قرآن در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

'''[[قرآن]]'''، در اصل، مصدر به معنای [[خواندن]] است<ref>مفردات راغب، ص ۶۶۸، «قرأ».</ref>، برخی گفته اند: [[قرآن]] اسم عَلَمِ غیر مشتق و مختص به [[کلام خدا]] است و همزه آن از حروف اصلی نیست<ref>الاتقان، ج ۱، ص ۱۱۲.</ref> و برخی آن را مشتق از "قرن الشّیء بالشّیء" پیوند زدن و افزودن چیزی بر چیزی دانسته‌اند، زیرا [[سوره‌ها]] و [[آیات]] و حروف آن برهم افزوده شده و مقارنت دارند<ref>الاتقان، ج ۱، ص ۱۱۲.</ref>. عدّه‌ای از کسانی که [[قرآن]] را مهموز دانسته‌اند آن را مصدر "قرأت" ذکر کرده‌اند که در واقع "مقرؤ" خوانده شده را [[قرآن]] [[خواندن]] نامیده‌اند و جمعی دیگر آن را [[وصف]] و از مادّه "قرء" به معنای جمع دانسته‌اند<ref>التبیان، ج ۱، ص ۱۸؛ الاتقان، ج ۱، ص ۱۱۳.</ref>. [[قرآن]] [[وحی]] [[نامه]] [[اعجازآمیز]] [[الهی]] است که به [[زبان عربی]]، به عین الفاظ به وسیله [[فرشته]] [[امین وحی]] ([[جبرئیل]]) از جانب [[خداوند]] و از [[لوح محفوظ]]، بر [[قلب]] و زبان [[پیامبر اسلام]]{{صل}} هم اجمالاً یک بار و هم تفصیلاً در مدّت بیست و سه سال نازل شده و [[حضرت]] آن را بر گروهی از [[اصحاب]] خود خوانده و [[کاتبان وحی]]] از میان [[اصحاب]] [آن را با [[نظارت]] مستقیم و مستمرّ [[حضرت]]{{صل}} نوشته‌اند و حافظان بسیار هم از میان [[اصحاب]] آن را [[حفظ]] و به [[تواتر]] [[نقل]] کرده‌اند. [[قرآن]] در [[عصر پیامبر]]{{صل}}، مکتوب، ولی مدوّن نبوده و بعدها از [[سوره فاتحه]] تا ناس در ۱۱۴ [[سوره]] مدوّن گردیده و متن آن [[مقدّس]]، [[متواتر]] و [[قطعی الصّدور]] است<ref>دانشنامه قرآن، خرّمشاهی، ج ۲، ص ۱۶۳۰.</ref>. در این مدخل از واژه‌های "[[ذکر]]"، "[[کتاب]]"، "[[قرآن]]" و [[آیات]] مربوطه استفاده شده است<ref>[[فرهنگ قرآن (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، واژه «قرآن».</ref>.

