تنور در قرآن

این مدخل زیرشاخهٔ بحث تنور است. تنور از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: تنور در قرآن - تنور در حدیث - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

﴿حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ...﴾. ﴿...فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ...﴾. برای آنکه پیغمبران الهی رسالت خود را به صورت کامل ادا کنند، خدا به آنان صبر بر شداید و قدرت استدلال عنایت و دامنه همت آنان را توسعه و امید آنان را بسط داده است تا بدون پروا و با امید فراوان رسالت خود را به تمام مردم ابلاغ کنند تا دیگر عذری برای مردم نباشد، نوح که از جمله پیغمبران اولوالعزم (صاحب کتاب) بود، نهصد و پنجاه سال در میان قوم خویش به دعوت پرداخت، بر شکنجه آنان صبر کرد، استهزاء آنان را نادیده گرفت ولی گذشت روزگار و صبر و انتظار نوح بر تکبر و خودخواهی قوم افزود و اصرار نوح غیر از لجاجت و دوری مردم از او، سودی نبخشید و چنین شد که نوح آنان را نفرین کرد. جوشش آب از تنور علامت طوفان بوده است یعنی به نوح خبر رسیده بود که وقتی مشیت تعلق بگیرد به ظهور طوفان و خراب بلدان و هلاک مردمان ابتدا آب از تنور می‌جوشد. برخی نویسندگان در خصوص کلمه تنور می‌نویسند: کلمه تنور از ریشه مشترک لغات سامی و هندی و اروپایی است. برخی از بزرگان معتقداند که: فوران تنور یعنی جوشیدن آب و بالا آمدن آن از تنور و در روایات وارد شده که مرحله شروع طوفان در آن روز با جوشیدن آب تنور آغاز شد. برخی علما هم می‌گویند: «تنّور (با تشدید نون) همان معنی را می‌بخشد که «تنور در فارسی متداول امروز، یعنی محلی که نان در پخت و پز می‌شود».

ابن اثیر نیز می‌نویسد: نوح چنان که خدا فرمود، کشتی را بساخت تا از آن بپرداخت... خدا تنور تافته را نشانه‌ای میان خود با نوح گردانید. آنگاه از تنور تافته - که گویند از سنگی از آن حوا بود - آب جوشید. در قاموس و صحاح و اقرب الموارد معنای اولی تنور را همان تنور نان گفته‌اند. نام تنور در اوستا نیز به کار رفته، اما جعفری معتقد است که این کلمه نه ایرانی اصیل است و نه سامی بلکه از زبان اقوامی که پیش از آریاییان و سامانیان بوده‌اند، گرفته شده است بعضی از مفسرین و مورخین آیه‌های فوق را به فوران آب از تنور خانه نوح تفسیر کرده‌اند و گفته‌اند این همان تنور نان پزی بود که حوا آن را ساخته و تا زمان نوح باقی مانده است.

در اینجا قبل از هر چیز در توضیح گفته جفری لازم است بگویم که تنور جزو آن واژه‌های ایرانی است که در قرآن به کار برده شده است. جوالیقی آن را فارسی معرب می‌داند. سیوطی هم می‌نویسد که جوالیقی و ثعالبی بر این باورند که فارسی معرب است. و نیز شایان ذکر است که جفری حدود پیرامون نوح ۴۳ مطلب دارند که دو تای از آنها واژه تنور را دارا هستند که در این بخش مورد کنکاش قرار می‌گیرند تا محل قرار‌گیری تنور طوفان نوح را در اختیار ما قرار دهند. عیاشی در تفسیر خود چند حدیث آورده که تنور معهود در مسجد کوفه بود و آب در بدو طوفان از آن فوران کرد. در کافی نیز چنین نقل شده است عبدالله بن عباس گوید: این، تنور از سرزمین هند بود. مجاهد و شعیب گویند: تنور در سرزمین کوفه بود." برخی پژوهشگران می‌گویند: تنور در خانه زن مؤمنه بود پشت به قبله و در جهت راست مسجد کوفه. حضرت صادق(ع) می‌فرماید: امروز جای آن تنور در زاویه باب الفیل است. آنچه که از مطالب فوق نتیجه می‌گیریم این است که: تنور در «مسجد کوفه» واقع و جوشیدن آب از آن نشانه آغاز طوفان نوح بوده است.

منابع

1. فرزانه، محرم، اماکن جغرافیایی در قرآن