خط (شهر)
مقدمه
«خط» از شهرهای کهن منطقه بزرگ «بحرین» است که در زمان اردشیر ساخته شده است. طبری مینویسد: «اردشیر خره هشت شهر در ایران و یک شهر در بحرین ساخته که همان شهر خط است».[۱] اما در چرایی ایجاد یا اسکان در آن اطلاعی در دست نیست. روایتها در مورد معنا و تعریف نام «خط» مختلف است. ثعلب آن را جزیرهای در بحرین دانسته[۲] و ابن سکیت آن را باراندازی کوچک[۳] و سکری در یک جا آن را یک روستا[۴] و در جای دیگر آن را خط مرزی مابین عمان و بحرین دانسته است.[۵] ابن درید هم، آن را مرز بحرین و عُمان میداند. [۶] ابن اعرابی میگوید: «جواثا» همان شهر خط است. [۷] ازهری برآن است که "خط" به منطقه ساحلی بحرین اطلاق میشود و از روستاهای آن، قطیف، عقیر و قطر است.[۸] ابن انباری عقیده دارد که خط به ساحل بحرین گفته میشود[۹] و ابن خلدون هم میگوید خط در جنب دارین قرار گرفته است. [۱۰] اما به احتمال زیاد، خط، بندی در خلیج فارس بوده که کشتیهای هندی از آنجا عبور میکردهاند. از صنایع معروف خط، نیزههای خطی است که از سلاحهای معروف عرب بوده و به مثل هم تبدیل شده است.[۱۱]
نقل است که هنگامی که شاپور دوم سرزمینهایی را فتح و سلطه خود را بر آنان تحمیل کرد تعدادی از قبیله بنی تغلب را در این منطقه اسکان داد.[۱۲] اما بعدها بنی تغلبیها از آنجا نقل مکان کردند.[۱۳] به نظر میرسد که خط در ایام مقارن با ظهور اسلام یک مرکز اداری بوده[۱۴] و آن دسته از زطها و سبابجه که در بحرین در سال ۱۱ هجری به مرتدین پیوستند[۱۵] در این شهر سکونت داشتند. در سال ۶۷ هجری، نجده بن عامر حنفی لشکری از خوارج را به خط فرستاد که بر ساکنان غلبه یافتند.[۱۶] پس از این حادثه، نام خط در کتب تاریخ حذف شده است که این نشانگر، از دست دادن اهمیت این شهر است.[۱۷]
منابع
- حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت
پانویس
- ↑ الطبری، ج ۱ ق ۸۲۰/۲ و در الدینوری: الاخبار الطوال / ۴۷ آمده که او فوران اردشیر و حمزه الاصفهانی میگوید شهر تین اردشیر را بنا کرد تاریخ سنی ملوک الأرمن والانبیاء ۴۳ ۴۴ ۱لف ۱۸۲۰/۲ و در الدینوری، الاخبار الطوال ۴۷، آمده که در بحرین فوران اردشیر را ساخت و حمزه اصفهانی میگوید شهر تبن اردشییر را ساخت تاریخ سنی ملوک الأرض و الأنبیاء: ۴۴-۴۳
- ↑ ثعلب شرح دیوان زهیر بن ابی سلمی ۱۱۵ و بنگرید الاصفهانی، الأغانی ج ۹ ۱۴۶؛ المرزوقی شرح دیوان الحماسة، ج ۱: ۴۶۸، ج ۴ ۱۷۸۶؛ ابن رشیق العمدة، ج ۲: ۲۲۱
- ↑ دیوان الخطیئة ۳۰۴ و بنگرید ابن الأنباری شرح القصائد السبع، ۳۹۵ ابن سیده المخصص، ج ۳۴۵؛ الزبیدی، تاج العروس، ج ۵، ص۱۳۰.
- ↑ دیوان الهذلیین، ج ۲: ۴۲۹-۴۲۸ و بنگرید الزوزنی شح القصائد السبع ۲۱۲، البکری معجم ما استعجم: ۵۰۳ ۵۰۳ و در الاصفهانی، الاغانی، ج ۱۳: ۸۹، آمده که خط سرزمینی در خط مرزی بحرین و در روایت دیگر شهری توصیف شده است؛ ابن حزم جمهرة انساب العرب، ج ۱: ۸۱؛ القلقشندی، صبح الأعشی، ج ۲: ۱۳۴ پغ و یاقوت در معجم البلدان ج: ۲ ۴۵۴ آورده گفته شده که خط یکی از دو شهر اصلی بحرین بوده و شهر دیگر هجر است.
- ↑ دیوان الهذلیین، ج ۲: ۶۶
- ↑ ابن درید جمهرة اللغة ج: ۱ ۶۷ و بنگرید، المرزوقی شرح دیوان الحماسة ج ۱ ۵۶؛ السیوطی، شرح شواهد، المغنی ج ۱ ۳۱۵ - ۳۱۴ و البکری در معجم ما استعجم ۵۰۳ میگوید، خط، ل، ساحل بین عمان و بصره و از کاظمه تا شعر را گویند.
- ↑ الازهری، تهذیب اللغة، ج: ۱ ۵۷۷، بنگرید لسان العرب، ج: ۷ ۲۹۰، الزبیدی تاج العروس، ج ۵: ۱۲۹
- ↑ البکری، معجم ما استعجم ۵۰۳ و بنگرید شیخ الربوک نخبة الدهر ۲۲۰، الفیروز آبادی، القاموس المحیط، ج ۲، ۳۵۷
- ↑ ابن خلدون العبر، ج ۴ ۱۹۸-۱۹۷
- ↑ ثعلب، شرح دیوان زهیر بن ابی سلمی: ۱۱۵؛ الجوهری، الصحاح، ج ۳ ۱۱۲۳، الدینوری النبات، ج ۵ ج ۵ ۱۶۶؛ الزمخشری الجبال والأمکنة و المیاه: ۵۱
- ↑ الطبری، ۱ ق ۸۳۹/۲ - ۸۳۸؛ الثعالبی، غرر السیر ۵۱۹
- ↑ بنگرید به فصل ششم کتاب «بحرین در صدر اسلام».
- ↑ الطبری ۱ ق ۱۹۶۱/۴؛ ابن الأثیر الکامل، ج: ۲ ۳۶۸ و در مورد زطها و سبابجه بنگرید به فصل ششم کتاب «بحرین در صدر اسلام».
- ↑ الطبری ۱ق ۱۱۹۶۱/۴ ابن الأثیر الکامل، ج ۲ ۱۳۶۸ و در این مورد بنگرید به فصل دوم کتاب «بحرین در صدر اسلام».
- ↑ البلاذری، فتوح البلدان ۸۶ یاقوت معجم البلدان، ج ۱: ۵۱۱
- ↑ الأزهری، تهذیب اللغة، ج ۱۲ ۸۸ و بنگرید ابن منظور، لسان العرب، ج ۱۱ ک ۱۲۹
- ↑ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.