[[قرآن]] [[کتاب]] [[پیامبر اسلام]] و راهنمای [[مسلمانان]] است. این کتاب از نظر [[مسلمانان]] آخرین کتابی است که بر [[پیامبران]] نازل شده و به لحاظ [[جایگاه]] و شیوه طرح [[معارف]] دارای ویژگی‌هایی است؛ زیرا فرستادن [[پیامبری]] مشخص با کتابی ماندگار و گسترش‌پذیر و [[مهیمن]] و جهانی، {{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ}}<ref>«و ما این کتاب را به سوی تو به درستی فرو فرستاده‌ایم که کتاب پیش از خود را راست می‌شمارد و نگاهبان بر آن است» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«و تو از آنان برای این (رسالت خویش) پاداشی نمی‌خواهی؛ این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره یوسف، آیه ۱۰۴.</ref>، {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا}}<ref>«بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیم‌دهنده باشد» سوره فرقان، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره ص، آیه ۸۷.</ref>، {{متن قرآن|وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«در حالی که این (قرآن) جز یادکردی برای جهانیان نیست» سوره قلم، آیه ۵۲.</ref>، تابع شرایط [[انسانی]] و جغرافیایی و پیدایش زمینه برای [[پذیرش]] با ویژگی‌های زبانی و ادبی است که [[قرآن]] آنها را برشمرده است<ref>(این ویژگی‌ها در سوره اعراف، آیه ۱۵۸؛ سوره احزاب، آیه ۲۱؛ سوره نور، آیه ۶۳؛ سوره احزاب، آیه ۴۰؛ سوره بقره، آیه ۱۴۳؛ سوره انفال، آیه ۲۴؛ سوره توبه، آیه ۱۲۸؛ سوره قلم، آیه ۴؛ سوره صف، آیه ۶؛ سوره جمعه، آیه ۲؛ سوره مائده، آیات ۱۵ و ۱۹ و ۴۸؛ سوره توبه، آیه ۳۳؛ سوره فتح، آیه ۲۸ و برخی آیات دیگر آمده است</ref>. از سوی دیگر توجه به مخاطب خاص آن یعنی [[پیامبر]] -جدای از بحث مخاطب عام آن- نکته دیگر در [[شناخت پیامبر]] است، زیرا نشان می‌دهد که او چه کسی بوده که این کتاب را با این موقعیت و محتوا نازل کرده است؛ مثلاً این مسأله که [[قرآن]] به شخصی در جزیرة‌العرب و نه در میان [[تمدن]] [[ایران]] و [[روم]] و میان اقوامی [[امی]] {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت» سوره جمعه، آیه ۲.</ref> [[وحی]] شده و یا در سطح انسان‌هایی که با [[دانش]] کسبی بالا، به مراتبی [[گزینش]] نشده و فردی امّی [[انتخاب]] شده، یا از [[تربیت]] و مراتب [[کمالات]] نازل شده است. یا چه [[سیر]] و تحولی در این شخص [[پیش از بعثت]] رخ داده تا [[آمادگی]] برای کسب [[وحی]] و [[توانایی]] برای [[ابلاغ]] و [[رسالت]] پیدا کرده، تابع قواعد و [[سنت‌های الهی]] است. این‌گونه نیست که در هر جا بشود شخصیتی [[ظهور]] کند و نقطه عطفی در [[تاریخ]] [[بشریت]] به وجود آورد و تحولی ایجاد کند. بسیاری از انسان‌های متفکر و با نبوغ در [[جهان]] بوده؛ ولی یا [[رشد]] نیافته‌اند، یا [[سرکوب]] شده و یا [[اندیشه]] آنان در [[انزوا]] قرار گرفته است. حرکت و [[رشد]] اندیشه‌ای در [[جامعه]] از قواعد عام و [[سنت‌های الهی]] [[پیروی]] می‌کند. یک درخت و گل در هر زمینی نمی‌روید و اگر بروید ماندگار نمی‌شود و اگر ماندگار شود، جلوه نمی‌کند و اگر جلوه کند، بازتاب نمی‌یابد و فراگیر نمی‌شود، تا چه رسد به [[انسان‌ها]] و آن هم [[پیامبران]]. این که در [[فلسفه تاریخ]] گفته شده؛ این [[مردم]] هستند که شخصیت‌های [[تاریخی]] را می‌سازند، یا شخصیت‌های [[تاریخی]] [[مردم]] را، می‌توان رابطه‌ای متقابل از تأثیر و تأثر [[شخصیت]] و [[جامعه]] را مطرح کرد، که تا اندازه‌ای درباره [[پیامبران]] صادق است. در میان هزاران [[پیامبر]] و منذری که [[خداوند]] فرستاده، تنها چند نفر آنها [[اولوالعزم]]، یعنی دارای اراده‌ای [[استواری]] و اصالت در [[رأی]] و نگرشی و بینشی جهانی بوده‌اند و توانسته‌اند فرا ملیتی شوند. [[خداوند]] در این که [[مردم]] باید به [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند، تفاوتی نگذاشته است: {{متن قرآن|لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ}}<ref>«میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمی‌نهیم» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>. اما در ایجاد موقعیت [[رسالت]] و چگونگی [[ارتباط با حضرت]] و استفاده از کتاب [[حق]] برتری‌هایی داده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ}}<ref>«و بی‌گمان ما برخی از پیامبران را بر برخی (دیگر) برتری بخشیدیم» سوره اسراء، آیه ۵۵.</ref>. در [[حقیقت]] برخی از [[پیامبران]] را بر بعضی دیگر [[برتری]] بخشیدیم. لذا در این مدخل درباره کلیه آیاتی که درباره [[قرآن]] و اشاره به [[پیامبر]] با اسم و یا [[ضمیر]] (کاف) خطاب یا [[ضمیر]] فاعلی و مفعولی آمده که در مقایسه با نام [[پیامبران]] دیگر پس از [[حضرت موسی]] رتبه دوم را برخوردار است و جنبه‌های مختلف نسبت [[وحی]] و [[پیامبر]] را روشن می‌کند، مطرح خواهد شد. [[قرآن کریم]] دارای دو رویکرد عمومی است: برای [[عامه]] [[مردم]] مبین و روشنگر است و برای [[متقین]] [[هدایت‌گر]] و [[راهنما]] است. اما برای [[پیامبر]] جهت‌دهنده و تربیت‌کننده و تسلی‌بخش و تعیین‌کننده قلمرو [[رسالت]] و [[تعیین]] روش برای انجام [[مأموریت]] است.

