کاربر:Ali/صفحه تمرین۲: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۰

آشنایی اجمالی

وی از موالی هشام بن مغیره پدر ابو جهل از تیره بنو مخزوم قریش است. در سال اول هجرت اسلام آورد^[۱]. در سبب اسلام آوردنش گفته‌اند: روزی وی به همراه کاروان تجاری قریش از مکه خارج شد. در بین راه با سریه اعزامی پیامبر(ص) به فرماندهی عبدالله بن جحش مواجه شد و میان آنها جنگ رخ داد^[۲]. در این میان حکم بن کیسان اسیر شد و در حالی که عبدالله بن جحش قصد کشتن او را داشت با وساطت مقداد وی را نزد پیامبر(ص) آوردند^[۳]. حضرت او را به اسلام دعوت کرد اما وی مقداری درنگ کرد. در این هنگام عمر گفت: او تا قیامت هم اسلام نمی‌آورد، بگذار گردنش را بزنم و او را به جهنم بفرستم. رسول خدا(ص) نپذیرفت و حکم بن کیسان اسلام آورد^[۴]. حکم از نخستین کسانی است که به دست مسلمانان اسیر شد^[۵]. وی در سریه بشر معونه (صفر سال ۴) شهید شد^[۶].^[۷]

جستارهای وابسته

ازد (قبیله)
مریم بنت ابوسفیان الأنصاری الأوسی (مادر)

منابع

بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن عمیر ثمالی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۱.
↑ این جنگ به سریه نخله معروف است که در سال دوم رخ داد. ر.ک: واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۳.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۷؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۵۴؛ ابن حجر، الإصابة، ج۲، ص۹۵ به نقل از ابن اسحاق.
↑ واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۱۰۳.
↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۵۶.
↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۵۵؛ ابن شَبَّه النمیری، تاریخ المدینة المنوّرة، ج۲، ص۴۷۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۴۱۳.
↑ بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن عمیر ثمالی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۰۴-۱۰۵.

[1] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۱.

[2] این جنگ به سریه نخله معروف است که در سال دوم رخ داد. ر.ک: واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۳.

[3] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۷؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۵۴؛ ابن حجر، الإصابة، ج۲، ص۹۵ به نقل از ابن اسحاق.

[4] واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۱۰۳.

[5] ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۵۶.

[6] ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۵۵؛ ابن شَبَّه النمیری، تاریخ المدینة المنوّرة، ج۲، ص۴۷۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۴۱۳.

