[علو]] و سمو و [[رفعت]] و [[جلالت]] ظهور و اعظمیت آن از ظهورات سابقه و امور ماضیه. این مسئله در [[غایت]] وضوح است که چون ذات [[غیب الهی]] از جمیع ما یتعلق بالجسم، از قبیل آمدن و رفتن صعود و [[نزول]]، [[تشبیه]] و [[حلول]]، علو و دنو، و [[قرب]] و بعد و امثال آن [[مقدس]] است؛ لذا الفاظ کریمه {{متن قرآن|يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ}}، {{متن قرآن|وَجَاءَ رَبُّكَ}}، {{متن قرآن|أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ}} و امثالها محمول است بر مجیء [[مظهر]] امر [[الله]] و [[قیام]] [[روح الله]] و [[ظهور موعود]] و [[شارع]] محمود و این جمله صریح است بر اینکه مقام چنین ظهور عظیمی مقام [[نیابت]] و [[خلافت]] و [[امامت]] نیست، بلکه مقام ظهور کلی و شارعیت و [[سلطنت]] الهیه است<ref>ابوالفضل محمد بن محمدرضا الجردقانی، کتاب الفرائد فی بیان وجوه اقسام الدلائل و البرهان، ص۲۸۰-۲۸۲.</ref>. | |||
در بررسی این [[شبهه]] هر یک از [[آیات]] یادشده به صورت فشرده مورد تحقیق قرار میگیرد تا معلوم شود که شبهه مزبور قابل [[دفاع]] است یا نه. | |||
درباره [[آیه]] اول، یعنی {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ...}}<ref>«روزی که روح و فرشتگان (دیگر) ردیف ایستند؛ دم برنیاورند مگر آن کس که (خداوند) بخشنده بدو اذن دهد و او سخن درست گوید» سوره نبأ، آیه ۳۸.</ref> بدون تردید میتوان گفت که این آیه هیچ ارتباطی با [[بعثت]] [[پیامبر جدید]] ندارد، بلکه این آیه و آیات قبل از آن از ویژگیهای [[قیامت]] خبر میدهد و اوصاف [[روز رستاخیز]] را بر میشمارد؛ چون آیات این [[سوره]] کلاً مربوط به قیامت است؛ از آیه اول تا پنجم، [[پرسش و پاسخ]] از «[[نبأ عظیم]]» است و مراد از آن «[[یوم]] الفصل» و روز رستاخیز است؛ از آیه ششم تا هفدهم، [[استدلال]] بر ثبوت بعثت و قیامت است و از آیه هفدهم تا پایان سوره، «نبأ عظیم» و «یوم الفصل» را توصیف میکند<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲۰، ص۱۶۵.</ref>. | |||
در آیه مورد بحث، روز رستاخیز چنین توصیف شده است روز رستاخیز روزی است که روح<ref>درباره واژه «[[روح]]» در آیه مورد بحث، اقوال متعددی به صورت زیر ذکر شده است: | |||
# روح موجودی است که [[خدا]] آن را به صورت [[انسان]] [[آفریده]] و از [[فرشتگان]] نیستند. آنها در روز رستاخیز در [[صفی]] غیر از صف [[فرشتگان الهی]] میایستند. | |||
# روح [[فرشته]] گرانقدری از فرشتگان است و در روز رستاخیز به [[تنهایی]] در یک صف میایستد. | |||
#منظور از «روح» در اینجا «[[ارواح]]» انسانهاست. | |||
#مراد از «روح» [[جبرئیل]] است. | |||
#مقصود از «روح» [[فرزندان آدم]] هستند ([[فضل بن حسن طبرسی]]، [[مجمع البیان فی تفسیر القرآن]]، ج۹-۱۰، ص۶۴۶-۶۴۷).</ref> و فرشتگان به صف میایستند و هیچ یک بدون [[اذن خداوند]] سخن نمیگویند و آن کسی که سخن گوید جز سخن درست نخواهد گفت. | |||
به هر حال آیه مورد بحث، بدون [[شک]] و به اتفاق همه [[مفسران]] و [[دانشمندان]] [[علوم قرآنی]] مربوط به [[قیامت]] بوده، هیچ ارتباطی با [[بعثت]] [[پیامبر جدید]] پس از [[پیامبر گرامی اسلام]] ندارد. مفسران بزرگی مانند [[سمرقندی]]<ref>نصر بن محمد سمرقندی، بحر العلوم، ج۳، ص۴۴۱.</ref>، [[واحدی نیشابوری]]<ref>علی بن احمد واحدی نیشابوری، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج۴، ص۴۱۷.</ref>، [[شیخ الطائفه]]<ref>محمد بن حسن طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۴۹.