چاههای مکه
چاههای مکه
قبل از پیدایش زمزم، چاههایی در مکه وجود داشته که اسامی برخی از آنها چنین است:
در دوره جاهلی و پس از پیدایش زمزم نیز، تعدادی چاه به اسامی «اسود»، «رکایا قدامه» «حُویطب»، «خالصه» و «زهیر» در مکه حفر شده است. پس از اسلام نیز، با توجه به کمبود آب در مکه و نیاز شدید مردم به آن، چاههای فراوانی حفر کردهاند که اسامی برخی از آنها عبارتند از:
ازرقی به نقل از مجاهد گفته است: از در کعبه که وارد شوی در سمت راست آن، چاهی عمیق وجود داشته که آن را ابراهیم خلیل الرحمان و اسماعیل، آنگاه که پایههای کعبه را بالا میبردند، حفر نمودند، و هر سیم و زر و زیوری که به کعبه هدیه میکردند را درون آن چاه مینهادند. در آن روزگار کعبه سقف نداشت[۲]. زمزم از آن رو که در مسجدالحرام واقع شده و آبی گواراتر از چاههای دیگر مکه داشته و چاهی بوده که به خاطر اسماعیل فرزند ابراهیم خلیل به وجود آمده است، رفته رفته از اهمیت خاصی برخوردار شد، و دیگر چاههای مکه تا حدودی متروک ماندند، و به خاطر همین اهمیت زمزم بوده که فرزندان عبدمناف بر قریش و دیگر اعراب، فخر میکردند. مسافر بن ابی عمرو بن اُمیه بن عبد شمس بن عبد مناف در اشعاری که در این زمینه سروده است میگوید: ورثنا المجد من آبائنا فنمى بنا صعدا و تلقى عند تصريف المنايا شددا رفدا الم نسق الحجيج و ننحر الدلافة الرفدا فإن نهلك قلم نملك و من ذا خالد ابدا و زمزم في ارومتنا و نفقا عين من حسدا[۳]
حذیفه بن غانم نیز گفته است: و ساقي الحجيج ثم للخير هاشم طوى زمزما عند المقام فاصبحت و عبد مناف ذلك السيد الفهر سقايته فخراً على كل ذي فخر[۴] خویلد بن أسد بن عبدالعزی اشعاری دارد که در آن برای زمزم سابقهای از زمان حضرت آدم(ع) نقل کرده است: أقول، و ما قولي عليكم بُسيّه حفيرة ابراهيم يوم اين هاجر اليك بن سلمى أنت حافر زمزم و ركضة جبريل على عهد آدم[۵] فضل بن عباس اللهبی نیز درباره زمزم گفته است: و لنا حوضان لم يعطهما غيرنا الله و مجد قد تلد خوضنا الكوثر حق المصطفى يرعم الله به أهل الحسد و لنا زمزم حوض قد بدا حيث مبني البيت في خير بلد[۶] اهمیت آب در این سرزمین به قدری است که اسامی بسیاری از مناطق به نام چشمههای آن است و هر نقطه و منطقهای، به طور عادی با پیشوند «عین»، «بئر» و «آبار» همراه است[۷].[۸]
