اجرای دین در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

با مطالعه آثار [[متکلمان]] روشن می‌شود که اساساً [[نزاع]] اصلی ایشان با [[مخالفان]] در بحث [[امامت]]،  همان بحث [[حاکمیت]] [[اجتماعی]] و [[اجرای احکام اسلام]] بوده است. ازاین‌رو می‌توان گفت در [[اندیشه]] [[متکلمان]]،  [[حاکمیت]] [[اجتماعی]] از جمله [[شئون]] اصلی [[امام]]{{ع}} است. این مدعا با نگاهی به تعریف ایشان از مفهوم [[امامت]] به دست می‌آید که بیشتر،  آن را [[ریاست عامه]] بر امور [[دین]] و [[دنیا]] دانسته‌اند.<ref>برای دیدن تعریف‌های ارائه شده از سوی متکلمان شیعه و اهل سنت از مفهوم امامت،  ر.ک: همو،  معنا و چیستی امامت در قرآن،  سنت و آثار متکلمان،  ص۳۸۵-۴۱۲.</ref>

افزون بر آن،  ایشان در مواضع متعددی به این [[شأن]] اشاره کرده‌اند. [[شیخ مفید]] می‌نویسد: {{عربی|إن الأئمة القائمین [[مقام]] الأنبیاء{{عم}} فی تنفیذ الأحکام و... تأدیب الأنام معصومون}}.<ref>محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید)،  اوائل المقالات،  ص۶۵.</ref>

بر اساس همین ویژگی – یعنی [[عصمت]] – [[شیخ مفید]]،  [[امامان]]{{عم}} را افرادی مفروض الطاعة از جانب [[خداوند]] می‌داند و [[انکار]] [[امامت]] آنها را مساوی با [[کفر]] قلمداد می‌کند.<ref>همو،  اوائل المقالات،  ص۴۴.</ref>

تقریر یادشده در [[کلام]] [[سید]]،  با اندکی تفاوت،  در عبارات [[متکلمان]] پس از وی نیز دیده می‌شود.<ref>ر.ک: ابوالصلاح حلبی،  تقریب المعارف،  ص۱۷۰؛ ابوالفتح محمد بن علی کراجکی،  کنز الفوائد،  ج۱،  ص۳۴۷؛ ابراهیم بن اسحاق نوبختى،  الیاقوت فی علم الکلام،  تحقیق علی اکبر ضیائی،  ص۷۶؛ فاضل مقداد سیوری حلی،  اللوامع الالهیة،  تحقیق شهید قاضی طباطبایی،  ص۳۲۶.</ref> برای نمونه،  [[شیخ طوسی]] از [[عالمان]] بزرگ [[شیعه]] در [[قرن پنجم]] [[هجری]]،  بارها این تقریر را بیان کرده است، <ref>محمد بن حسن طوسی،  الاقتصاد الهادی الى الرشاد،  تحقیق حسن سعید،  ص۱۸۳؛ همو،  الغیبة،  تحقیق عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح،  ص۵؛ همو،  تلخیص الشافی،  تحقیق حسین بحرالعلوم،  ج۱،  ص۷۰-۷۲.</ref> و تأکید می‌کند که [[وجود امام]] برای تأمین [[مصالح دینی]] [[ضرورت]] دارد و [[مصالح دنیوی]] نیز به تبع [[مصالح دینی]] تأمین می‌شوند.<ref>همو،  تمهید الأصول فی علم الکلام،  تصحیح عبدالمحسن مشکوة الدینی،  ص ۳۴۸.</ref> از نظر [[شیخ طوسی]]،  این آموزه برخاسته از [[حکم عقل]] است و چنان روشن است که اگر کسی [[مخالف]] این [[اندیشه]] باشد،  اساساً [[شایسته]] [[گفت‌وگو]] نیست.<ref>همو،  الاقتصاد الهادی الى الرشاد،  تحقیق حسن سعید،  ص۱۸۳؛ همو،  تلخیص الشافی،  تحقیق حسین بحرالعلوم،  ج۱،  ص۷۰.</ref>

مرحوم [[شیخ طوسی]] بر اساس همین [[باور]] عمیق به چنین شأنی،  آشنایی با [[سیاست]] و [[تدبیر]] [[امت]] را یکی از امور لازم برای [[امام]] می‌داند.<ref>همو،  تمهید الأصول فی علم الکلام،  تصحیح عبدالمحسن مشکوة الدینی،  ص۳۵۹.</ref> همچنین او [[امام]] را اعقل [[الناس]] برمی‌شمارد و تصریح می‌کند که مقصود از اعقل،  عالم‌ترین [[مردم]] به [[سیاست]] است.<ref>همو،  الاقتصاد الهادی الى الرشاد،  تحقیق حسن سعید،  ص۱۹۳.</ref>

وی همچنین با استناد به [[روایات]]،  [[ائمه اطهار]]{{عم}} را مصادیق [[آیه اولی الامر]] می‌داند<ref>همو،  التبیان،  ج۳،  ص۲۲۶-۲۲۷.</ref> که به نظر می‌رسد مقصود او [[شأن]] [[حاکمیت]] [[اجتماعی]] است.

نکته دیگر در این راستا آنکه به [[باور]] وی،  [[مدیریت]] [[اجتماعی]] [[جامعه]] لازم است چه [[دین]] در کار باشد چه نباشد. وی [[معتقد]] است که اموری همچون [[اجرای حدود]]،  محافظت از مرزها،  [[حفظ]] [[کیان اسلام]]،  [[نماز خواندن]] در روزهای [[جمعه]] و عیدین و... [[وجود امام]] را ثابت نمی‌کند؛ زیرا این امور همگی از امور شرعی‌اند و [[نیاز به امام]] تنها برای انجام این امور نیست. اگر [[شریعت]] نباشد،  دیگر نیازی به [[امام]] نخواهد بود،  درحالی‌که [[نیاز به امام]] و [[رهبر]] در هر حالتی ثابت است چه [[شریعت]] باشد چه نباشد و اساساً [[جهاد]] و [[نماز جمعه]] و عیدین بر بسیاری از [[مکلفان]] مانند [[زنان]] و ازپاافتادگان [[واجب]] نیست،  درحالی‌که [[نیاز به امام]] چنان‌که گفته شد،  امری ثابت است.<ref>همان،  ص۲۷۹-۲۸۰.</ref>

همچنین [[مردم]] در وضع [[قوانین]] [[نیازمند]] کسی‌اند که از سوی [[خداوند]] [[تأیید]] شده باشد تا بتواند دیگران را به کمال برساند. قدما او را [[مَلِک]] على الاطلاق می‌نامیدند و [[احکام]] او را صناعت [[ملک]] می‌گفتند. [[محدثان]] او را [[امام]]،  و کار او را [[امامت]] می‌گفتند. [[افلاطون]] نیز او را [[مدبر]] عالم،  و ارسطو آن را [[انسان]] [[مدنی]] می‌گفت.<ref>نصیرالدین طوسی،  اخلاق ناصری،  تصحیح مجتبی مینوی و علی رضا حیدری،  ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>