اصحاب شمال
- اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل اصحاب شمال (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
واژهشناسی لغوی
اصحاب شمال ترکیبی از دو واژه "اصحاب" به معنای یاران، دوستان، ملازمان و "شِمال" به معنای چپ، مقابل "یمین" به معنای راست است.[۱] برخی گفتهاند: ریشه لغوی شِمال در مقابل یمین، عبری و از شمؤُل است و در اصل به معنای جهت بیرونی جدای از شیء است و کار برد آن در مورد دست یا سمت چپ شیء، به اعتبار مجاورت آنها با جهت بیرونی مذکور است و استعمال آن در جهت شمال مقابل جنوب به این لحاظ است که انسان بهطور طبیعی رو به جهت مشرق قرار میگیرد؛ زیرا مشرق همواره معلوم است، در نتیجه شمال، سمت چپ وی قرار میگیرد.[۲] "اصحاب المشئمه" نیز ترکیبی از دو واژه "اصحاب" و "مشئمه" است و "مشئمه" مصدر میمی از شوم در مقابل "یُمْن" است و بر نهایت ضعف و سستی و پستی دلالت دارد [۳] و مصادیق آن، دست چپ در برابر دست راست (میمنه) و رنگ سیاه در برابر رنگ سفید است.
اصحاب شِمال در اصطلاح قرآن کسانیاند که گمراه، تکذیبکننده و کافر بوده، در قیامت نامه عمل خود را با دست چپ دریافت میکنند، بنابراین، مؤمنان گنهکاری که برههای در جهنّم به سر برده، سپس با شفاعت آزاد میشوند در شمار اصحاب شمال نخواهند بود، گرچه برخی آنان را نیز از مراتب اصحاب شمال دانسته و ویژگیهایی را که در آیات برای اصحاب شمال بیان شده به غالب آنان که کافرند مربوط دانستهاند.[۴] این گروه از مؤمنان در زمره اصحاب یمین نیز نیستند، زیرا اصحاب یمین با حسابرسی آسان به بهشت وارد میشوند؛ از این رو شاید بتوان گفت انسانها در قیامت به اصحاب یمین و اصحاب شمال منحصر نخواهند بود.[۵] واژه "اصحاب الشمال" دو بار در آیه ﴿وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ﴾[۶] و ﴿أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ﴾ که تعبیری دیگر از اصحاب شمال در قرآن است نیز سه بار در آیات ﴿وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ﴾[۷] و ﴿وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ﴾[۸] به کار رفته است. در قرآن از اصحاب شمال با عناوین دیگری نیز یاد شده است؛ مانند: ﴿الْمُكَذِّبِينَ﴾ و ﴿الضَّالِّينَ﴾ در آیه ﴿وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ﴾[۹]، "کافر" ﴿وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ﴾[۱۰]، ﴿أَعْمَى﴾ در آیه ﴿وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا﴾[۱۱]، ﴿وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ﴾[۱۲]، ﴿وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ﴾[۱۳]. در ۳۵ آیه از سوره واقعه، ۱۲ آیه از حاقّه، ۶ آیه از انشقاق، ۱۴ آیه از مدثر، یک آیه از اسراء و دو آیه از بلد درباره این گروه سخن به میان آمده است.[۱۴]
راز نامگذاریاصحاب شمال
عوامل سقوط اصحاب شمال
کوردلی
برخورداری از نعمت فراوان
اصرار بر گناهان کبیره
انکار معاد
گمراهی و تکذیب
بیایمانی به خدای بزرگ
بیاعتنایی به امور مساکین
خطاکاری
ترک نماز
همدمی و همنشینی با اهل باطل
سرمستی در خانواده
اصحاب شمال در برزخ
اصحاب شمال در آخرت
منابع
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ مفردات، ص ۴۶۴، "شمل".
- ↑ التحقیق، ج ۶، ص ۱۲۰ ـ ۱۲۲، "شمل".
- ↑ التحقیق، ج ۶، ص ۷ ـ ۸، "شام".
- ↑ منشور جاوید، ج ۹، ص ۴۵۱.
- ↑ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۴۴ ـ ۲۴۵.
- ↑ «و بسیاری از پسینیان» سوره واقعه، آیه ۴۰.
- ↑ «و (دیگر) ناخجستگان، و ناخجستگان کیستند؟» سوره واقعه، آیه ۹.
- ↑ «و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛» سوره بلد، آیه ۱۹.
- ↑ «و اما اگر از دروغانگاران گمراه باشد،» سوره واقعه، آیه ۹۲.
- ↑ «و آنان که به آیات ما، کفر ورزیدند، ناخجستگانند؛» سوره بلد، آیه ۱۹.
- ↑ «و به راستی هر که در این جهان کور (دل) باشد همو در جهان واپسین (نیز) کور (دل) و گمراهتر خواهد بود» سوره اسراء، آیه ۷۲.
- ↑ «و اما آنکه کارنامهاش را از پس پشت وی به او دهند،» سوره انشقاق، آیه ۱۰.
- ↑ «و اما آنکه کارنامهاش به دست چپ وی داده شود میگوید: کاش کارنامهام به من داده نشده بود» سوره حاقه، آیه ۲۵.
- ↑ پیرعباسی، یحیی، مقاله "اصحاب شمال"، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۳.