درباره [[شناخت قرآن]] [[نبوی]] محمدی{{صل}}، [[بهترین]] منبع خود این کتاب است، لذا در آغاز لازم است به آیاتی اشاره شود که خود در توصیف بر این کتاب در آغاز برخی از [[سوره‌ها]] آمده و [[شخصیت پیامبر]] و [[قدرت]] [[تحمل]] [[پیامبر]] را در دریافت آن نشان داده است: اهمیت این توصیف‌ها در معرفی [[شخصیت پیامبر]] است که نشان می‌دهد که [[وحی]] بر [[پیامبر]] [[امر]] بیرونی و جدا از [[شخصیت]] او بوده است، ثانیاً، بازتاب‌دهنده واکنش‌های [[پیامبر]] گوناگون نسبت به خارج است.

#این کتاب تردیدناپذیر برای [[پیامبر]] بوده {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ}} و در این که [[وحی]] و امری بیرون از [[شخصیت]] اوست، برای [[هدایت]] پرواداران ([[متقیان]]) است {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}}؛

#از سوی [[حکیم]] فرزانه نازل شده، که می‌دانسته چگونه و با چه تناسبی آن را نازل کند {{متن قرآن|كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ}} و دارای تفصیل [[معارف]] و [[احکام]]، وسیله [[تذکر]] {{متن قرآن|وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}}، {{متن قرآن|وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ}}، [[بینات]] {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ}}، [[فرقان ]]: {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ}}، [[هدایت]] {{متن قرآن|هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}}، [[بشارت]] {{متن قرآن|إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ}}، از [[عزیز]] [[رحیم]] {{متن قرآن|آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ}} و نازله [[عربی]] است {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا}}؛ از اوصاف سلبی مانند: [[عوج]] ندارد {{متن قرآن|قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ}}، تردیدآور نیست {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ}}، کسی آن را مس نمی‌کند و به [[درستی]] در نمی‌یابد، مگر [[دل]] خود را [[پاک]] کرده باشد {{متن قرآن|لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ}}؛ این توصیف‌ها نکات کلیدی در معرفی این کتاب است.

#آسان شدن و راحت به زبان آمدن {{متن قرآن|فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ}} و روش تدریجی نازل شدن [[قرآن]]، {{متن قرآن|وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ}} یکی از ویژگی‌های مهم این کتاب [[شریف]] برای ایجاد [[روحیه]] [[ثبات]] قدم در مرحله اول برای [[پیامبر]] و در مرحله بعد برای [[مؤمنان]] است {{متن قرآن|لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ}} و از سویی زمینه [[تفکر]] فراهم کردن و مجال دادن به [[کافران]]، یا تازه ایمان‌آورندگان، برای ترک [[عقاید]] [[باطل]] و ایجاد [[عقاید]] [[حق]] و درست به جای آن است {{متن قرآن|وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا}} [[قرآن]] را بخش‌بخش نازل کردیم {{متن قرآن|وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ}} تا آن را به آرامی بر [[مردم]] بخوانی {{متن قرآن|لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ}} و آن را به تدریج نازل کردیم {{متن قرآن|وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًا}}؛

