محکّمه: تفاوت میان نسخه‌ها

نام «محکّمه» از [[شعار]] معروف [[خوارج]] «[[لا حکم الاّ للّه]]» اتخاذ شده است. گروه خوارج در [[جنگ صفین]] پس از قبول [[حکمیت]] از جانب [[امیر المؤمنین]]{{ع}}، با همین شعار پا به عرصۀ وجود گذاشت. آنها با برداشت [[انحرافی]] از [[ظواهر]] آیاتی از [[قرآن مجید]] این شعار را اساس کار خود قرار دادند و تحت این شعار جنگیدند و کشتند و کشته شدند.

البته از نظر [[ادبی]]، کلمۀ «محکّم» و یا «محکّمه» اسم فاعل از [[تحکیم]] است و به معنای کسی است که تحکیم می‌کند، ولی در اینجا به معنای کسی است که تحکیم را قبول ندارد و لذا ابن سیّده گفته است: که اطلاق محکّمه بر خوارج جنبۀ سلبی دارد، چون آنها [[نفی]] تحکیم می‌کردند<ref>ابن منظور: لسان العرب، ج ۱۲، ص۱۴۲</ref>.

 

به نظر می‌رسد «محکّمه» اسم فاعل از «تحکیم» است که به معنای گفتن جملۀ «لا حکم الاّ للّه» می‌باشد، مانند مکبّر به معنای کسی که «[[الله اکبر]]» می‌گوید و «[[محوقل]]» به معنای کسی که «[[لا حول و لا قوّة الاّ بالله]]» می‌گوید و «[[مهلّل]]» به معنای کسی که «[[لا اله الاّ الله]]» می‌گوید و مانند آنها.

 

بعضی از نویسندگان [[ملل و نحل]] تصریح کرده‌اند که نام محکّمه به همۀ گروه‌های خوارج گفته می‌شود<ref>اشعری: مقالات الاسلامیین، ج ۱، ص۱۹۱؛ ابن المرتضی: المنیة و الامل، ص۱۰۴</ref>. اما بعضی از آنها پنداشته‌اند که محکّمه نام گروه خاصی از خوارج است<ref>شهرستانی: الملل و النحل، ج ۱، ص۱۱۵؛ فخر رازی: اعتقادات فرق المسلمین، ص۴۹؛ قلقشندی: صبح الأعشی، ج ۱۳، ص۲۲۴</ref>، که پندار [[درستی]] نیست؛ زیرا همۀ گروه‌های خوارج همواره با شعار «لا حکم الاّ للّه» می‌جنگیدند و از محکّمۀ أولی که نخستین شعاردهندگان بودند به عنوان [[سلف صالح]] خود یاد می‌کردند. البته می‌توان به پایه‌گذاران [[حزب]] خوارج، «[[محکّمۀ اولی]]» گفت اما [[لقب]] محکّمه را طبعا همۀ خوارج می‌پذیرفتند و از آن خوششان می‌آمد.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[خوارج در تاریخ (کتاب)|خوارج در تاریخ]]، ص۱۷۲.</ref>