آل عمران در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۴٬۹۹۴ بایت حذف‌شده ،  ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۰
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۸: خط ۸:
: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[آل عمران (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[آل عمران (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
==مقدمه==
*[[عمران]] از ریشه [[عمر]] و از جمله اسماء می‌باشد<ref>لسان العرب، ج۴، ص۶۰۸.</ref>. [[خاندان]] [[عمران]] که در [[قرآن]] مورد بزرگ‌ترین [[ستایش]] ([[برگزیدگی]] بر جهانیان) قرار گرفته محل [[اختلاف]] است که مقصود، [[خاندان]] [[عمران بن یصهر بن فاهث بن لاوی بن یعقوب]] است که [[پدر]] [[موسی]] و [[هارون]] باشد<ref>مجمع البیان، ج۴، ص۴۱.</ref>؛ و بنابراین [[آل عمران]]، شامل [[موسی]] و [[هارون]] و [[پیامبران]] از [[نسل]] [[هارون]] و صلحای این تبار می‌شود یا مقصود از [[عمران]]، به [[هشم بن امون]] [[پدر]] [[مریم]] که از [[نسل]] [[سلیمان بن داود]] است می‌باشد<ref>معارف و معاریف، ج۱، ص۳۸.</ref>.
*هر جا در [[قرآن]]، نام [[عمران]] برده شود اشاره به [[پدر]] [[مریم]] است و این خود مؤید دیگری است که مقصود از [[آل عمران]]، [[مریم]] و [[عیسی]] است و به احتمالی [[مادر]] [[مریم]] را نیز در بر می‌گیرد<ref>فرهنگ قرآن، ج۱، ص۳۷۵.</ref>. و به قولی [[آل عمران]] [[نسل ابراهیم]] است و انتساب به [[عمران]] جهت [[اتحاد]] این [[نسل]] است، چنان‌که آمده است: {{متن قرآن|ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ}}<ref>«در حالی که برخی از فرزندزادگان برخی دیگرند» سوره آل عمران، آیه ۳۴.</ref>.
*بیشتر [[مفسران]] بر این باورند که [[عمران]]، [[پدر]] [[مریم]] است و [[دلایل]] متعددی بر [[عقیده]] خود دارند<ref>اعلام قرآن، ص۱۲۸.</ref>. خواه [[عمران]] [[پدر]] [[مریم]] باشد یا [[پدر]] [[موسی]] و [[هارون]] در هر صورت جزء [[آل ابراهیم]] است، زیرا [[آل ابراهیم]] چه از طریق [[اسماعیل]] و چه از طریق [[اسحاق]]، شامل هر دو [[عمران]] و و همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] پس از [[ابراهیم]] نیز می‌شود<ref>اعلام قرآن، ص۱۳۰.</ref>. *گفته‌اند: مقصود از "[[آل عمران]]" [[عیسی بن مریم]] دختر [[عمران بن ماثان]] است و حال آنکه بین [[عمران]] پسر یصهر و [[عمران]] پسر ماثان ۱۸۰۰ سال فاصله است<ref>جوامع الجامع، ج۱، ص۴۰۴.</ref>.
*[[مفسران]] علت [[برگزیده شدن]] [[آل عمران]] را این‌گونه بیان کرده‌اند: [[خداوند]]، کسانی را بر می‌گزیند که در قول و عمل [[ثبات]] داشته باشند و چون [[آل عمران]]، دارای این ویژگی بودند، [[برگزیده]] شدند.
*بعضی نیز گفته‌اند: مقصود این است که [[خداوند]] از گفتار و نیت‌های [[قلبی]] آنان [[آگاه]] است و ملاک [[گزینش]] [[آل عمران]] از این جهت است که در گفتار صادق و در [[نیت]] [[پاک]] و خالص‌اند. به هر حال [[گزینش]] آنها بر اساس [[ارزش‌ها]] و شایستگی‌های موجود در آنان بوده است<ref>اعلام قرآن، ص۱۳۱.</ref> و [[خدای تعالی]] کسی را از میان [[خلق]] خود بر نخواهد گزید مگر این که [[معصوم]]، [[پاکیزه]] و منزّه از [[زشتی‌ها]] باشد، بنابراین کسانی باید از [[آل عمران]] [[انتخاب]] شوند که [[معصوم]] باشند، خواه [[پیامبر]] باشند یا [[امام]].
