محکّمه

این مدخل زیرشاخهٔ بحث خوارج است. مدخل مرتبط ندارد - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

نام «محکّمه» از شعار معروف خوارج «لا حکم الاّ للّه» اتخاذ شده است. گروه خوارج در جنگ صفین پس از قبول حکمیت از جانب امیر المؤمنین(ع)، با همین شعار پا به عرصۀ وجود گذاشت. آنها با برداشت انحرافی از ظواهر آیاتی از قرآن مجید این شعار را اساس کار خود قرار دادند و تحت این شعار جنگیدند و کشتند و کشته شدند.

البته از نظر ادبی، کلمۀ «محکّم» و یا «محکّمه» اسم فاعل از تحکیم است و به معنای کسی است که تحکیم می‌کند، ولی در اینجا به معنای کسی است که تحکیم را قبول ندارد و لذا ابن سیّده گفته است: که اطلاق محکّمه بر خوارج جنبۀ سلبی دارد، چون آنها نفی تحکیم می‌کردند.

به نظر می‌رسد «محکّمه» اسم فاعل از «تحکیم» است که به معنای گفتن جملۀ «لا حکم الاّ للّه» می‌باشد، مانند مکبّر به معنای کسی که «الله اکبر» می‌گوید و «محوقل» به معنای کسی که «لا حول و لا قوّة الاّ بالله» می‌گوید و «مهلّل» به معنای کسی که «لا اله الاّ الله» می‌گوید و مانند آنها.

بعضی از نویسندگان ملل و نحل تصریح کرده‌اند که نام محکّمه به همۀ گروه‌های خوارج گفته می‌شود. اما بعضی از آنها پنداشته‌اند که محکّمه نام گروه خاصی از خوارج است، که پندار درستی نیست؛ زیرا همۀ گروه‌های خوارج همواره با شعار «لا حکم الاّ للّه» می‌جنگیدند و از محکّمۀ أولی که نخستین شعاردهندگان بودند به عنوان سلف صالح خود یاد می‌کردند. البته می‌توان به پایه‌گذاران حزب خوارج، «محکّمۀ اولی» گفت اما لقب محکّمه را طبعا همۀ خوارج می‌پذیرفتند و از آن خوششان می‌آمد.

منابع

1. جعفری، یعقوب، خوارج در تاریخ