</ref>، [[طبری]]<ref>محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تأویل القرآن، ج۱۲، ص۴۱۷.</ref>، [[فخر رازی]]<ref>محمد فخرالدین رازی، التفسیر الکبیر، ج۳، ص٢٢-٢٣.</ref>، [[طبرسی]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹-۱۰، ص۶۴۶-۶۴۷.</ref>، [[خازن]]<ref>علی بن محمد خازن، لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج۴، ص۳۸۹.</ref>، [[علامه طباطبایی]]<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲۰، ص۱۶۵-۱۷۳.</ref> و امثال آنان آشکارا این مطلب را بیان کردهاند. | |||
[[آیه]] دوم: {{متن قرآن|وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ}}<ref>«و به روزی گوش فرا دار که بانگ برآورنده از جایگاهی نزدیک، بانگ برآورد» سوره ق، آیه ۴۱.</ref> و [[آیات]] بعد از آن ترسیم کننده دو رویداد تکان دهنده در پایان این [[جهان]] و آستانه [[روز رستاخیز]] است: «طنینافکن شدن [[خروش]] آسمانی» و «[[زنده شدن مردگان]] و سر بر آوردن از خاک». | |||
در آیه مورد بحث از پدیده نخست خبر داده، میفرماید «ای [[پیامبر]]<ref>هر چند در آیه مورد بحث ظاهراً روی سخن با پیامبر{{صل}} است، اما در حقیقت همه انسانها مورد نظر هستند (فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹-۱۰، ص۲۲۶؛ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۸، ص۳۶۱).</ref> [و ای [[انسان]]]! روزی که منادی از جای نزدیک ندا میکند، به ندایش گوش فرا ده». | |||
منظور از این ندا ندایی است که در آستانه روز رستاخیز و زنده شدن مردگان به وسیله منادیای از سوی [[خدا]] طنینافکن میگردد که به آن «نفخ [[صور]]» یا «دمیده شدن صور» گویند. | |||
با توجه به مطالب یاد شده آشکار میگردد که ادعای آمدن پیامبر جدید پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} با استناد به این [[آیه]]، یک ادعای [[باطل]] و بیاساس است؛ زیرا این آیه هیچ ارتباطی با این مطلب ندارد و تنها از [[صیحه]] وقوع [[قیامت]] و دمیده شدن نفخه دوم خبر میدهد. [[دانشمندان]] و [[مفسران]] بزرگی مانند [[طبری]]<ref>محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تأویل القرآن، ج۱۱، ص۴۳۸.</ref>، [[نیشابوری]]<ref>علی بن احمد واحدی نیشابوری، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج۴، ص۱۷۲.</ref>، [[سمرقندی]]<ref>نصر بن محمد سمرقندی، بحر العلوم، ج۳، ص۲۷۴.</ref>، [[ابن سلیمان]]<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۴، ص۱۱۶.</ref>، [[شیخ الطائفه]]<ref>محمد بن حسن طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۳۷۶.</ref>، [[فخر رازی]]<ref>محمد فخر الدین رازی، التفسیر الکبیر، ج۲۸، ص۱۶۲.</ref>، [[طبرسی]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹-۱۰، ص۲۲۶.</ref>، [[قرطبی]]<ref>عبدالله بن محمد قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج۱۷، ص۱۹.</ref>، [[بیضاوی]]<ref>عبدالله عمر بیضاوی، انوار التنزیل و اسرار التأویل، ج۵، ص۲۳۲.</ref>، [[خازن]]<ref>علی بن محمد خازن، لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج۴، ص۱۹۱.</ref>، [[زمخشری]]<ref>محمود زمخشری، الکشاف عن غوامض التنزیل، ج۴، ص۳۹۲.</ref>، [[علامه طباطبایی]]<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۸، ص۳۶۱.</ref> و دیگران تصریح کردهاند که این آیه از طنینافکن شدن [[خروش]] آسمانی و نفحه [[صور]] دوم در [[روز رستاخیز]] خبر میدهد. | |||