*این عنوان فقط یک بار در [[کلام خدا]] آمده است که در آن سخن از [[برتری]] این [[خاندان]] بر جهانیان است {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref>.
*[[عمران]] نام [[پدر]] [[حضرت مریم]] در [[کتاب مقدس]] به صورت "عمرام" ذکر شده است<ref>دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۱، ص۴۷.</ref>. و در [[عهد عتیق]] [[موسی]]، [[هارون]]، [[پسران]] [[عمرام بن قهام]] معرفی شده‌اند <ref>تورات، خروج، ۱۸ – ۳۲.</ref>. برعکس در [[قرآن]] هیچ جا از [[پدر]] [[موسی]] نامی برده نشده است. البته عنوان [[آل عمران]] در [[کتاب مقدس]] وجود ندارد.
*[[علامه طباطبایی]] در [[تفسیر]] خود ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> بیان می‌کند که منظور از [[عمران]] که در این [[آیه]] نامش برده شده یا [[پدر]] [[مریم]] است و یا [[پدر]] [[موسی]]{{ع}} و به هر تقدیر یکی از ذریّه [[ابراهیم]] است و [[آل ابراهیم]] هم ذریّه او است، پس با آوردن [[آل عمران]]، در [[حقیقت]] دو بار [[آل ابراهیم]]، در [[قرآن]] ذکر شده است. به این [[دلیل]] که منظور از [[آل ابراهیم]]، بعضی از ایشان است نه همه آنان<ref>المیزان، ج۳، ص۲۵۷.</ref>. اما از آنجا که [[آیه]]  {{متن قرآن|إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که همسر عمران گفت: پروردگارا! من نذر کرده‌ام آنچه در شکم دارم آزاد (از هر شرطی) تو را باشد پس (نذر مرا) از من بپذیر که تویی که شنوای دانایی» سوره آل عمران، آیه ۳۵.</ref> از {{متن قرآن|امْرَأَتُ عِمْرَانَ}} به عنوان [[مادر]] [[حضرت مریم]] [[سخن]] گفته می‌شود و از آن پس نیز تا [[آیه]] ۶۰ سرگذشت [[حضرت مریم]] و [[عیسی]]{{ع}} بیان می‌گردد و نیز در سراسر [[قرآن]]، هیچ‌گاه نام [[پدر]] [[حضرت موسی]] ذکر نشده، منظور [[پدر]] [[حضرت مریم]] می‌باشد. به این ترتیب مراد از [[آل عمران]]، [[حضرت مریم]] و [[حضرت عیسی]]{{ع}} و احتمالاً [[مادر]] [[مریم]] است<ref>المیزان، ج۳، ص۲۵۷.</ref>. برخی نیز گفته‌اند: مراد از [[آل عمران]] خود [[عمران]] است. در [[روایات]] [[مسیحیان]] برای [[پدر]] [[حضرت مریم]] نام دیگری ذکر شده است، ولی این سخن نزد [[مفسران]] [[مسلمان]] اعتباری ندارد<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱، ص۷۴.</ref>.
*امتیازهای [[پیامبران]] گذشته از جمله [[آل عمران]] [[زمینه‌ساز]] [[ایمان]] [[اهل کتاب]] به [[پیامبر خاتم]] است. به‌ویژه [[یادآوری]] این مطلب که [[پیغمبر]] خاتم از [[خاندان]] همان [[پیامبران پیشین]] است و امت‌های آنان همگی مأمورند به [[پیامبری]] که [[آیین]] آنها را [[تصدیق]] می‌کند، [[ایمان]] آورند.<ref>[[مرضیه السادات کدخدایی|کدخدایی، مرضیه السادات]]، [[ آل عمران - کدخدایی (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ۵۴-۵۵.</ref>


==[[آل عمران]] در [[قرآن]]==
==[[آل عمران]] در [[قرآن]]==
*این واژه فقط یک بار در [[آیه]] ۳۳ سومین [[سوره]] [[قرآن]] آمده؛ از این رو، این [[سوره]] به "[[آل عمران]]" موسوم شده است: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref>. لغویان و [[مفسّران]]، برای کلمه "[[آل]]" معانی گوناگونی چون [[خانواده]]، [[فرزندان]]، [[پیروان]] و شخص برشمرده‌اند.
