توحید در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

۲۰٬۸۹۰ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۱
جز (جایگزینی متن - 'وسیله' به 'وسیله')
خط ۵۱: خط ۵۱:
# [[صبر]]، [[رضا]] و [[تسلیم]]: بر اساس [[توحید افعالی]] هیچ مصیبتی رخ نمی‌دهد مگر به [[اذن]] [[خدا]]. [[قرآن کریم]] به این [[حقیقت]] تصریح و سپس تأکید می‌کند که هرکس به [[خدا]] [[ایمان]] دارد، [[خداوند]] [[قلب]] او را [[هدایت]] می‌کند: {{متن قرآن|مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«هیچ بلایی (به کسی) نمی‌رسد مگر به اذن خداوند و هر کس به خداوند ایمان آورد (خداوند) دلش را راهنمایی می‌کند و خداوند به هر چیزی داناست» سوره تغابن، آیه ۱۱.</ref>. این مژده‌ای است به اهل [[ایمان]] که هرکس به اصول [[توحید]]، به ویژه [[توحید افعالی]] [[معتقد]] باشد [[پروردگار]] [[قلب]] او را [[هدایت]] می‌کند و هنگام ورود [[مصیبت‌ها]] و بروز [[ناملایمات]]، به او [[صبر]] می‌دهد. وقتی [[انسان]] [[ایمان]] می‌آورد که [[مصائب]] به [[اذن]] خدایند و درمی یابد [[صلاح]] او در چیزی است که برایش پیش می‌آید، در [[پیشامدهای ناگوار]] [[بی‌تابی]] نمی‌کند و به [[قضای الهی]] [[رضا]] می‌دهد و [[خدا]] نیز او را به [[مقام]] [[رضا]] و [[تسلیم]] راه می‌نماید<ref>ر.ک: [[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>.
# [[صبر]]، [[رضا]] و [[تسلیم]]: بر اساس [[توحید افعالی]] هیچ مصیبتی رخ نمی‌دهد مگر به [[اذن]] [[خدا]]. [[قرآن کریم]] به این [[حقیقت]] تصریح و سپس تأکید می‌کند که هرکس به [[خدا]] [[ایمان]] دارد، [[خداوند]] [[قلب]] او را [[هدایت]] می‌کند: {{متن قرآن|مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«هیچ بلایی (به کسی) نمی‌رسد مگر به اذن خداوند و هر کس به خداوند ایمان آورد (خداوند) دلش را راهنمایی می‌کند و خداوند به هر چیزی داناست» سوره تغابن، آیه ۱۱.</ref>. این مژده‌ای است به اهل [[ایمان]] که هرکس به اصول [[توحید]]، به ویژه [[توحید افعالی]] [[معتقد]] باشد [[پروردگار]] [[قلب]] او را [[هدایت]] می‌کند و هنگام ورود [[مصیبت‌ها]] و بروز [[ناملایمات]]، به او [[صبر]] می‌دهد. وقتی [[انسان]] [[ایمان]] می‌آورد که [[مصائب]] به [[اذن]] خدایند و درمی یابد [[صلاح]] او در چیزی است که برایش پیش می‌آید، در [[پیشامدهای ناگوار]] [[بی‌تابی]] نمی‌کند و به [[قضای الهی]] [[رضا]] می‌دهد و [[خدا]] نیز او را به [[مقام]] [[رضا]] و [[تسلیم]] راه می‌نماید<ref>ر.ک: [[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>.
