اطاعت در اصول فقه
متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل اطاعت (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
مقدمه
- اطاعت، مقابل عصیان و به معنای موافقت واقعی مکلف با حکم خداوند است که یا از راه قطع یا حجت معتبر به دست آمده باشد، مثل این که انسان به حرمت چیزی - شرب خمر (قطع پیدا کند) و آن را ترک نماید و آن چیز در واقع هم حرام باشد؛ یعنی قطع او مطابق واقع باشد[۱].[۲]
اطاعت اجمالی
- مقابل اطاعت تفصیلی میباشد و آن، اطاعتی است که از طریق احتیاط به دست میآید و در مواردی است که متعلق تکلیف به طور اجمال برای مکلف معلوم میباشد؛ یعنی او به طور معین نمیداند که در بین این دو یا چند محتمل، کدام یک "مکلفٌ به" واقعی است و برای این که مطمئن شود مولا را اطاعت نموده، احتیاط میکند و تمامی اطراف علم اجمالی را به جا میآورد.
- نکته: اگر کسی بخواهد در حالت انسداد علم، نسبت به تمامی تکالیف، احتیاط تام کند، این عمل یا موجب اختلال در نظام زندگی وی میگردد که به هیچ وجه جایز نیست و یا باعث عسر و حرج او میشود که در این صورت واجب نخواهد بود[۳].[۴]
اطاعت تفصیلی
- به معنای موافقت با امر مولا از طریق انجام و یا ترک عملی است که علم تفصیلی به "مکلفٌ به" بودن آن وجود دارد؛ یعنی متعلق تکلیف برای مکلف، معلوم است و او در خارج به همان عمل میکند.
- نکته: شاید بتوان بین امتثال تفصیلی و اطاعت تفصیلی فرق گذاشت و امتثال را اعم از اطاعت دانست؛ به این بیان که امتثال یعنی "جَرْیِ عملی" در خارج، طبق فرمان مولا، چه با قصد موافقت و چه بدون آن، اما اطاعت به معنای موافقت نمودن با امر مولا هم در قصد و اعتقاد و هم در عمل میباشد؛ بنابراین، انقیاد عبارت است از اطاعت اعتقادی بدون امتثال عملی در خارج، و تجری یعنی معصیت اعتقادی و امتثال عملی در خارج[۵].[۶]
اطاعت شکی
- در مواردی است که مکلف، به متعلق تکلیف (مکلفٌ به) شک پیدا نموده و سپس آن را انجام میدهد؛ به بیان دیگر، اطاعتی است که مکلف، به موجب آن، علم و یا ظن به امتثال پیدا نمیکند، بلکه تنها برای او نسبت به امتثال امر مولا شک ایجاد میشود[۷].[۸]
اطاعت ظنی
- در مواردی است که مکلف، به متعلق تکلیف (مکلفٌ به) ظن دارد و سپس آن را به جا میآورد.
- کسانی که به حجیت مطلق ظن اعتقاد دارند، اینگونه استدلال میکنند که مکلف هنگام عدم دسترسی به اطاعت علمی، باید به دنبال اطاعت ظنی برود، زیرا در غیر این صورت، ناچار از تمسک به شک و وهم میباشد و عقل با وجود ظن، آن را قبیح میشمارد[۹].[۱۰]
اطاعت وهمی
- از اقسام اطاعت احتمالی است و به اطاعتی گفته میشود که مکلفٌ به سبب آن، علم، ظن و یا شک به امتثال تکلیف واقعی پیدا نمیکند، بلکه تنها توهم -احتمال ضعیف و مرجوح- به امتثال تکلیف پیدا مینماید؛ به بیان دیگر، اطاعت وهمی در مواردی است که مکلف، به متعلق تکلیف (مکلفٌبه) وهم پیدا نموده و سپس آن را انجام میدهد.