#یکی دیگر از [[ویژگی‌های قرآن]] [[کریم]]، هماهنگی آوایی آن است. هماهنگ بودن از نظر به‌کارگیری حروف، به‌کارگیری واژه‌ها، [[پیوستگی]] مطالب و پیوند موضوعات، و [[نظم]] منطقی [[حاکم]] بر [[آیات]] و [[سوره‌ها]]. مثلاً درباره به‌کارگیری حروف؛ برخی از [[سوره‌های قرآن]] با حروف و آهنگ واحدی چون الف، ی، ه‍، ر، د، س، ختم می‌شوند. مانند پایان [[آیات]] [[سوره مریم]] که با الف تمام می‌شود: [[زکریا]]، حَفّیا، شقیا، ولّیا، رضیاً، سُمیّا، و برخی با دو یا سه حرف مانند ون و ین چنان‌که قسمتی از [[سوره انبیاء]] بدین‌گونه ختم شده: حافظین، راحمین، عابدین، [[صابرین]]، [[صالحین]]، ظالمین، [[مؤمنین]]، وارثین و... و برخی با حروف و آهنگی متنوع‌تر، که البته بیش از همه، حرف ن در انتهای [[آیات قرآن کریم]] به چشم می‌خورد و به پایان [[آیات]] آهنگی مخصوص و دلنشین و شنیدنی بخشیده است.

#این [[قرآن]] به زبان [[عربی]] نازل شده {{متن قرآن|وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ...* بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ}}و توسط [[روح]] الامین و بر [[قلب]] [[پیامبر]] بوده و [[هدف]] از [[انذار]] بوده است{{متن قرآن|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ}}<ref>«که روح الامین آن را فرود آورده است * بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی» سوره شعراء، آیه ۱۹۳.</ref>.

# [[خداوند]] به [[پیامبر]] می‌فرماید که محور بیان [[دعوت]] [[توحیدی]] تو [[وحی الهی]] باشد و آن‌چه را از کتاب پروردگارت به سوی تو [[وحی]] شده، بخوان و [[پیروی]] کن {{متن قرآن|وَاتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتَابِ رَبِّكَ}} و به [[خرافات]]، مطالب بی‌اساس و دروغ‌های دیگران توجه نکن؛ برای اینکه سخنان و [[علم الهی]] هم‌چون سخنان و [[دانش]] [[مردم]] نیست که هر روز بر اثر کشفیات [[جدید]]، دست‌خوش [[تغییر]] شود، و نتوان بر آن [[اعتماد]] کرد، بلکه [[علم الهی]] و [[وحی]] و سخنان [[خدا]] تغییرناپذیر و [[استوار]] است، چون زمینه‌های [[تغییر]] در آنها وجود ندارد. {{متن قرآن|لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ}} و هیچ پناهگاهی جز او نمی‌یابی {{متن قرآن|وَلَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا}} و همین [[استحکام]] و [[تغییرناپذیری]] [[کلام خداوند]] مهمترین نقش را در تأثیرگذاری بیان [[وحی الهی]] از طرف [[پیامبر]] را دارد.

#{{متن قرآن|وَيُنْذِرَ الَّذِينَ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا * فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا}}<ref>«و تا به آن کسان که می‌گویند: “خداوند فرزندی گزیده است”، بیم دهد * بسا اگر به این سخن ایمان نیاورند تو، به دنبال ایشان از دریغ، جان خود بفرسایی» سوره کهف، آیه ۴ و ۶.</ref>

#از [[اهداف]] [[وحیانی]] [[پیامبر]] [[مبارزه]] با [[شرک]] و [[انذار]] [[مشرکین]] {{متن قرآن|وَيُنْذِرَ الَّذِينَ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا}}.

#همان‌گونه که مخاطب این کتاب مهم است، زمان و مکان [[نزول قرآن]] دارای اهمیت است. [[قرآن]] در [[ماه مبارک رمضان]] نازل شده، ماهی که یک [[شب]] آن برابر با هزار ماه است {{متن قرآن|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ}}