#دفع و رفع [[بدی‌ها]]:[[توحید]] حسنه‌ای است که همه [[بدی‌ها]] و پلیدی‌ها را دفع می‌کند و اگر [[بدی]] و [[پلیدی]] [[فرصت]] بروز یابد، با وجود [[توحید]] از میان می‌رود، زیرا اساس کژی‌های [[اخلاقی]] و [[رفتاری]] [[انسان]] [[ظلمت]] [[شرک]] است که با [[نور]] [[توحید]] از صحنۀ [[زندگی]] محو می‌گردد. [[قرآن کریم]] گروهی از [[اهل کتاب]] را که به [[اسلام]] گرویدند، می‌ستاید و می‌فرماید: اینان [[بدی]] را با [[نیکی]] دفع می‌کنند: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن؛ ما به آنچه وصف می‌کنند داناتریم» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>
#دفع و رفع [[بدی‌ها]]:[[توحید]] حسنه‌ای است که همه [[بدی‌ها]] و پلیدی‌ها را دفع می‌کند و اگر [[بدی]] و [[پلیدی]] [[فرصت]] بروز یابد، با وجود [[توحید]] از میان می‌رود، زیرا اساس کژی‌های [[اخلاقی]] و [[رفتاری]] [[انسان]] [[ظلمت]] [[شرک]] است که با [[نور]] [[توحید]] از صحنۀ [[زندگی]] محو می‌گردد. [[قرآن کریم]] گروهی از [[اهل کتاب]] را که به [[اسلام]] گرویدند، می‌ستاید و می‌فرماید: اینان [[بدی]] را با [[نیکی]] دفع می‌کنند: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن؛ ما به آنچه وصف می‌کنند داناتریم» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>
==توحید در فرهنگ مطهر==
[[توحید]]، یعنی [[یگانگی خدا]] در ذات، صفات و فاعلیّت<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۳۵.</ref>. از توست، همه چیز از توست و به توست و [[مال]] توست و به سوی توست<ref>آشنایی با قرآن، ج۴، ص۱۸۳.</ref>.
مقصود از توحید، منزه دانستن [[خداوند]] است از صفات اجسام و از مغایرت ذات با صفات<ref>بیست گفتار، ص۶۴.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۸۸.</ref>
===[[توحید اسلام]] (اساس [[اعتقادی]] [[اسلام]])===
اساس اعتقادی اسلام عبارت است از توحید. توحید اسلام، یعنی هم‌چنان‌که مثلاً [[خانه]]، سازنده‌ای دارد متغایر و متمایز از خود، [[جهان]] نیز سازنده‌ای دارد جدا و منفصل از خود. اساس رابطه [[انسان]] با متاع‌های جهان از نظر اسلام [[زهد]] است، زهد یعنی [[اعراض]] از متاع‌های فانی [[دنیا]] برای وصول به [[نعیم]] جاویدان [[آخرت]]. از اینها که بگذریم به یک [[سلسله]] مقررات ساده [[علمی]] می‌رسیم که [[فقه]] متکفل آنها است. از نظر این گروه آن چه عرفا به نام توحید گفته‌اند مطلبی است وراء توحید [[اسلامی]]؛ زیرا توحید [[عرفانی]] عبارت است از [[وحدت وجود]] و اینکه جز [[خدا]] و [[شؤون]] و [[اسماء]] و صفات و تجلیات او چیزی وجود ندارد. [[سیر و سلوک]] عرفانی نیز وراء زهد اسلامی است؛ زیرا در سیر و سلوک یک سلسله معانی و مفاهیم طرح می‌شود، از قبیل [[عشق]] و [[محبت خدا]]، فناء در خدا، [[تجلی]] خدا بر [[قلب]] [[عارف]] که در زهد اسلامی مطرح نیست. [[طریقت]] عرفانی نیز امری است وراء [[شریعت اسلامی]]، زیرا در [[آداب]] طریقت مسائلی طرح می‌شود که فقه از آنها بی‌خبر است<ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۶۳۶.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۸۹.</ref>
===[[توحید افعالی]]===
توحید در [[افعال]] عبارت است از اینکه مؤثر و فاعل [[حقیقی]] در [[نظام]] موجودات منحصراً ذات او است. هر فاعل و مؤثری به خواست او و به [[مشیّت]] او فاعل و مؤثر است. هیچ موجودی اعمّ از مجرد یا مادی. با [[اراده]] یا بی‌اراده از خود [[استقلال]] ندارد. نظام علّت و معلول تنها مجرای اراده و مشیّت ذات [[حقّ]] است، هستی [[ملک]] او است و او در ملک خویش [[شریک]] ندارد. {{متن قرآن|لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا}}<ref>«و بگو سپاس خداوند را که نه فرزندی گزیده است و نه او را در فرمانروایی انبازی و نه او را از سر زبونی، سرپرستی است و او را چنان که باید بزرگ می‌دار!» سوره اسراء، آیه ۱۱۱.</ref><ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۲۲۳.</ref>.
[[توحید افعالی]]، یعنی [[درک]] و شناختن اینکه [[جهان]]، با همه [[نظامات]]، [[سنن]]، [[علل]]، معلولات، اسباب و مسبّبات فعل او و کار او ناشی از [[اراده]] اوست<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۳.</ref>.