*واژه [[آل عمران]] فقط یک بار در [[آیه]] ۳۳ سومین [[سوره]] [[قرآن]] آمده؛ از این رو، این [[سوره]] به "[[آل عمران]]" موسوم شده است: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref>. لغویان و [[مفسّران]]، برای کلمه "[[آل]]" معانی گوناگونی چون [[خانواده]]، [[فرزندان]]، [[پیروان]] و شخص برشمرده‌اند.
*[[مفسّران]] در این که [[عمران]] در این [[آیه]] نام چه کسی است، بر یک [[رأی]] نیستند. برخی او را [[عمران بن یصهر بن قاهث‌ بن لاوی بن یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم]]، [[پدر]] [[موسی]]{{ع}} و [[هارون]]، و بعضی، [[عمران بن ماثان]] [[پدر]] [[مریم]] می‌دانند که وی از [[نسل]] [[سلیمان‌ بن‌ داوود بن إیشا]] و همه از [[نسل]] [[یهودا ابن یعقوب‌ بن اسحاق بن ابراهیم]]‌اند. البتّه [[عهد عتیق]] [[موسی]] و [[هارون]] را پسران [[عمرام بن قهات]] می‌داند <ref>کتاب مقدّس، خروج، ۶: ۱۸ ـ ۲۲.</ref>. گفته شده که بین این دو [[عمران]]، ۱۸۰۰ سال فاصله بوده است <ref>التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۲۴.</ref>؛ البتّه بیش‌تر [[مفسّران]] بر این باورند که وی به ادلّه ذیل [[پدر]] [[مریم]] است:  
==مراد از [[آل عمران]] در [[قرآن]]==
*[[مفسّران]] در اینکه [[عمران]] در [[آیه]] نام چه کسی است، اختلاف دارند. برخی او را [[عمران بن یصهر بن قاهث‌ بن لاوی بن یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم]]، [[پدر]] [[موسی]]{{ع}} و [[هارون]] و بعضی [[عمران بن ماثان]] [[پدر]] [[مریم]] می‌دانند که وی از [[نسل]] [[سلیمان‌ بن‌ داوود بن إیشا]] و همه از [[نسل]] [[یهودا ابن یعقوب‌ بن اسحاق بن ابراهیم]]‌اند. البتّه [[عهد عتیق]] [[موسی]] و [[هارون]] را پسران [[عمرام بن قهات]] می‌داند <ref>کتاب مقدّس، خروج، ۶: ۱۸ ـ ۲۲.</ref>. گفته شده که بین این دو [[عمران]]، ۱۸۰۰ سال فاصله بوده است <ref>التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۲۴.</ref>؛ البتّه بیش‌تر [[مفسّران]] بر این باورند که وی به ادلّه ذیل [[پدر]] [[مریم]] است:  
#در ادامه [[سوره]] [[آل عمران]] [[سخن]] از [[پدر]]، [[مادر]] و [[فرزند مریم]] و نیز [[زکریا]]، متکفّل وی است؛ پس مقصود از [[عمران]] در این [[آیه]] نیز باید [[پدر]] [[مریم]] باشد و اگر منظور، [[پدر]] [[موسی]] باشد، با [[آیات]] این [[سوره]] تناسبی ندارد<ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>.
#در ادامه [[سوره]] [[آل عمران]] [[سخن]] از [[پدر]]، [[مادر]] و [[فرزند مریم]] و نیز [[زکریا]]، متکفّل وی است؛ پس مقصود از [[عمران]] در این [[آیه]] نیز باید [[پدر]] [[مریم]] باشد و اگر منظور، [[پدر]] [[موسی]] باشد، با [[آیات]] این [[سوره]] تناسبی ندارد<ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>.
#آیاتِ پس از [[آیه]] ۳۳ به چگونگی [[برگزیدن]] [[آل عمران]]  پرداخته و تکرار نام [[عمران]] در [[آیات]] بعد، مانند تکرار اسم در دو جمله است که یکی بودن هر دو اسم را متبادر می‌سازد و اگر مقصود از شخص دوم، غیر از شخص اوّل باشد، موجب به [[اشتباه]] افکندن شنونده می‌شود که از [[کلام]] [[حکیم]] به دور است<ref>روح‌المعانی، مج ۳، ج ۳، ص ۲۱۱.</ref>.  
