حسن بن زیاد عطار
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام صادق است. حسن بن زیاد عطار از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حسن بن زیاد عطار در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
حسن بن زیاد عطار، کوفی، مولی بنی ضبه و از راویان شیعه، از اصحاب امام صادق(ع) به شمار میرود[۱]. وی از راویان طبقه پنجم است[۲] و از آن حضرت روایت کرده است[۳]. حسن بن زیاد افزون بر امام صادق(ع)، تنها دو حدیث از ابوبصیر و سعد بن طریف نقل کرده است[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ثعلبة بن میمون، أبان بن عثمان، الحسن بن یوسف و عبدالله بن بکیر میباشند[۵].
علما و رجالنویسان بر وثاقت و جلالت قدر حسن بن زیاد عطار تأکید کردهاند. نجاشی نوشته است: وی اهل کوفه و فردی موثق بود که از امام صادق(ع) روایت کرده است[۶]. افزون بر این، حضور نام وی در اسناد تفسیر علی بن ابراهیم قمی[۷] و همچنین روایت شماری از اصحاب اجماع از وی[۸]، از دیگر شواهد تأیید وثاقت و جایگاه حدیثی او در میان علما به شمار میرود. طبق روایتی که وی نقل میکند، گویا حسن بن زیاد پیشتر مملوک بوده و سپس آزاد شده است[۹] و در دورانی که بیمار بود، با امام صادق(ع) دیدار کرده و دین خود را بر ایشان عرضه داشته است[۱۰]. کتابی از آثار اوست[۱۱].[۱۲]
جستارهای وابسته
- محمد بن حسن بن زیاد عطار (فرزند)
منابع
پانویس
- ↑ رجال البرقی، ص۲۶: حسن بن زیاد العطار، کوفی؛ و ص۴۶: حسن بن زیاد العطار؛ رجال الطوسی، ص۱۸۰، (ش ۲۱۵۵) و ۱۹۵، (ش ۲۴۳۹)؛ رجال الکشی، ص۴۲۴، ش۷۹۸.
- ↑ الموسوعة الرجالیه (طبقات رجال الکافی)، ج۴، ص۱۰۴.
- ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۷، ص۲۴۱؛ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۰۰، ح۴؛ رجال النجاشی، ص۴۷، ش۹۶؛ رجال النجاشی، ص۳۶۹، ش۱۰۰۲؛ الأمالی، مفید، ص۳۲، ح۶.
- ↑ الکافی، ج۶، ص۴۰۰، ح۱۹؛ الأمالی، صدوق، ص۶۱۵، ح۱.
- ↑ عنوان در منبع روایت، الحسین بن یوسف است؛ ولی به قرینه اسناد همسانی مانند الخصال (ج ۲، ص۴۸۰، (ح ۵۲) و ۴۴۹، (ح ۵۱)) و طریق سندی جناب صدوق به عمرو بن جمیع در مشیخه من لا یحضره الفقیه (ج ۴، ص۴۷۶) که در آنها حسن بن حسین لؤلؤی از حسن بن علی بن یوسف گزارش کرده و روشن میشود که عبارت درست در نام راوی الحسن بن یوسف و مراد از آن حسن بن علی بن یوسف بن بقاح است.
الأصول الستة عشر، ص۹۶؛ النوادر، اشعری، ص۹۰، ح۲۰۹؛ المحاسن، ج۱، ص۲۳۴، ح۱۹۳؛ الکافی، ج۶، ص۴۰۰، ح۱۹؛ الأمالی، صدوق، ص۶۱۵، ح۱؛ الخصال، ج۱، ص۱۰۱، ح۵۵؛ معانی الأخبار، ص۴۱۳، ح۱۰۵؛ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۲۵۴، ح۴۳؛ ج۵، ص۲۰۰، ح۴. - ↑ رجال النجاشی، ص۴۷، ش۹۶. علامه حلی، و ابن داوود نیز به پیروی از نجاشی راوی را معتبر دانسته و در بخش اول کتب خود بدان اشاره کردهاند.
رجال العلامة الحلی، ص۴۱، ش۱۳: الحسن بن زیاد العطار و قیل: الطائی الضبی مولی بنی ضبة؛ ثقة؛
الرجال، ابن داود، ص۱۰۷، ش۴۱۰: الحسن بن زیاد العطار،...، ممدوح. - ↑ تفسیر القمی، ج۲، ص۳۹۱: «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی عَنْ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زِیَادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) یَقُولُ فِی قَوْلِهِ ﴿وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا﴾ فَقَالَ لَا بَلْ وَ اللَّهِ شَرٌّ أُرِیدَ بِهِمْ حِینَ بَایَعُوا مُعَاوِیَةَ وَ تَرَکُوا الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ(ع)».
گرچه عنوان راوی در سند این روایت الحسین بن زیاد است، عبارت درست، الحسن بن زیاد و مراد از آن الحسن بن زیاد العطار است، به سه دلیل:
- این حدیث به گزارش از تفسیر القمی در کتاب البرهان فی تفسیر القرآن (ج ۵، ص۵۰۷-۵۰۸، ح۱۱۱۲۹)، تفسیر کنزالدقائق (ج ۱۳، ص۴۷۹) و بحار الأنوار (ج ۳۳، ص۱۶۲، ح۴۲۶) گزارش شده و عنوان راوی در آنها الحسن بن زیاد است.
- کسی به نام الحسین بن زیاد در این طبقه شناخته شده نیست.
- به قرینه روایت ابن بکیر از حسن العطار در تهذیب الأحکام (ج ۵، ص۲۰۰، ح۴) نیز در الکافی (ج ۳، ص۳۲۹، ح۳) (با عنوان الحسن بن زیاد) میتوان دریافت که مراد از الحسین بن زیاد در سند تفسیر القمی همان الحسن بن زیاد العطار است.
- این حدیث به گزارش از تفسیر القمی در کتاب البرهان فی تفسیر القرآن (ج ۵، ص۵۰۷-۵۰۸، ح۱۱۱۲۹)، تفسیر کنزالدقائق (ج ۱۳، ص۴۷۹) و بحار الأنوار (ج ۳۳، ص۱۶۲، ح۴۲۶) گزارش شده و عنوان راوی در آنها الحسن بن زیاد است.
- ↑ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۰۰، ح۳؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۵۰۷ و....
- ↑ تهذیب الأحکام، ج۷، ص۳۴۳-۳۴۴، ح۳۷.
- ↑ الأمالی، مفید، ص۳۲، ح۶.
- ↑ رجال النجاشی، ص۴۷، ش۹۶؛ الفهرست، طوسی، ص۱۲۷، ش۱۷۳؛ معالم العلماء، ص۳۴-۳۶، ش۱۹۳-۲۱۱.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۱۶-۳۲.