یعنی نه تنها همه ذات‌ها، بلکه همه [[کارها]] (حتی کارهای [[انسان]]) به [[مشیّت]] و [[اراده خداوند]] است و به نحوی خواسته ذات [[مقدّس]] اوست<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۷۰.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۸۹.</ref>
===توحید افعالی [[شیعه]]===
توحید افعالی شیعه به معنی این است که [[نظام]] اسباب و مسبّبات اصالت دارد و هر اثری در عین اینکه [[قائم]] به سبب نزدیک خودش است، قائم به ذات [[حقّ]] است و این دو [[قیام]] در طول یکدیگر است نه در عرض یکدیگر<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۹۹.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۸۹.</ref>
===[[توحید در استعانت]]===
[[توحید]] در [[استعانت]]، یعنی تنها از او کمک خواستن و تنها از او [[استمداد]] کردن و تنها به او اعتمادکردن<ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۱۲.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۸۹.</ref>
===[[توحید در عبادت]]===
[[توحید عملی]] یا توحید در عبادت، یعنی تنها [[خدا]] را [[مطاع]] و [[قبله]] [[روح]] و جهت حرکت و ایده‌آل قراردادن و طرد هر مطاع و جهت و قبله و ایده‌آل دیگر؛ یعنی برای خدا [[خم]] شدن و راست شدن، برای خدا قیام کردن، برای خدا [[خدمت]] کردن، برای خدا زیستن، برای خدا مردن، آن‌چنانکه [[ابراهیم]] گفت: {{متن قرآن|إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ...}}<ref>«من با درستی آیین روی خویش به سوی کسی آورده‌ام که آسمان‌ها و زمین را آفریده است و من از مشرکان نیستم» سوره انعام، آیه ۷۹.</ref>.
{{متن قرآن|قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا اول الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«بگو: بی‌گمان نمازم و نیایشم و زندگیم و مرگم از آن خداوند پروردگار جهانیان است * که او را شریکی نیست و به این فرمان یافته‌ام و من نخستین مسلمانم» سوره انعام، آیه ۱۶۲-۱۶۳.</ref>.
این [[توحید]] ابراهیمی، [[توحید عملی]] است. [[کلمه طیبه]] {{متن حدیث|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} بیش از هر چیزی ناظر بر توحید عملی است. یعنی جز [[خدا]] [[شایسته]] [[پرستش]] نیست<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۶.</ref>.
[[توحید در عبادت]] مربوط است به عکس‌العمل [[بنده]] در برابر [[خالق]]، یعنی همان طور که او یگانه در ذات و در صفات و در [[افعال]] است، [[انسان]] نیز در [[مقام]] پرستش باید تنها او را پرستش کند و به او ملتجی شود. {{متن قرآن|وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ}}<ref>«و فرمانی نیافته بودند جز این که خدا را در حالی که دین خویش را برای او ناب داشته‌اند، با درستی آیین، بپرستند» سوره بینه، آیه ۵.</ref><ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۲۲۴.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۸۹.</ref>
===[[توحید ذاتی]]===
[[توحید ذات]]، عبارت است از بی‌مانندی ذات [[حقّ]] از لحاظ [[وجوب]] و [[جود]] و قدم ذاتی و [[استقلال]] و لایتناهی بودن، همه ماسوا اعمّ از مجرّد و [[مادّی]] ممکن بالذّات است و حادث بالذّات است و [[قائم]] به او و محدود است. {{متن قرآن|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>، {{متن قرآن|وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى}}<ref>«و اوست که آفریدن (آفریدگان) را می‌آغازد سپس آن را باز می‌آورد و این بر او آسان‌تر است و در آسمان‌ها و زمین مثل برتر، او راست و او پیروزمند فرزانه است» سوره روم، آیه ۲۷.</ref><ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۲۲۳.</ref>. به عبارت دیگر توحید ذاتی، یعنی این [[حقیقت]] “دوئی” بردار و تعدّدپذیر نیست؛ مثل و مانند ندارد{{متن قرآن|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ}}؛ در مرحله وجود او موجودی نیست {{متن قرآن|وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}}<ref>«و نه هیچ کس او را همانند است» سوره اخلاص، آیه ۴.</ref>. اینکه موجودی فرد یک نوع شمرده می‌شود، مثلاً [[حسن]] فردی از نوع انسان است- و قهراً برای انسان افراد دیگر قابل فرض است - از مختصّات [[مخلوقات]] و ممکنات است؛ ذات واجب‌الوجود از این معانی منزّه و مبرّاست<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۷۰؛ ده گفتار، ص۱۱۷؛ مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۰؛ مجموعه آثار، ج۱، ص۵۱.</ref>.