- نکته: در موارد عدم دسترسی به اطاعت علمی و امکان اطاعت ظنی، انجام امر مولا از طریق اطاعت وهمی، از نظر عقل قبیح است[۱۱].[۱۲]
اطاعت علمی
اطاعت قطعی
اطاعت احتمالی
اطاعت احتیاطی
منابع
جستارهای وابسته
- اتباع
- اتباع حق
- اراده اطاعت
- استثقال اطاعت
- استحقاق ثواب
- استحقاق مدح
- امتثال
- انقیاد
- اوامر و نواهی
- آیه اطاعت
- بیعت اطاعت
- تأسی
- تجری
- تسلیم
- تمکین
- تنافی کفر و اطاعت
- تنعم به اطاعت
- توحید در اطاعت
- ثواب اطاعت
- ثواب و عقاب
- حسن طاعات
- داعی به اطاعت
- طاعات عبد
- طاعات کافر
- طاعات مطلقه
- طاعات مفترضه
- اطاعت از ابوین
- اطاعت از امام
- اطاعت از امام مهدی
- اطاعت از اوصیای انبیا
- اطاعت از اولی الامر
- اطاعت از حاکم جائر
- اطاعت از خدا
- اطاعت از رسول خدا
- اطاعت از زوج
- اطاعت از غیر معصوم
- اطاعت از نماینده ولی فقیه
- اطاعت از نواب امام
- اطاعت الهی
- اطاعت امام
- اطاعت انبیا در افعال
- اطاعت انبیا در اقوال
- اطاعت انسان
- اطاعت اولوالامر
- اطاعت اهل اجماع
- اطاعت اهل بیت
- اطاعت پیامبر
- اطاعت پیامبر خاتم
- اطاعت تکوینی
- اطاعت خدا
- اطاعت در عبادات
- اطاعت در غیر عبادات
- اطاعت درعبادات
- اطاعت درغیرعبادات
- اطاعت سلطان جایر
- اطاعت سلطان عادل
- اطاعت شیطان
- اطاعت طاغوت
- اطاعت غیر افضل
- اطاعت غیر خدا
- اطاعت متأخره
- اطاعت مخلوق در معصیت خالق
- اطاعت مرتد
- اطاعت مکلفین
- اطاعت ملائکه
- اطاعت ولی فقیه
- عصیان
- علم به مناقب طاعات
- قصد قربت در عبادت
- کتاب طاعات
- گناه
- مطیع
- مقام افتراض اطاعت
- مقام مطیعان
- وجوب اطاعت امام
- وقت اطاعت
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ مشکینی، علی، اصطلاحات الاصول، ص ۹۶؛ مشکینی، علی، تحریر المعالم، ص ۱۴۵؛ فاضل لنکرانی، محمد، کفایة الاصول، ج ۴، ص ۵۳-۵۲؛ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، کفایة الاصول، ص۲۹۹-۲۹۸؛ خمینی، روح الله، انوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایة، ج ۱، ص ۴۶؛ خمینی، روح الله، تهذیب الاصول، ج ۲، ص ۱۰؛ مختاری مازندرانی، محمد حسین، فرهنگ اصطلاحات اصولی، ص ۶۹؛ خویی، ابوالقاسم، مصباح الاصول، ج ۲، ص ۲۷.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ص:۲۲۲-۲۲۳.
- ↑ جزایری، محمدجعفر، منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، ج ۴، ص ۶۰۶؛ فاضل لنکرانی، محمد، کفایة الاصول، ج ۴، ص ۳۹۴ و ۴۰۶؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین، فرائد الاصول، ج ۱، ص ۲۰۹؛ حکیم، محمد سعید، المحکم فی اصول الفقه، ج ۳، ص ۱۱۴؛ خمینی، روح الله، انوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایة، ج ۱، ص ۱۸۰.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ص:۲۲۲-۲۲۳.
- ↑ خمینی، روح الله، انوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایة، ج ۱، ص ۱۸۰؛ فاضل لنکرانی، محمد، کفایة الاصول، ج ۴، ص ۴۰۵؛ بروجردی، حسین، نهایة الاصول، ص ۴۳۱؛ جزایری، محمدجعفر، منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، ج ۴، ص ۶۰۶؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین، فرائد الاصول، ج ۱، ص ۲۰۹.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ص:۲۲۲-۲۲۳.
- ↑ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، کفایة الاصول، ص ۳۶۰؛ جزایری، محمدجعفر، منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، ج ۴، ص ۶۰۷؛ فاضل لنکرانی، محمد، کفایة الاصول، ج ۴، ص ۴۰۶.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ص:۲۲۲-۲۲۳.
- ↑ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، کفایة الاصول، ص ۳۶۰؛ جزایری، محمدجعفر، منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، ج ۴، ص ۶۰۷؛ فاضل لنکرانی، محمد، کفایة الاصول، ج ۴، ص ۴۰۶؛ حکیم، محمد سعید، المحکم فی اصول الفقه، ج ۳، ص ۱۱۰؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین، فرائد الاصول، ج ۱، ص ۲۰۹.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ص:۲۲۲-۲۲۳.
- ↑ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، کفایة الاصول، ص ۳۶۰؛ جزایری، محمدجعفر، منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، ج ۴، ص ۶۰۷؛ فاضل لنکرانی، محمد، کفایة الاصول، ج ۴، ص ۴۰۶.
- ↑ فرهنگنامه اصول فقه، ص:۲۲۲-۲۲۳.