#آیاتِ پس از [[آیه]] ۳۳ به چگونگی [[برگزیدن]] [[آل عمران]]  پرداخته و تکرار نام [[عمران]] در [[آیات]] بعد، مانند تکرار اسم در دو جمله است که یکی بودن هر دو اسم را متبادر می‌سازد و اگر مقصود از شخص دوم، غیر از شخص اوّل باشد، موجب به [[اشتباه]] افکندن شنونده می‌شود که از [[کلام]] [[حکیم]] به دور است<ref>روح‌المعانی، مج ۳، ج ۳، ص ۲۱۱.</ref>.  
#در مواردی، از [[پدر]] [[مریم]] با نام [[عمران]] یاد شده؛ ولی در هیچ جای از [[قرآن]]، از [[پدر]] [[موسی]] به [[عمران]] تعبیر نشده است <ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>.
#در مواردی، از [[پدر]] [[مریم]] با نام [[عمران]] یاد شده؛ ولی در هیچ جای از [[قرآن]]، از [[پدر]] [[موسی]] به [[عمران]] تعبیر نشده است <ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>.
#این [[آیه]] با [[آیه]] دیگری که درباره [[مریم]] و [[عیسی]] است، مطابقت شدید دارد: {{متن قرآن|وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«و آن زن را (یاد کن) که پاکدامن بود و در او از روان خویش دمیدیم و او و پسرش را برای جهانیان نشانه‌ای (شگرف) گرداندیم» سوره انبیاء، آیه ۹۱.</ref><ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>. گفته شده مقصود از [[عمران]] در این [[آیه]] و [[آیات]] بعد، [[پدر]] [[موسی]] می‌باشد، زیرا که ممکن است [[عمران]]، [[پدر]] [[موسی]] نیز دختری به نام [[مریم]] داشته است، هم چنانکه در [[عهد عتیق]] نیز [[مریم]] [[خواهر]] [[موسی]] و [[هارون]] و هر سه از [[فرزندان]] عمرام به شمار آمده است <ref>کتاب مقدّس، اول تواریخ، ۵:۲۹.</ref> پذیرفته نیست؛ زیرا [[آیات]]، از مریمی سخن می‌گوید که کفالت او را [[زکریا]]، [[پدر]] [[یحیی]] بر عهده داشته است و [[زکریا]] و [[یحیی]] هر دو در زمان [[عیسی]] می‌زیسته‌اند <ref>بیضاوی، ج ۲، ص ۳۰.</ref>. و به [[شهادت]] [[قرآن]]، پیش از آن، کسی به نام [[یحیی]] نامیده نشده بود {{متن قرآن|يَا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا}}<ref>«ای زکریّا! ما تو را به پسری نوید می‌دهیم که نام او یحیی است؛ پیش از این همنامی برای او نگمارده‌ایم» سوره مریم، آیه ۷.</ref> در ضمن، مقصود از [[آل‌ عمران]]، نمی‌تواند هر دو [[عمران]] باشد؛ زیرا نام [[عمران]] [[پدر]] [[مریم]]، دو بار در [[قرآن]] آمده و از [[عمران]] [[پدر]] [[موسی]] نامی برده نشده است. از سوی دیگر، فاصله آنها حدود ۱۸۰۰ سال بوده که با این فاصله زمانی، بعید به نظر می‌رسد منظور هر دوی آنها باشد.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