آیه سوم: {{متن قرآن|وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا}}<ref>«و (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا رسند،» سوره فجر، آیه ۲۲.</ref> نیز مربوط به [[روز قیامت]] است و یکی از مراحل آن در این آیه به تصویر کشیده میشود؛ به این معنا که در [[آیات]] پیشین پس از توجه دادن به کارهای [[نکوهیده]] که به شدت مورد [[سرزنش]] قرار گرفته است، در یک هشدار سخت، آستانه [[رستاخیز]] را ترسیم میفرماید: {{متن قرآن|إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا}}<ref>«نه چنین است، که چون زمین، سخت در هم کوبیده گردد،» سوره فجر، آیه ۲۱.</ref>؛ آنگاه که [[زمین]] با [[زلزله]] سخت و پیاپی رستاخیز به گونهای در هم کوبیده شود که هر آنچه بر پشت آن است نابود گردد و چیزی باقی نماند<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹-۱۰، ص۷۴۰.</ref>. | |||
سپس در [[آیه]] مورد بحث مرحلهای دیگر از [[رستاخیز]] را به تصویر کشیده، میفرماید: {{متن قرآن|وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا}}<ref>«و (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا رسند،» سوره فجر، آیه ۲۲.</ref> و [[فرمان]] پروردگارت درباره [[حسابرسی]] و بازخواست از [[بندگان]] در رسد<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹-۱۰، ص۷۴۱.</ref> یا ظهور [[معرفت]] پروردگارت در رسد و دیگر جایی برای تردید نماند؛ به گونهای که گویی ذات بیهمتای او رسیده است<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲۰، ذیل آیه ۲۲ سوره فجر، ص۳۲۱.</ref> و [[فرشتگان]] صف به صف بیایند<ref>علی بن احمد واحدی نیشابوری، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج۴، ص۴۸۵.</ref>. | |||
[[مفسران]] بزرگی مانند [[نیشابوری]]<ref>علی بن احمد واحدی نیشابوری، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج۴، ص۴۸۵.</ref>، [[طبری]]<ref>محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تأویل القرآن، ج۱۲، ص۵۷۶-۵۷۷.</ref>، [[شیخ الطائفه]]<ref>محمد بن حسن طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۳۴۶-۳۴۷.</ref>، [[فخر رازی]]<ref>محمد فخرالدین رازی، التفسیر الکبیر، ج۳۱، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref>، [[طبرسی]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹-۱۰، ص۷۴۱.</ref>، [[ابن جوزی]]<ref>عبدالرحمن بن جوزی، زاد المسیر فی علم التفسیر، ج۴، ص۴۴۴.</ref>، ابی السعود<ref>محمد ابی السعود، ارشاد العقل السلیم الی مزایا الکتاب الکریم، ج۶، ص۴۲۷.</ref>، اندلسی<ref>ابوحیان اندلسی، النهر الماد من البحر المحیط، ج۵، ص۵۵۴.</ref>، شوکانی<ref>محمد شوکانی، فتح القدیر، ج۵، ص۵۵۵-۵۵۶.</ref>، حقی<ref>اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح المعانی، ج۱۰، ص۵۱۲.</ref>، [[علامه طباطبایی]]<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲۰، ص۳۲۱.</ref> و... به صراحت تمام این آیه را از آیاتی شمردهاند که برخی مراحل رستاخیز را ترسیم میکند. | |||
پس این آیه نیز از [[آیات]] مربوط به [[قیامت]] است و هرگز از آمدن [[پیامبر]] جدیدی پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} خبر نمیدهد؛ بنابراین ادعای مستشکل نسبت به این آیه نیز یک ادعای بیاساس و [[باطل]] محسوب میگردد. | |||