[[توحید ذاتی]]، یعنی شناختن ذات [[حق]] به [[وحدت]] و [[یگانگی]]. اولین [[شناختی]] که هر کسی از ذات حق دارد. [[غنا]] و [[بی‌نیازی]] اوست؛ یعنی ذاتی است که در هیچ جهتی به هیچ موجودی [[نیازمند]] نیست و به تعبیر [[قرآن]] “غنی” است؛ همه چیز به او نیازمند است و از او مدد می‌گیرد و او از همه [[غنی]] است.
{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ}}<ref>«ای مردم! شما نیازمندان درگاه خداوند هستید و خداوند است که بی‌نیاز ستوده است» سوره فاطر، آیه ۱۵.</ref> و به تعبیر [[حکما]] واجب‌الوجود است<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۹۹.</ref>.
توحید ذاتی به معنی ثانی داشتن و [[نفی]] مثل و مانند داشتن است<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۱.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۰.</ref>
===[[توحید صفاتی]]===
توحید صفاتی، عبارت است از اینکه همه [[کمالات]] ذات عین ذات است، اگر عالم یا [[قادر]] یا [[حیّ]] یا [[نور]] است به معنی این است که عین [[علم]] و [[قدرت]] و [[حیات]] و [[روشنایی]] است، او به تمام معنی [[احد]] و واحد و فرد است. لازمه [[وجوب]] ذاتی و لایتناهی بودن ذات حق این است که هیچ غیری و ثانیی برای او در مرتبه او فرض نمی‌شود و به عبارت دیگر: لازمه کمال ذاتی حق عینیّت صفات با ذات است، مغایرت صفات ذات با ذات مستلزم [[محدودیّت]] ذات است. یعنی تنها در مورد امور متناهی و محدود فرض صفت مغایر با ذات ممکن است<ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۲۲۳.</ref>. توحید صفاتی، یعنی [[درک]] و شناختن یگانگی ذات و صفات [[حقّ]]<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۱-۱۰۲.</ref>.
یعنی ذات او مغایر با صفات و نیز صفتی مغایر با صفت دیگر نیست. در عین بساطت و وحدت، همه کمالات را به نحو بساطت و وحدت دارد<ref>تکامل اجتماعی انسان، ص۱۱۷.</ref>.
یعنی [[صفات خداوند]] از قبیل علم، [[قدرت]]، [[حیات]]، [[اراده]]، [[ادراک]]، سمعیّت، بصریّت، حقایقی غیر از ذات [[پروردگار]] نیستند، عین ذات پروردگارند، به این معنی که ذات پروردگار به نحوی است که همه این صفات بر او [[صدق]] می‌کند و یا (به قولی) به نحوی است که آثار این صفات بر او مترتّب است<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۷۰.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۱.</ref>
===[[توحید صفاتی]] [[شیعه]]===
[[توحید]] صفاتی شیعه به معنی عینیّت صفات با ذات است<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۹۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۱.</ref>
===توحید [[عارف]]===
توحید عارف، یعنی موجود [[حقیقی]] منحصر به [[خدا]] است، جز خدا هر چه هست “نمود” است، نه بود. توحید عارف یعنی “جز خدا هیچ نیست”. توحید عارف، یعنی طی طریق کردن و رسیدن به مرحله جز خدا ندیدن. از نظر عرفا رسیدن به این مرحله کار [[عقل]] و [[اندیشه]] نیست، کار [[دل]] و [[مجاهده]] و [[سیر و سلوک]] و [[تصفیه]] و [[تهذیب نفس]] است<ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۶۳۱.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۱.</ref>
===[[توحید عبادی]]===
یعنی جز ذات پروردگار هیچ موجودی [[شایسته]] [[عبادت]] و [[پرستش]] نیست، پرستش غیر [[خداوند]] مساوی است با [[شرک]] و [[خروج]] از دایره توحید [[اسلامی]]، [[توحید در عبادت]]، یعنی [[لزوم]] [[یگانه‌پرستی]]. یعنی [[یگانگی خداوند]] در [[شایستگی]] برای معبودیّت. پس او یگانه [[معبود]] به [[حق]] است. کلمه {{متن حدیث|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} همه [[مراتب توحید]] را شامل است و البته مفهوم ابتدائی آن، توحید در عبادت است<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۷۱؛ تکامل اجتماعی انسان، ص۱۱۸.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۲.</ref>
===توحید [[عرفانی]]===