#این [[آیه]] با [[آیه]] دیگری که درباره [[مریم]] و [[عیسی]] است، مطابقت شدید دارد: {{متن قرآن|وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«و آن زن را (یاد کن) که پاکدامن بود و در او از روان خویش دمیدیم و او و پسرش را برای جهانیان نشانه‌ای (شگرف) گرداندیم» سوره انبیاء، آیه ۹۱.</ref><ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref>. گفته شده مقصود از [[عمران]] در این [[آیه]] و [[آیات]] بعد، [[پدر]] [[موسی]] می‌باشد، زیرا که ممکن است [[عمران]]، [[پدر]] [[موسی]] نیز دختری به نام [[مریم]] داشته است، هم چنانکه در [[عهد عتیق]] نیز [[مریم]] [[خواهر]] [[موسی]] و [[هارون]] و هر سه از [[فرزندان]] عمرام به شمار آمده است<ref>کتاب مقدّس، اول تواریخ، ۵:۲۹.</ref>. این حرف پذیرفته نیست؛ زیرا [[آیات]] از مریمی سخن می‌گوید که کفالت او را [[زکریا]]، [[پدر]] [[یحیی]] بر عهده داشته است و [[زکریا]] و [[یحیی]] هر دو در زمان [[عیسی]] می‌زیسته‌اند<ref>بیضاوی، ج ۲، ص ۳۰.</ref> و به [[شهادت]] [[قرآن]]، پیش از آن، کسی به نام [[یحیی]] نامیده نشده بود {{متن قرآن|يَا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا}}<ref>«ای زکریّا! ما تو را به پسری نوید می‌دهیم که نام او یحیی است؛ پیش از این همنامی برای او نگمارده‌ایم» سوره مریم، آیه ۷.</ref> در ضمن، مقصود از [[آل‌ عمران]]، نمی‌تواند هر دو [[عمران]] باشد؛ زیرا نام [[عمران]] [[پدر]] [[مریم]]، دو بار در [[قرآن]] آمده و از [[عمران]] [[پدر]] [[موسی]] نامی برده نشده است. از سوی دیگر، فاصله آنها حدود ۱۸۰۰ سال بوده که با این فاصله زمانی، بعید به نظر می‌رسد منظور هر دوی آنها باشد<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>.
 
*[[علامه طباطبایی]] در [[تفسیر]] خود ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> بیان می‌کند منظور از [[عمران]] که در این [[آیه]] نامش برده شده یا [[پدر]] [[مریم]] است و یا [[پدر]] [[موسی]]{{ع}} و به هر تقدیر یکی از ذریّه [[ابراهیم]] است و [[آل ابراهیم]] هم ذریّه او است، پس با آوردن [[آل عمران]]، در [[حقیقت]] دو بار [[آل ابراهیم]]، در [[قرآن]] ذکر شده است. به این [[دلیل]] که منظور از [[آل ابراهیم]]، بعضی از ایشان است نه همه آنان<ref>المیزان، ج۳، ص۲۵۷.</ref>. اما از آنجا که [[آیه]]  {{متن قرآن|إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که همسر عمران گفت: پروردگارا! من نذر کرده‌ام آنچه در شکم دارم آزاد (از هر شرطی) تو را باشد پس (نذر مرا) از من بپذیر که تویی که شنوای دانایی» سوره آل عمران، آیه ۳۵.</ref> از {{متن قرآن|امْرَأَتُ عِمْرَانَ}} به عنوان [[مادر]] [[حضرت مریم]] [[سخن]] گفته می‌شود و از آن پس نیز تا [[آیه]] ۶۰ سرگذشت [[حضرت مریم]] و [[عیسی]]{{ع}} بیان می‌گردد و نیز در سراسر [[قرآن]]، هیچ‌گاه نام [[پدر]] [[حضرت موسی]] ذکر نشده، منظور [[پدر]] [[حضرت مریم]] می‌باشد. به این ترتیب مراد از [[آل عمران]]، [[حضرت مریم]] و [[حضرت عیسی]]{{ع}} و احتمالاً [[مادر]] [[مریم]] است<ref>المیزان، ج۳، ص۲۵۷.</ref>. برخی نیز گفته‌اند: مراد از [[آل عمران]] خود [[عمران]] است. در [[روایات]] [[مسیحیان]] برای [[پدر]] [[حضرت مریم]] نام دیگری ذکر شده است، ولی این سخن نزد [[مفسران]] [[مسلمان]] اعتباری ندارد<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱، ص۷۴.</ref>.