آیه چهارم: {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«روزی که مردم نزد پروردگار جهانیان بپا میایستند» سوره مطففین، آیه ۶.</ref> نیز مربوط به [[روز رستاخیز]] و بیانگر یکی از ویژگیهای آن است؛ زیرا در [[آیات]] قبل از آن، پس از [[تهدید]] کمفروشان و ذکر خصوصیات آنها، در [[مقام]] [[توبیخ]] میفرماید: آیا این کمفروشان [[باور]] نمیدارند که برای [[حسابرسی]] و [[پاداش]] و [[کیفر]] برانگیخته خواهند شد؟ آیا اینان [[یقین]] ندارند که حساب و حسابرسیای در کار است؟<ref>{{متن قرآن|أَلَا يَظُنُّ أُولَئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ}} «آیا آنان نمیدانند که برانگیخته خواهند شد،» سوره مطففین، آیه ۴.</ref>. | |||
در [[آیه]] بعد میفرماید: آن هم در روزی بزرگ و سهمگین مورد [[محاسبه]] قرار خواهند گرفت<ref>{{متن قرآن|لِيَوْمٍ عَظِيمٍ}} «در روزی بزرگ» سوره مطففین، آیه ۵.</ref> و در آیه مورد بحث آن «روز بزرگ» گزارش داده، میفرماید: روزی که [[مردم]] از [[دل]] [[زمین]] به [[فرمان خدا]] بر میخیزند و برای حسابرسی و دریافت پاداش و کیفر عملکردها در برابر [[پروردگار]] جهانیان میایستند. | |||
به [[اتفاق]] [[مفسران]] و [[دانشمندان]] [[علوم قرآنی]]؛ مانند [[سمرقندی]]<ref>نصر بن محمد سمرقندی، بحر العلوم، ج۳، ص۴۵۶.</ref>، [[واحدی نیشابوری]]<ref>علی بن احمد واحدی نیشابور، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج۴، ص۴۴۱.</ref>، [[طبری]]<ref>محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تأویل القرآن، ج۱۲، ص۴۸۴-۴۸۵.</ref>، [[فخر رازی]]<ref>محمد فخرالدین رازی، التفسیر الکبیر، ج۳۱، ص۸۲.</ref>، [[شیخ الطائفه]]<ref>محمد بن حسن طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۹۶-۲۹۷.</ref>، [[ابن جوزی]]<ref>عبدالرحمن ابن جوزی، زاد المسیر فی علم التفسیر، ج۴، ص۴۱۴.</ref>، [[زمخشری]]<ref>محمود زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۴، ص۷۲۰.</ref>، [[همدانی]]<ref>حسین بن ابی العز همدانی، الفرید فی اعراب القرآن المجید، ج۴، ص۶۴۰.</ref>، [[مقاتل]] [[ابن سلیمان]]<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۴، ص۶۲۲.</ref>، [[خازن]]<ref>علی بن محمد خازن، لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج۴، ص۳۰۴.</ref>، [[ابن کثیر دمشقی]]<ref>اسماعیل بن عمر بن کثیر دمشقی، تفسیر القرآن العظیم، ج۵، ص۱۹۴.</ref>، [[قاضی]] ابی السعود<ref>محمد ابیسعود، ارشاد العقل السلیم الی مزایا الکتاب الکریم، ج۶، ص۳۹۵.</ref>، [[ابوحیان اندلسی]]<ref>ابو حیان اندلسی، النهر الماد من البحر المحیط، ج۵، ص۵۴۲.</ref>، بقاعی<ref>ابراهیم بقاعی، نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور، ج۸، ص۳۵۳.</ref>، اسماعیل حقی<ref>اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، ج۱۰، ص۴۳۴.</ref>، شوکانی<ref>محمد شوکانی، فتح القدیر، ج۵، ص۵۰۱.</ref>، طباطبایی<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲۰، ص۲۵۶.</ref> و... [[آیه]] یاد شده از ویژگی [[قیامت]] خبر میدهد و مربوط به [[روز رستاخیز]] است. | |||
با توجه به آنچه گذشت، بطلان مدعای مستشکل نیز آشکار میگردد؛ چون این آیه هرگز با مدعای او [[سازش]] نداشته، ارتباطی با [[بعثت]] [[پیامبر جدید]] ندارد، بلکه از [[آیات]] مربوط به قیامت است و از برخی ویژگیهای آن حکایت میکند. | |||
