اسماء بن خارجه فزاری در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسبش چنین است: اسماء بن خارجة بن عیینة بن حصن بن حذیفة بن بدر بن عمر بن حویة بن لوذان بن ثعلبة بن عدی بن فزاره، قبیله‌ای از [[قیس بن عیلان]] [[یمن]]<ref>ابن حبیب، ص۱۵۴؛ سمعانی، ج۴، ص۳۸۰؛ سیوطی، ص۱۹۷.</ref> و نه [[مضر]] که [[ذهبی]]<ref>سیر، ج۳، ص۵۳۷.</ref> پنداشته است. «ابوحسان»، «ابومحمد» و «ابوهند»، کنیه‌هایی است که برای [[اسماء]] گفته‌اند <ref>ابن عبدالبر، ج۲، ص۵؛ ابن اثیر، ج۲، ص۱۰۷؛ ذهبی، سیر اعلام، ج۳، ص۵۳۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۳۹.</ref>. پدربزرگ اسماء، عیینه، از رؤسای بنو فزاره، بارها با [[یهود]] [[خیبر]] بر [[ضد]] [[رسول خدا]]{{صل}} [[متحد]] شد، چند بار [[عهدشکنی]] کرد و سرانجام پس از [[فتح خیبر]] [[تسلیم]] شد و در حنین جزء {{متن قرآن|مُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ}} بود. [[پدر]] او در وفدی [[خدمت]] [[پیامبر]] آمد و [[اسلام]] آورد، ولی پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} فزاری‌ها از دادن [[زکات]] به [[ابوبکر]] [[امتناع]] کردند.

زمانی که [[حجاج]] بر [[عراق]] [[حاکم]] شد<ref>سال ۷۵؛ خلیفة بن خیاط، ص۲۲۷.</ref> او حجاج را بر کشتن [[شیعیان]]، از جمله [[کمیل بن زیاد]] و [[عمیر بن ضابی]] تحریک کرد و گفت آن دو از جمله کسانی بودند که بر [[ضد]] [[عثمان]] تلاش کردند. این امر سبب شد تا حجاج آن دو را به [[شهادت]] رساند<ref>طبری، ج۳، ص۴۳۲.</ref>. وی با [[تهدید]] حجاج، یکی از [[دختران]] خود را به [[عبدالله بن هانی اَودِی]] داد که از [[یاران]] حجاج و مرد [[شرور]] و [[پستی]] بود<ref>ابن ابی الحدید، ج۴، ص۶۱.</ref>. [[زمان مرگ]] اسماء را در سال ۶۵ یا ۶۶ و در هشتاد یا نودسالگی گفته‌اند<ref>خلیفه بن خیاط، ص۲۰۲؛ ابن عساکر، ج۹، ص۶۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۳۳۹.</ref>. أما از آنچه گذشت دانسته شد که وی تا زمان حجاج زنده بوده است و احتمال دارد این موضوع با اسماء بن [[حارثه]] [[اشتباه]] شده باشد. حتی [[شیخ طوسی]]<ref>طوسی، ص۱۲۹.</ref> اشعاری را که اسماء هنگام [[بیعت]] با [[عمر بن عبدالعزیز]] (سال ۹۹) خوانده، آورده است، اما این مطلب اشتباه است و اشعار از [[عتبة]] بن شماس است<ref>زبیدی، ج۷، ص۴۳.</ref>.

[[خاندان]] [[اسماء بن خارجه]]، اعم از [[فرزندان]] و عموزادگان و [[موالیان]] آنان، از اشراف، بزرگان، [[محدثان]] و [[فقیهان]] بوده‌اند. مالک بن اسماء (م حدود ۱۰۰ از سوی [[حجاج]] [[حاکم]] خوارزم و [[اصفهان]] بود<ref>زرکلی، ج۵، ص۲۵۷.</ref>. [[ابواسحاق]] فزاری (م ۱۸۸) و [[مروان]] بن [[معاویه]] نیز از [[نوادگان]] اسماء و از محدثان و فقیهان بزرگ [[اهل سنت]] بودند<ref>ر.ک: ذهبی، تذکره، ج۱، ص۲۹۵؛ همو، سپر، ج۸، ص۵۳۹.</ref>. همچنین [[ابوعبدالله]] [[جعفر بن محمد]] بن مالک بن عیسی بن سابور، از [[موالی]] اسماء بن خارجه بوده و از [[محمد بن همام]] (م ۳۳۶) و [[ابوغالب زراری]] روایت کرده و کتاب [[اخبار]] الائمة و موالیدهم را نوشته است<ref>نجاشی، ص۱۲۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «اسماء بن خارجة بن حصن فزاری»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۲، ص:۶۰-۶۱.</ref>