==[[آل عمران]] چه کسانی‌اند؟==
*امتیازهای [[پیامبران]] گذشته از جمله [[آل عمران]] [[زمینه‌ساز]] [[ایمان]] [[اهل کتاب]] به [[پیامبر خاتم]] است. به‌ویژه [[یادآوری]] این مطلب که [[پیغمبر]] خاتم از [[خاندان]] همان [[پیامبران پیشین]] است و امت‌های آنان همگی مأمورند به [[پیامبری]] که [[آیین]] آنها را [[تصدیق]] می‌کند، [[ایمان]] آورند.<ref>[[مرضیه السادات کدخدایی|کدخدایی، مرضیه السادات]]، [[ آل عمران - کدخدایی (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ۵۴-۵۵؛ >[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
*از آنجا که [[مفسّران]]، در معنای [[آل]] و مقصود از [[عمران]]، [[وحدت]] نظر ندارند، در معنای [[آل عمران]] نیز بر یک نظر نیستند و احتمال داده‌اند که منظور، یکی از اینها باشد:  
*در مجموع درباره [[آل عمران]] احتمالات زیر وجود دارد:
#[[عیسی]] و [[مریم]] که این قول مشهور است<ref>مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۷۳۵.</ref>؛
#[[عیسی]] و [[مریم]] که این قول مشهور است<ref>مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۷۳۵.</ref>؛
#[[موسی]] و [[هارون]]؛  
#[[موسی]] و [[هارون]]؛  
خط ۳۶: خط ۲۶:
#[[پیامبران]] و [[امامان]] معصومی که از نسل [[عمران]] هستند <ref>مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۷۳۵.</ref>؛ زیرا آنان را در [[آیه]]، [[برگزیدگان خداوند]] دانسته و این [[وصف]] در همه [[خویشان]] و نزدیکان صادق نیست<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۷۳۵.</ref>؛
#[[پیامبران]] و [[امامان]] معصومی که از نسل [[عمران]] هستند <ref>مجمع‌البیان، ج ۲، ص ۷۳۵.</ref>؛ زیرا آنان را در [[آیه]]، [[برگزیدگان خداوند]] دانسته و این [[وصف]] در همه [[خویشان]] و نزدیکان صادق نیست<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۷۳۵.</ref>؛
#شخص [[عمران]]، چنان‌که در [[آیه]] {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و پیامبرشان به آنان گفت: نشانه پادشاهی او این است که تابوت (عهد) نزدتان خواهد آمد که در آن آرامشی از سوی پروردگارتان (نهفته) است و (نیز) بازمانده‌ای از آنچه از خاندان موسی و هارون بر جای نهاده‌اند و فرشتگان آن را حمل می‌کنند، بی‌گمان در آن برای شما اگر مؤمن باشید نشانه‌ای  است» سوره بقره، آیه ۲۴۸.</ref> از شخص [[موسی]] و [[هارون]]، به [[آل]] تعبیر شده است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۷۳۴.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
#شخص [[عمران]]، چنان‌که در [[آیه]] {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و پیامبرشان به آنان گفت: نشانه پادشاهی او این است که تابوت (عهد) نزدتان خواهد آمد که در آن آرامشی از سوی پروردگارتان (نهفته) است و (نیز) بازمانده‌ای از آنچه از خاندان موسی و هارون بر جای نهاده‌اند و فرشتگان آن را حمل می‌کنند، بی‌گمان در آن برای شما اگر مؤمن باشید نشانه‌ای  است» سوره بقره، آیه ۲۴۸.</ref> از شخص [[موسی]] و [[هارون]]، به [[آل]] تعبیر شده است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۷۳۴.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
 
==علت برگزیدگی [[آل عمران]] در [[قرآن]]==
#[[مفسران]] علت [[برگزیده شدن]] [[آل عمران]] را این‌گونه بیان کرده‌اند: [[خداوند]]، کسانی را بر می‌گزیند که در قول و عمل [[ثبات]] داشته باشند و چون [[آل عمران]]، دارای این ویژگی بودند، [[برگزیده]] شدند.
#بعضی نیز گفته‌اند: مقصود این است که [[خداوند]] از گفتار و نیت‌های [[قلبی]] آنان [[آگاه]] است و ملاک [[گزینش]] [[آل عمران]] از این جهت است که در گفتار صادق و در [[نیت]] [[پاک]] و خالص‌اند. به هر حال [[گزینش]] آنها بر اساس [[ارزش‌ها]] و شایستگی‌های موجود در آنان بوده است<ref>اعلام قرآن، ص۱۳۱.</ref> و [[خدای تعالی]] کسی را از میان [[خلق]] خود بر نخواهد گزید مگر اینکه [[معصوم]]، [[پاکیزه]] و منزّه از [[زشتی‌ها]] باشد، بنابراین کسانی باید از [[آل عمران]] [[انتخاب]] شوند که [[معصوم]] باشند، خواه [[پیامبر]] باشند یا [[امام]] <ref>تفسیر راهنما، ج ۲، ص ۴۰۰.</ref>.