توحید عرفانی، عبارت است از [[وحدت وجود]] و اینکه جز خدا، [[شؤون]]، [[اسماء]]، صفات و تجلیّات او چیزی وجود ندارد. سیر و سلوک عرفانی نیز وراء [[زهد]] اسلامی است؛ زیرا در سیر و سلوک یک [[سلسله]] معانی و مفاهیم طرح می‌شود، از قبیل [[عشق]] و [[محبت خدا]]، فنا در خدا، تجلّی خدا بر [[قلب]] عارف که در زهد اسلامی مطرح نیست. [[طریقت]] عرفانی نیز امری است وراء [[شریعت اسلامی]]، زیرا در [[آداب]] طریقت مسائلی طرح می‌شود که [[فقه]] از آنها بی‌خبر است<ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۶۳۶.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۲.</ref>
===[[توحید عملی]]===
توحید عملی - اعمّ از [[توحید عملی فردی]] و [[توحید عملی اجتماعی]] - عبارت است از یگانه شدن فرد در جهت [[یگانه‌پرستی]] [[خدا]] و [[نفی]] هر گونه [[پرستش]] [[قلبی]] از قبیل [[هواپرستی]]، پول‌پرستی، جاه‌پرستی و غیره، و یگانه شدن [[جامعه]] در جهت [[یگانه پرستی]] [[حق]] از طریق نفی [[طاغوت‌ها]] و [[تبعیض‌ها]] و [[بی‌عدالتی‌ها]]<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۱۶.</ref>. به عبارت دیگر [[توحید عملی]] یا [[توحید در عبادت]]، یعنی یگانه‌پرستی، به عبارت دیگر، در جهت پرستش حق یگانه شدن<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۵.</ref>.
توحید عملی همان است که در اصطلاح [[علمای اسلامی]] توحید در عبادت می‌گویند، که مراد [[توحید]] در عینیت خارجی است.. یعنی آنکه واقعیّت وجود [[انسان]] هم یگانه شده است<ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۰۹.</ref>. یعنی شناختن و فهمیدن مقدمه شدن است. یعنی باید بشناسد و بفهمد تا بشود. (توحید عملی)<ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۰۴.</ref>. پس توحید عملی یعنی خود را در عمل یگانه و یک جهت و در جهت ذات یگانه ساختن. یعنی یگانه شدن انسان!!<ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۰۰.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۲.</ref>
===[[توحید نظری]]===
توحید نظری مربوط به عالم [[شناخت]] و [[اندیشه]] است. یعنی خدا را به [[یگانگی]] شناختن. توحید نظری یعنی شناخت یگانه بودن خدا<ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۰۰.</ref>. به عبارت دیگر توحید نظری [[بینش]] کمال است. توحید نظری پی بردن به “یگانگی” خداست. توحید نظری دیدن است<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۴.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۳.</ref>
===توحید [[واقعی]]===
توحید یک [[مسلمان]] واقعی، صرفاً یک اندیشه و [[عقیده]] خشک نیست. همان‌طور که ذات احدیّت از [[مخلوقات]] خود جدا نیست، با همه هست و بر همه محیط است، همه چیز از او آغاز می‌شود و به او پایان می‌یابد، اندیشه توحید نیز بر سراسر وجود یک [[موحّد]] واقعی احاطه دارد، بر همه [[اندیشه‌ها]]، [[ملکات]]، رفتارهای او [[سیطره]] پیدا می‌کند و به همه آنها جهت می‌بخشد. این است که یک مسلمان واقعی، اول و آخر و وسط کارش خداست و هیچ چیز را [[شریک]] خدا قرار نمی‌دهد<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۲۴۹.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۴۱.</ref><ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۲۹۳.</ref>


==منابع==
==منابع==
خط ۶۱: خط ۱۱۹:
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
# [[پرونده:10115255.jpg|22px]] [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]
# [[پرونده:10115255.jpg|22px]] [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)|'''دانش اخلاق اسلامی ج۱''']]
# [[پرونده:1100662.jpg|22px]] [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|'''فرهنگ مطهر''']]
{{پایان}}
{{پایان}}
{{پایان}}
{{پایان}}
==جستارهای وابسته==
==جستارهای وابسته==


۸۰٬۳۷۲

ویرایش