بداء از دیدگاه اهل سنت: تفاوت میان نسخه‌ها

تعریف اصطلاحی بداء تقریباً با معنای لغوی که پیش‌تر ذکر کردیم تفاوت چندانی ندارد. [[ابن اثیر]] آن را به عنوان درست دانستن چیزی که بعد از ندانستن، دانسته شده تعریف کرده است <ref>ر.ک: ابن الأثير: النهاية ۲۷۱٫۱، وانظر أيضا الزبيدي تاج العروس ١۵۴٫٢٧.</ref>، و متولی [[شافعی]] آن را کسب [[علمی]] که قبلاً نبوده، یا عبارت از کسی که قصد انجام کاری را دارد و سپس از آنچه انجام داده پشیمان می‌شود تعریف کرده است <ref>ر.ک: المتولى الشافعى الغنية في أصول الدين ١۵۶٫١</ref>، و هر یک از [[جرجانی]] <ref>ر.ک: الجرجاني: التعريفات ص۶٢</ref> و [[مناوی]] <ref>ر.ک: المناوى: الوقوف على مهمات التعاريف ص۱۱۸.</ref>. آن را ظاهر شدن [[رأی]] یا چیزی پس از نبودن آن تعریف کرده‌اند، و [[شهرستانی]] بداء را به چندین قسم تقسیم کرده که برای ما بداء در [[علم مهم]] است که یعنی خلاف آنچه می‌دانسته برایش آشکار شود، و بداء در [[اراده]]: یعنی [[درستی]] چیزی بر خلاف آنچه اراده کرده و [[حکم]] نموده برایش آشکار شود. <ref>ر.ک: الشهرستاني الملل والنحل ١۴۶٫١</ref>.

اما مفهوم بداء نزد [[شیعیان]]، تعدادی از علمای متقدم آنها به تعریف آن به معنای لغوی که همان ظهور است اکتفا کرده‌اند.<ref>ر.ک: المفيد: تصحيح [[اعتقادات]] الإمامية ص۶۵، وأبو الفتح الكراجكي: كنز الفوائد ص۱۰۳، والسيد الطباطبائي تفسير الميزان ١۶٩٫١١</ref>، در حالی که تعدادی از علمای معاصر آنها تلاش کرده‌اند از آنچه معنای لغوی بداء را می‌رساند و مستلزم نسبت دادن [[تغییر]] در علم خداست،[[ تبری]] جویند و سعی کرده‌اند آن را با مفهوم [[نسخ]] یا محو و [[اثبات]] در تقدیرات مرتبط سازند.

از این منظر، آنها [[بداء]] را به عنوان [[آشکار کردن]] امری از سوی [[خداوند متعال]] که در لوح‌های محو و اثبات ثبت می‌شود تعریف کرده‌اند، و چه بسا برخی از [[فرشتگان مقرب]] یا یکی از [[پیامبران]] و [[رسولان]] از آن [[آگاه]] شوند، پس [[فرشته]] به [[پیامبر]] و پیامبر به امتش خبر دهد، سپس خلاف آن واقع شود؛ زیرا [[خداوند متعال]] آن را محو کرده و در خارج چیز دیگری را ایجاد نموده است. <ref>[[کاشف الغطاء]]: أصل الشيعة وأصولها ص٣١٣ - ٣١۴</ref>.

مهم است اشاره کنیم که تفاوت بزرگ و تمایز آشکاری میان [[نسخ]] و [[بداء]] وجود دارد، و همان‌طور که [[ابن حزم]] گفته است: تفاوت بین آنها واضح است؛ زیرا معنای بداء این است که [[خداوند سبحان]] به امری [[فرمان]] دهد در حالی که نمی‌داند سرانجام آن چه خواهد شد، اما نسخ این است که به امری فرمان دهد در حالی که می‌داند آن را در [[زمان]] مشخصی [[تغییر]] خواهد داد، و این در [[علم]] و قضای [[قطعی]] او از پیش تعیین شده است. پس چون این دو وجه معانی متفاوت و مختلفی دارند، ضرورتاً باید برای هر یک نامی قرار داد که با آن از آن تعبیر شود و غیر از نام دیگری باشد تا [[فهم]] حاصل شود و [[حقیقت]] آشکار گردد، پس بداء از [[صفات ]]خداوند متعال نیست.<ref>ابن حزم: الإحكام ۴۴۶٫۴، وانظر أيضا في الفرق بين البداء والنسخ: الشيرازي: التبصرة ٢۵٣٫١، والأمدى: الإحكام ۱۲۲٫۳</ref>.<ref>أحمد قوشي عبد الرحيم، مقالة «البداء»، موسوعة العقيدة الإسلامية، ص 205.</ref>.