==نسبت [[آل عمران]] و [[آل ابراهیم]]==
==نسبت [[آل عمران]] و [[آل ابراهیم]]==
*براساس مباحث گذشته، چه [[عمران]] [[پدر]] [[مریم]] باشد یا [[پدر]] [[موسی]] و [[هارون]]، در هر صورت، جزو [[آل ابراهیم]] است<ref> الکشّاف، ج ۱، ص ۳۵۴.</ref>؛ زیرا [[آل ابراهیم]]، چه از طریق [[اسماعیل]] و چه از طریق [[اسحاق]]، شامل هر دو [[عمران]] و همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] پس از [[ابراهیم]] نیز می‌شود<ref>الفرقان، ج ۳و۴، ص ۱۰۳.</ref>؛ چنان که گروهی از [[مفسّران]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن|ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«در حالی که برخی از فرزندزادگان برخی دیگرند و خداوند شنوایی داناست» سوره آل عمران، آیه ۳۴.</ref>.
*براساس مباحث گذشته، چه [[عمران]] [[پدر]] [[مریم]] باشد یا [[پدر]] [[موسی]] و [[هارون]]، در هر صورت، جزو [[آل ابراهیم]] است<ref> الکشّاف، ج ۱، ص ۳۵۴.</ref>؛ زیرا [[آل ابراهیم]]، چه از طریق [[اسماعیل]] و چه از طریق [[اسحاق]]، شامل هر دو [[عمران]] و همه [[پیامبران]] و [[معصومان]] پس از [[ابراهیم]] نیز می‌شود<ref>الفرقان، ج ۳و۴، ص ۱۰۳.</ref>؛ چنان که گروهی از [[مفسّران]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن|ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«در حالی که برخی از فرزندزادگان برخی دیگرند و خداوند شنوایی داناست» سوره آل عمران، آیه ۳۴.</ref>.
خط ۴۳: خط ۳۵:
#برای [[آگاه کردن]] مخاطب به [[شرف]] و [[منزلت]] [[آل عمران]] است؛ البتّه [[ذکر خاص]] پس از عام، لزوماً به معنای [[برتری]] بر دیگران نیست؛ زیرا [[خاتم انبیا]]، [[برترین]] [[پیامبران]] بوده و داخل در [[آل ‌ابراهیم]] است<ref>بیضاوی، ج ۲، ص ۲۹.</ref>
#برای [[آگاه کردن]] مخاطب به [[شرف]] و [[منزلت]] [[آل عمران]] است؛ البتّه [[ذکر خاص]] پس از عام، لزوماً به معنای [[برتری]] بر دیگران نیست؛ زیرا [[خاتم انبیا]]، [[برترین]] [[پیامبران]] بوده و داخل در [[آل ‌ابراهیم]] است<ref>بیضاوی، ج ۲، ص ۲۹.</ref>
#چون [[قرآن]]، پس از این [[آیه]]، به تفصیل درباره دو [[فرد]] منسوب به [[عمران]] یعنی [[مریم]] و [[عیسی]] سخن گفته، نام [[آل عمران]] را جداگانه آورده است<ref>الفرقان، ج۳ و ۴، ص۱۰۳.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
#چون [[قرآن]]، پس از این [[آیه]]، به تفصیل درباره دو [[فرد]] منسوب به [[عمران]] یعنی [[مریم]] و [[عیسی]] سخن گفته، نام [[آل عمران]] را جداگانه آورده است<ref>الفرقان، ج۳ و ۴، ص۱۰۳.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
==چرا [[آل عمران]] [[برگزیده]] شدند؟==
*برخی [[مفسّران]]، از جمله {{متن قرآن| وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>« خداوند شنوایی داناست» سوره آل عمران، آیه ۳۴.</ref> چنین استفاده کرده‌اند: [[خداوند]] کسانی را برمی‌گزیند که در قول و عمل [[ثبات]] داشته باشند و چون [[آل عمران]] دارای این ویژگی بودند، [[برگزیده]] شدند<ref>بیضاوی، ج ۲، ص ۲۹.</ref>. بعضی نیز گفته‌اند: مقصود این است که [[خداوند]] از گفتار و نیّت‌های [[قلبی]] آنان [[آگاه]] است و ملاکِ [[گزینش]] [[آل عمران]] از این جهت است که در گفتار، صادق، و در [[نیّت]]، [[پاک]] و خالصند<ref>المیزان، ج ۳، ص ۱۶۸.</ref>؛ به هر حال، [[گزینش]] آنها براساس [[ارزش‌ها]] و شایستگی‌های موجود در خود آنان بوده است؛ در غیر این صورت، [[انتخاب]] فردی در جای‌گاه [[نبی]]، ترجیح بدون [[دلیل]] است که از [[خداوند حکیم]] محال است<ref>راهنما، ج ۲، ص ۴۰۰.</ref>.