# [[خداوند]] می‌گوید: و به خاطر بیاورید آن روز را که ما از میان هر امتی [[گواهی]] از خود آنها بر آنها [[مبعوث]] می‌کنیم {{متن قرآن|وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ}} و ما تو را [[شاهد]] و [[گواه]] بر این گروه [[مسلمانان]] قرار می‌دهیم {{متن قرآن|وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ}} و از آنجا که قرار دادن [[شهید]] و [[گواه]] فرع بر این است که قبلاً برنامه کامل و جامعی در [[اختیار]] افراد قرار داده شده باشد، به طوری که [[حجت]] بر همگی تمام شود، تا به دنبال آن، مسأله [[نظارت]] و [[مراقبت]] مفهوم صحیحی پیدا کند، لذا بلافاصله می‌گوید: و ما این [[کتاب ]]- [[قرآن]] - را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز است {{متن قرآن|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} و هم [[هدایت]] است و هم [[رحمت]]، و هم مایه [[بشارت]] برای همه [[مسلمانان]] [[جهان]] {{متن قرآن|وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}} [[علامه طباطبایی]] درباره معنای اینکه [[قرآن]] بیان کننده همه چیز است {{متن قرآن|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} مینویسد: تبیان برای هر چیزی است و تبیان - به‌طوری که گفته شده - به معنای بیان است، و چون [[قرآن کریم]] [[کتاب هدایت]] برای عموم [[مردم]] است و جز این کار و شانی ندارد لذا ظاهراً مراد از {{متن قرآن|لِكُلِّ شَيْءٍ}} همه آن چیزهایی است که برگشتش به [[هدایت]] باشد از قبیل [[معارف]] [[حقیقی]] مربوط به [[مبدأ و معاد]] و [[اخلاق فاضله]] و [[شرایع الهی]] و قصص و مواعظی که [[مردم]] در اهتداء و راه یافتنشان به آن محتاجند، و [[قرآن]] تبیان همه اینها است - نه اینکه تبیان برای همه [[علوم]] هم باشد - و صفت خصوصی آن‌که مربوط به خصوص [[مسلمین]] است که حاضر شده‌اند در برابر [[حق]] [[تسلیم]] شوند این است که هدایتی است که [[مسلمین]] به وسیله آن به سوی [[صراط مستقیم]] راه یافته و رحمتی است از [[ناحیه]] [[خدای سبحان]] به سوی ایشان که به وسیله عمل به آن، به خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] رسیده به [[ثواب]] [[خدا]] و [[رضوان]] او نائل می‌گردند، و بشارتی است برای ایشان که به ایشان [[مغفرت]] و [[رضوان]] و بهشت‌های [[خدا]] را که در آن نعیم مقیم است نوید می‌دهد<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۴۶۹.</ref>.

# [[قضا]] و [[داوری]] و [[حل اختلاف]]، [[پیامبر]] بین [[مردم]] بر اساس [[حکم خدا]] و [[قرآن]] علت [[نزول]] آن: {{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا}}، {{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ *... فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ}}، {{متن قرآن|أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا}}؛

==قرآن در ولایت و امامت از منظر عقل و نقل==

به این ترتیب، اگر در آیه‌ای تشابه وجود دارد، امکان ارجاع به [[آیه]] دیگر برای تبیین وجود دارد که از این طریق، در نهایت معنای روشنی حاصل می‌گردد.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۳۰۰.</ref>

#قرآن؛ کتاب [[تدبر]] و [[تفقه]]: [[خداوند]] در قرآن بیشترین [[ارزش]] را به متدبرین در [[آیات الهی]] می‌دهد و با تأکیدی توبیخ‌گونه می‌فرماید: {{متن قرآن|أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا}}<ref>«آیا در قرآن نیک نمی‌اندیشند یا بر دل‌ها، کلون زده‌اند؟» سوره محمد، آیه ۲۴.</ref>. در همین راستا است که [[نبیّ]] مکرم{{صل}} [[تدبر در قرآن]] را بر همه [[مؤمنان]] [[واجب]] نموده و می‌فرمایند: {{متن حدیث|مَا مِنْ‏ مُؤْمِنٍ‏ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ إِلَّا وَ لِلَّهِ عَلَيْهِ حَقٌّ وَاجِبٌ أَنْ يَتَعَلَّمَ مِنَ الْقُرْآنِ وَ يَتَفَقَّهَ فِيهِ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ {{متن قرآن|وَلَكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ}}<ref>«هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد سپس او به مردم بگوید: به جای خداوند، بندگان من باشید ولی (می‌تواند گفت): شما که کتاب (آسمانی) را آموزش می‌داده و درس می‌گرفته‌اید؛ (دانشورانی) ربّانی باشید» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>}}<ref>مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل (ط. مؤسسة آل البیت{{عم}}، ۱۴۰۸ه.ق.)، ج۲، ص۲۳۳.</ref>.