[7] بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن عمیر ثمالی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۰۴-۱۰۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 }}
 == آشنایی اجمالی ==
-نسبش معلوم نیست ولی با توجه به نسبتش به ثمالی<ref>بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۱۰۷؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۱، ص۲۰۵.</ref> به ثمالة بن [[اسلم]] بن کعب، از [[قبیله ازد]] از [[عرب]] جنوبی [[نسب]] می‌برد<ref>ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۹۱؛ سمعانی، الانساب، ج۱، ص۵۱۳.</ref>. نام پدرش را عمرو نیز گفته‌اند<ref>ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۳۶.</ref> و همین امر سبب شده [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۴-۴۱۵.</ref> دو مصداق برایشان فرض کند و در دو مدخل ([[حکم بن عمرو]] شمالی و [[حکم بن عمیر]]) به شرح حال وی بپردازد، در حالی که مصداق هر دو عنوان یکی است<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۴ و ۱۸۱.</ref>. [[ابن عساکر]]<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینته الدمشق، ج۵۹، ص۱۲۵.</ref>، مادرش را [[مریم]]، دختر [[ابوسفیان بن حرب]] گفته است که به نظر می‌رسد [[اشتباه]] است؛ زیرا اولاً، در نام [[فرزندان]] ابوسفیان بن حرب چنین شخصی نیست<ref>ر.ک: مدخل ابوسفیان بن حرب.</ref> و دیگر اینکه بعضی منابع از مریم [[دختر ابوسفیان]] [[انصاری]] [[اوسی]] یاد کرده‌اند که [[صحابی]] بوده و پدرش در [[احد]] به [[شهادت]] رسیده است. ممکن است وی مادر[[حکم]] بوده و ابن عساکر پدرش را با ابوسفیان بن حرب قرشی خلط کرده باشد.
+وی از [[موالی]] [[هشام بن مغیره]] پدر [[ابو جهل]] از [[تیره بنو مخزوم]] [[قریش]] است. در [[سال اول هجرت]] [[اسلام]] آورد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۱.</ref>. در سبب اسلام آوردنش گفته‌اند: روزی وی به همراه [[کاروان تجاری قریش]] از [[مکه]] خارج شد. در بین راه با سریه اعزامی [[پیامبر]]{{صل}} به [[فرماندهی]] [[عبدالله بن جحش]] مواجه شد و میان آنها [[جنگ]] رخ داد<ref>این جنگ به سریه نخله معروف است که در سال دوم رخ داد. ر.ک: واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۳.</ref>. در این میان [[حکم بن کیسان]] [[اسیر]] شد و در حالی که عبدالله بن جحش قصد کشتن او را داشت با وساطت [[مقداد]] وی را نزد پیامبر{{صل}} آوردند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۷؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۵۴؛ ابن حجر، الإصابة، ج۲، ص۹۵ به نقل از ابن اسحاق.</ref>. حضرت او را به اسلام [[دعوت]] کرد اما وی مقداری درنگ کرد. در این هنگام عمر گفت: او تا [[قیامت]] هم اسلام نمی‌آورد، بگذار گردنش را بزنم و او را به [[جهنم]] بفرستم. [[رسول خدا]]{{صل}} نپذیرفت و حکم بن کیسان اسلام آورد<ref>واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۱۰۳.</ref>. [[حکم]] از نخستین کسانی است که به دست [[مسلمانان]] اسیر شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۵۶.</ref>. وی در سریه [[بشر]] معونه (صفر سال ۴) [[شهید]] شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۲۵۵؛ ابن شَبَّه النمیری، تاریخ المدینة المنوّرة، ج۲، ص۴۷۷؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۴۱۳.</ref>.<ref>[[رحمت‌الله بانشی|بانشی، رحمت‌الله]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حکم بن عمیر ثمالی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۰۴-۱۰۵.</ref>
-برخلاف [[ابن حبان]]<ref>ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۸۵.</ref> که در صحابی بودنش تردید دارد، بسیاری از منابع بر آن تصریح کرده‌اند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۹۱؛ ابن ابی عاصم، الاحاد والمثانی، ج۴، ص۳۷۳؛ ابن عدی، الکامل فی ضعفا الرجال، ج۵، ص۲۵۰.</ref> و حتی برخی او را [[بدری]] دانسته‌اند<ref>دارقطنی، سنن، ج۱، ص۳۰۸؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۳.</ref>. هر چند منابع [[سیره]] و [[مغازی]] از شرکت او در [[غزوات]] خبر نداده‌اند. حکم در شمار صحابه‌ای است که به [[شام]] رفته و در [[حمص]] ساکن شدند و [[اهل شام]] از او [[روایت]] نقل می‌کنند<ref>ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۲۱؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۵.</ref>.
-روایت‌های بسیاری از سوی وی از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده است، از جمله در باب [[بدعت]]<ref>ابن ابی عاصم، الاحاد و المثانی، ج۴، ص۳۷۳.</ref>، [[صدق]] [[جماعت]] به بیش از دو نفر<ref>ابن عبدالبر، التمهید، ج۱۴، ص۱۳۸.</ref>، دعای هنگام [[اقامه نماز]] و تکبیرة الاحرام<ref>طبرانی، کتاب الدعاء، ص۱۷۳.</ref> و در موضوعات دیگر<ref>ر.ک: منابع تفسیری چون طبری، جامع البیان، ج۱، ص۹۰؛ ثعلبی، الکشف والبیان، ج۹، ص۲۷۷؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۳، ص۲۱۷-۲۱۹؛ ابن عدی، الکامل فی ضعفا الرجال، ج۵، ص۲۵۰.</ref>. اما دو [[روایت]] بحث‌برانگیز وی: یکی درباره جهر به [[بسم الله]] از سوی [[رسول خدا]]{{صل}} در برخی [[نمازها]]<ref>دارقطنی، سنن، ج۱، ص۳۰۸؛ شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج۸، ص۱۱۸.</ref> و دیگری روایتی است که بر پایه آن رسول خدا{{صل}} درباره [[مدیریت]] [[آینده]] [[مسلمان]] از [[خلفای سه‌گانه]] و [[حضرت علی]]{{ع}} پرسش‌هایی داشته و سپس آنان را [[ستوده]] است. در این گزارش معاویة بن [[ابی سفیان]] نیز حضور داشته که حضرت او را [[ستمکار]] و بدعتگر در [[دین]] معرفی می‌کند<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینه الدمشق، ج ۵۹، ص۱۲۵؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۹۷.</ref>. هرچند روایت‌های او از سوی غالب [[تراجم‌نگاران]] منکر (روایتی که تنها از یک طریق نقل شده است) دانسته شده و [[راوی]] او [[موسی]] بن ابی حبیب [[تضعیف]] شده است<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۱۲۵.</ref>، اما دو روایت اخیر به شدت از سوی [[ابن جوزی]]<ref>ابن جوزی، الموضوعات، ج۲، ص۲۷.</ref> و زیلعی<ref>زیلعی، ج۱، ص۴۷۳.</ref> رد شده تا آنجا که به طور کلی [[حکم]] را از جرگه [[صحابه]] خارج کرده‌اند. چنان که [[ابن حجر]] در [[لسان المیزان]]<ref>ابن حجر، لسان المیزان، ج۲، ص۳۳۷.</ref> [[صحابی]] بودن وی را رد کرده است. هرچند برخی منابع [[شیعی]] نیز حکم را مجهول دانسته‌اند<ref>امین، أعیان الشیعه، ج۶، ص۲۱۲.</ref>، اما به نظر می‌رسد تعصب‌های مذهبی در رد صحابی بودن وی از سوی برخی تراجم‌نگاران [[اهل سنت]] [[دخالت]] داشته باشد.<ref>[[رحمت‌الله بانشی|بانشی، رحمت‌الله]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۳ (کتاب)|مقاله «حکم بن عمیر ثمالی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۳، ص۱۰۴.</ref>
 == جستارهای وابسته ==
 {{مدخل وابسته}}
-* [[بنی‌کنانه]] (قبیله)
+* [[ازد]] (قبیله)
-* [[مجدع بن حدیم بن حارث بن نعیله]] (جد)
+* [[مریم بنت ابوسفیان الأنصاری الأوسی]] (مادر)
-* [[غفار بن ملیل]] (برادر)
-* [[أمامة بنت عبدالمالک]] (مادر)
-* [[عبدالکبیر بن حکم]] (فرزند)
-* [[جنوب بنت حکم]] (فرزند)
-* [[قثم بن عباس بن عبدالمطلب]] (داماد)
 {{پایان مدخل وابسته}}