==چرا [[قرآن]] به [[فضایل]] [[آل عمران]] پرداخته است؟==
==چرا [[قرآن]] به [[فضایل]] [[آل عمران]] پرداخته است؟==
*برخی‌گفته‌اند: [[عقاید]] [[انحرافی]] [[یهود]] که می‌گفتند: ما [[فرزندان]] و [[دوستان]] خداییم و [[مسیحیان]] که می‌گفتند: [[مسیح]] [[پسر خدا]] است، موجب‌شد تا [[خداوند]] در ابتدای [[آیه]]، [[فضایل]] [[پیامبران]] را [[نقل]]، و در پایان با جمله {{متن قرآن| وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>« خداوند شنوایی داناست» سوره آل عمران، آیه ۳۴.</ref> دروغ‌گویان در [[حقّ]] [[انبیا]] را [[تهدید]] کند<ref>التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۲۵.</ref>. بعضی نیز گفته‌اند: [[یادآوری]] امتیازهای [[پیامبران]] گذشته، از جمله آل‌عمران، [[زمینه‌ساز]] [[ایمان]] [[اهل‌کتاب]] به [[پیامبر خاتم]] است<ref>راهنما، ج ۲، ص ۴۰۱.</ref>؛ به ویژه که یادآور می‌شود: [[پیغمبر]] خاتم، از [[خاندان]] همان [[پیامبران پیشین]] است و امّت‌های آنان همگی مأمورند به [[پیامبری]] که [[آیین]] آنها را [[تصدیق]] می‌کند، [[ایمان]] آورند<ref>روح‌المعانی، مج ۳، ج ۳، ص ۲۱۱.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
*برخی‌گفته‌اند: [[عقاید]] [[انحرافی]] [[یهود]] که می‌گفتند: ما [[فرزندان]] و [[دوستان]] خداییم و [[مسیحیان]] که می‌گفتند: [[مسیح]] [[پسر خدا]] است، موجب‌شد تا [[خداوند]] در ابتدای [[آیه]]، [[فضایل]] [[پیامبران]] را [[نقل]]، و در پایان با جمله {{متن قرآن| وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>« خداوند شنوایی داناست» سوره آل عمران، آیه ۳۴.</ref> دروغ‌گویان در [[حقّ]] [[انبیا]] را [[تهدید]] کند<ref>التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۲۵.</ref>. بعضی نیز گفته‌اند: [[یادآوری]] امتیازهای [[پیامبران]] گذشته، از جمله آل‌عمران، [[زمینه‌ساز]] [[ایمان]] [[اهل‌کتاب]] به [[پیامبر خاتم]] است<ref>راهنما، ج ۲، ص ۴۰۱.</ref>؛ به ویژه که یادآور می‌شود: [[پیغمبر]] خاتم، از [[خاندان]] همان [[پیامبران پیشین]] است و امّت‌های آنان همگی مأمورند به [[پیامبری]] که [[آیین]] آنها را [[تصدیق]] می‌کند، [[ایمان]] آورند<ref>روح‌المعانی، مج ۳، ج ۳، ص ۲۱۱.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[آل عمران - یوسفی مقدم (مقاله)|مقاله «آل عمران»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>
خط ۵۸: خط ۴۷:


==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس2}}
{{پانویس2}}


[[رده:آل عمران]]
[[رده:آل عمران]]
[[رده:مدخل]]
[[رده:مدخل]]
۱۲۹٬۷۴۳

ویرایش