خط

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت

نسخه‌ای که می‌بینید نسخه‌ای قدیمی از صفحه‌است که توسط Wasity (بحث | مشارکت‌ها) در تاریخ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۰ ویرایش شده است. این نسخه ممکن است تفاوت‌های عمده‌ای با نسخهٔ فعلی بدارد.

مقدمه

«خط» از شهرهای کهن منطقه بزرگ «بحرین» است که در زمان اردشیر ساخته شده است. طبری می‌‌نویسد: «اردشیر خره هشت شهر در ایران و یک شهر در بحرین ساخته که همان شهر خط است».[۱] اما در چرایی ایجاد یا اسکان در آن اطلاعی در دست نیست. روایت‌ها در مورد معنا و تعریف نام «خط» مختلف است. ثعلب آن را جزیره‌ای در بحرین دانسته[۲] و ابن سکیت آن را باراندازی کوچک[۳] و سکری در یک جا آن را یک روستا[۴] و در جای دیگر آن را خط مرزی مابین عمان و بحرین دانسته است.[۵] ابن درید هم، آن را مرز بحرین و عُمان می‌داند. [۶] ابن اعرابی می‌گوید: «جواثا» همان شهر خط است. [۷] ازهری برآن است که "خط" به منطقه ساحلی بحرین اطلاق می‌شود و از روستاهای آن، قطیف، عقیر و قطر است.[۸] ابن انباری عقیده دارد که خط به ساحل بحرین گفته می‌شود[۹] و ابن خلدون هم می‌گوید خط در جنب دارین قرار گرفته است. [۱۰] اما به احتمال زیاد، خط، بندی در خلیج فارس بوده که کشتیهای هندی از آنجا عبور می‌‌کرده‌اند. از صنایع معروف خط، نیزه‌های خطی است که از سلاح‌های معروف عرب بوده و به مثل هم تبدیل شده است.[۱۱]

نقل است که هنگامی که شاپور دوم سرزمین‌هایی را فتح و سلطه خود را بر آنان تحمیل کرد تعدادی از قبیله بنی تغلب را در این منطقه اسکان داد.[۱۲] اما بعدها بنی تغلبیها از آنجا نقل مکان کردند.[۱۳] به نظر می‌رسد که خط در ایام مقارن با ظهور اسلام یک مرکز اداری بوده[۱۴] و آن دسته از زطها و سبابجه که در بحرین در سال ۱۱ هجری به مرتدین پیوستند[۱۵] در این شهر سکونت داشتند. در سال ۶۷ هجری، نجده بن عامر حنفی لشکری از خوارج را به خط فرستاد که بر ساکنان غلبه یافتند.[۱۶] پس از این حادثه، نام خط در کتب تاریخ حذف شده است که این نشانگر، از دست دادن اهمیت این شهر است.[۱۷]

منابع

پانویس

  1. الطبری، ج ۱ ق ۸۲۰/۲ و در الدینوری: الاخبار الطوال / ۴۷ آمده که او فوران اردشیر و حمزه الاصفهانی می‌گوید شهر تین اردشیر را بنا کرد تاریخ سنی ملوک الأرمن والانبیاء ۴۳ ۴۴ ۱لف ۱۸۲۰/۲ و در الدینوری، الاخبار الطوال ۴۷، آمده که در بحرین فوران اردشیر را ساخت و حمزه اصفهانی می‌گوید شهر تبن اردشییر را ساخت تاریخ سنی ملوک الأرض و الأنبیاء: ۴۴-۴۳
  2. ثعلب شرح دیوان زهیر بن ابی سلمی ۱۱۵ و بنگرید الاصفهانی، الأغانی ج ۹ ۱۴۶؛ المرزوقی شرح دیوان الحماسة، ج ۱: ۴۶۸، ج ۴ ۱۷۸۶؛ ابن رشیق العمدة، ج ۲: ۲۲۱
  3. دیوان الخطیئة ۳۰۴ و بنگرید ابن الأنباری شرح القصائد السبع، ۳۹۵ ابن سیده المخصص، ج ۳۴۵؛ الزبیدی، تاج العروس، ج ۵، ص۱۳۰.
  4. دیوان الهذلیین، ج ۲: ۴۲۹-۴۲۸ و بنگرید الزوزنی شح القصائد السبع ۲۱۲، البکری معجم ما استعجم: ۵۰۳ ۵۰۳ و در الاصفهانی، الاغانی، ج ۱۳: ۸۹، آمده که خط سرزمینی در خط مرزی بحرین و در روایت دیگر شهری توصیف شده است؛ ابن حزم جمهرة انساب العرب، ج ۱: ۸۱؛ القلقشندی، صبح الأعشی، ج ۲: ۱۳۴ پغ و یاقوت در معجم البلدان ج: ۲ ۴۵۴ آورده گفته شده که خط یکی از دو شهر اصلی بحرین بوده و شهر دیگر هجر است.
  5. دیوان الهذلیین، ج ۲: ۶۶
  6. ابن درید جمهرة اللغة ج: ۱ ۶۷ و بنگرید، المرزوقی شرح دیوان الحماسة ج ۱ ۵۶؛ السیوطی، شرح شواهد، المغنی ج ۱ ۳۱۵ - ۳۱۴ و البکری در معجم ما استعجم ۵۰۳ می‌گوید، خط، ل، ساحل بین عمان و بصره و از کاظمه تا شعر را گویند.
  7. الازهری، تهذیب اللغة، ج: ۱ ۵۷۷، بنگرید لسان العرب، ج: ۷ ۲۹۰، الزبیدی تاج العروس، ج ۵: ۱۲۹
  8. البکری، معجم ما استعجم ۵۰۳ و بنگرید شیخ الربوک نخبة الدهر ۲۲۰، الفیروز آبادی، القاموس المحیط، ج ۲، ۳۵۷
  9. ابن خلدون العبر، ج ۴ ۱۹۸-۱۹۷
  10. ثعلب، شرح دیوان زهیر بن ابی سلمی: ۱۱۵؛ الجوهری، الصحاح، ج ۳ ۱۱۲۳، الدینوری النبات، ج ۵ ج ۵ ۱۶۶؛ الزمخشری الجبال والأمکنة و المیاه: ۵۱
  11. الطبری، ۱ ق ۸۳۹/۲ - ۸۳۸؛ الثعالبی، غرر السیر ۵۱۹
  12. بنگرید به فصل ششم کتاب «بحرین در صدر اسلام».
  13. الطبری ۱ ق ۱۹۶۱/۴؛ ابن الأثیر الکامل، ج: ۲ ۳۶۸ و در مورد زطها و سبابجه بنگرید به فصل ششم کتاب «بحرین در صدر اسلام».
  14. الطبری ۱ق ۱۱۹۶۱/۴ ابن الأثیر الکامل، ج ۲ ۱۳۶۸ و در این مورد بنگرید به فصل دوم کتاب «بحرین در صدر اسلام».
  15. البلاذری، فتوح البلدان ۸۶ یاقوت معجم البلدان، ج ۱: ۵۱۱
  16. الأزهری، تهذیب اللغة، ج ۱۲ ۸۸ و بنگرید ابن منظور، لسان العرب، ج ۱۱ ک ۱۲۹
  17. حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.