آیه پنجم: {{متن قرآن|هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ}}<ref>«آیا چشمداشتی جز این دارند که فرشتگان نزد آنان بیایند یا پروردگارت آید یا برخی از نشانههای عذاب پروردگارت آید؟ روزی که برخی نشانههای پروردگارت آید کسی که از پیش ایمان نیاورده یا در ایمان خویش کار نیکویی انجام نداده باشد ایمانش او را سودی نخواهد داد؛ بگو چشم به راه باشید که ما نیز چشم به راهیم» سوره انعام، آیه ۱۵۸.</ref>. | |||
مستشکل مقصود از {{متن قرآن|أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ}} را که یعنی «آمدن [[ملائکه]]» و «نشانههای [[پروردگار]]» و «برخی نشانههای پروردگار»، آمدن پیامبر جدید پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} میداند. | |||
در بررسی این آیه، نخست به معنای کلمات مورد بحث پرداخته میشود و سپس به مضمون آن اشاره شده، [[شبهه]] مزبور مورد ارزیابی قرار میگیرد. | |||
{{متن قرآن|تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ}}: دو دیدگاه درباره معنای این ترکیب ذکر شده است: | |||
#برخی میگویند مراد از آمدن ملائکه، [[عذاب]] آوردن آنان است<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۳۸۶.</ref>. | |||
#به [[باور]] گروهی دیگر منظور این است که [[فرشتگان]] برای دریافت [[جان]] آنان میآیند<ref>نصر بن محمد سمرقندی، بحر العلوم، ج۱، ص۵۲۵؛ محمد بن حسن طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۳۲۶؛ عبدالله بیضاوی، انوار التنزیل و اسرار التأویل، ج۲، ص۴۶۸؛ اسماعیل حقی بروسوی، تفسیر روح البیان، ج۳، ص۱۵۸.</ref>. | |||
{{متن قرآن|يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ}}: در این که مراد از آمدن برخی [[آیات]] [[پروردگار]] چیست، [[مفسران]] [[اختلاف]] چندانی ندارد به [[باور]] اکثر مفسران مراد از آن پدیدار شدن [[نشانههای قیامت]] است<ref>عبد الله بیضاوی، انوار التنزیل، ج۲، ص۴۶۹.</ref>. | |||
[[فخر رازی]]<ref>{{عربی|أجمعوا على أن المراد بهذه الآيات علامة القيامة}}؛ (محمد فخرالدین رازی، التفسیر الکبیر، ج۱۴، ص۷).</ref> و دمشقی [[حنبلی]]<ref>{{عربی|أجمعوا على أن المقصود بهذه الآية علامة القيامة}}؛ (عمر بن علی دمشقی حنبلی، اللباب فی علوم الکتاب، ج۸، ص۵۲۷).</ref> بر این مطلب ادعای [[اجماع]] کردهاند<ref>در اینکه مراد از آیات و علامات در [[آیه]] مورد نظر نشانههای قیامت است، بحثی نیست، ولی سخن در این است که آن نشانه چیست؟ در این باره چند دیدگاه پدید آمده است: | |||
#برخی معتقدند که نشانه مزبور عبارت است از «[[طلوع خورشید از مغرب]]» ([[محمد طبری]]، [[جامع البیان]] فی [[تأویل]] القرآن، ج۵، ص۵۱۱). | |||
#گروهی نیز مراد از آن را سه چیز میدانند: «طلوع خورشید از مغرب»، «پدید آمدن [[دجال]]»، «بیرون آمدن شتر یا حیوانی دیگر از [[دل]] [[زمین]]» [[علی بن محمد]] [[خازن]]، لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج۲، ص۱۷۵). | |||
#برخی بر این باورند که مقصود از نشانههای یاد شده امور زیر است: «طلوع خورشید از مغرب»، «پدید آمدن دجال»، «بیرون آمدن [[حیوان]] از دل زمین»، «[[نزول حضرت عیسی]]»، «خروج [[آتش]] از عدن»، «[[یأجوج و مأجوج]]» (اسماعیل حقی [[بروسوی]]، [[تفسیر]] [[روح المعانی]]، ج۳، ص۱۵۸).</ref>. | |||
گفتنی است که فاعل {{متن قرآن|يُنْظَرُونَ}} در این آیه کسانیاند که در آیه قبل به آنان اشاره شده است؛ یعنی همانان که از [[حقستیزی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] دست برنداشته و با این همه [[دلایل]] روشن، [[آیات الهی]] و [[کتاب خداوند]] را [[تکذیب]] کردهاند. | |||
با توجه به مطالب یاد شده، معنای آیه چنین خواهد بود: آیا آنان با این [[حق ناپذیری]]، جز این [[انتظار]] دارند که [[فرشتگان]] [[مرگ]] یا فرشتگان<ref>در فرشتگان عذاب دو احتمال است: ۱. نزول فرشتگان عذاب در قبر؛ ۲. فرود آمدن عذاب به وسیله فرشتگان در دنیا (فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳-۴، ص۵۹۸).</ref> [[عذاب]] به سویشان بیایند یا اینکه پروردگارشان به سوی آنها بیاید تا او را ببینند و [[ایمان]] بیاورند! یا پارهای از نشانههای [[قدرت پروردگار]] که در آستانه [[رستاخیز]] و پایان این [[جهان]] واقع میشود، پدیدار گردد؟ اما روزی که این [[آیات]] پدید آید، آنان ناگزیر از [[شناخت]] [[خدای یکتا]] و ایمان به او خواهند بود، ولی در آن شرایط، [[ایمان آوردن]] کسی که از پیش ایمان نیاورده است، سودی نمیبخشد؛ زیرا اولاً با پدیدار شدن نشانههای رستاخیز، راه [[توبه]] مسدود میگردد و هر [[گناهکاری]] ناگزیر از [[شناخت خدا]] و شناخت خوب و بد میشود و معلوم است که [[حقپذیری]] اجباری و نابهنگام فایدهای ندارد<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳-۴، ص۵۹۹.</ref>. | |||
ثانیاً آنچه برای [[انسان]] مفید است، [[ایمان به غیب]] است و در شرایط مزبور، هر کس ایمان آورد، ایمان به امر عینی است نه ایمان به غیب؛ چراکه [[مشاهده]] نشانههای رستاخیز به منزله مشاهده نفس رستاخیز و وقوع آن بالعیان است. بنابراین ایمان آوردن در شرایط یاد شده مفید نخواهد بود.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسشهای نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسشهای نو ج۱]] ص ۸۶.</ref>. | |||
====ارزیابی [[شبهه]]==== | |||
با توجه به مطالب یاد شده، بطلان شبهه مزبور نیز آشکار میگردد؛ زیرا آنچه منشأ [[اشتباه]] مستشکل شده بود، جمله {{متن قرآن|يَأْتِيَ رَبُّكَ}} و {{متن قرآن|يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ}} بوده است که وی از آنها آمدن [[پیامبر جدید]] را استفاده کرده است، در حالی که معلوم شد این دو جمله ارتباطی با [[بعثت پیامبر]] جدیدی پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} ندارد، بلکه این [[آیه]] تهدیدی برای [[کافران]] به شمار میرود و از پدیدار شدن نشانههای [[قدرت]] در آستانه رستاخیز خبر میدهد. | |||
شبهاتی دیگر نیز در این زمینه مطرح شده است که بطلان و [[فساد]] آنها ناگفته پیداست.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسشهای نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسشهای نو ج۱]] ص ۹۴ .</ref>. | |||
===نتیجه=== | |||
همانگونه که در آغاز یادآوری شد، دو نوع شبهه درباره [[خاتمیت]] مطرح شده است: یک نوع شبهاتی است که [[ادله خاتمیت]] را مخدوش اعلام کرده و نوع دیگر، شبهاتی است که [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} را پایان بخش سلسله [[انبیا]] به شمار نیاورده و [[استمرار نبوت]] و [[رسالت]] را پس از وی امکان پذیر دانسته است. | |||
در این نوشتار، مهمترین این [[شبهات]] مورد [[کاوش]] قرار گرفت و آشکار گشت که یکایک این شبهات پنداری بیش نبوده و از اساس [[باطل]] است.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسشهای نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسشهای نو ج۱]] ص ۹۴ .</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||